Οι ζωγράφοι {CR}που «έπλασαν» {CR}τον Νταλί

Το 1919, μαθητής στο Φιγκέρες, ο 15χρονος Σαλβαδόρ Νταλί προσφέρθηκε εθελοντικά να γράψει μια σειρά άρθρων για το περιοδικό του σχολείου, «Studium», υπό τον τίτλο «Οι μεγάλοι δάσκαλοι της ζωγραφικής». Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία είχε την ευκαιρία να μελετήσει και να αποτίσει φόρο τιμής στους καλλιτέχνες που θαύμαζε περισσότερο, όπως τον Ντιέγο Βελάσκεθ. Ο Νταλί θεωρούσε την «κατανομή και τοποθέτηση των χρωμάτων» του Βελάσκεθ ως πρόδρομο του ιμπρεσιονισμού και, κατ’ επέκταση, του σουρεαλισμού.

Πίσω από τις ονειρικές σουρεαλιστικές του δημιουργίες η σύνδεση με τους καλλιτέχνες που προηγήθηκαν ίσως να μην είναι καθόλου σαφής. Εκείνος όμως θεωρούσε ότι όφειλε σε πολλούς ευρωπαίους καλλιτέχνες, από τον Βελάσκεθ μέχρι τον Αλμπρεχτ Ντίρερ. Από εκείνους έμαθε τους κανόνες της παραδοσιακής ζωγραφικής πριν τους ανατρέψει, γεγονός που αναδεικνύεται στην έκθεση «Νταλί: Ανατροπή και αφοσίωση» στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης (MFA), όπου τα έργα του Νταλί εκτίθενται δίπλα σε έργα των αγαπημένων του κλασικών ζωγράφων από την Ισπανία, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες.

Περίπου 30 ελαιογραφίες και χαρακτικά του Νταλί «συνομιλούν» με έργα ευρωπαίων δημιουργών από τις συλλογές του MFA, συμπεριλαμβανομένων πορτρέτων, θρησκευτικών και ιστορικών σκηνών και νεκρών φύσεων από καλλιτέχνες όπως ο Ελ Γκρέκο, ο Οράτιος Τζεντιλέσκι και, φυσικά, ο Βελάσκεθ.

Εκπληκτικές αντιπαραβολές

Ορισμένες από τις αντιπαραβολές είναι εκπληκτικές, ακόμα και για τους ιστορικούς τέχνης. «Ενα από τα πρώιμα έργα του Νταλί, το “Πλάτη κοριτσιού” (1926), προσεγγίζεται σε σχέση με τους ολλανδούς προδρόμους, όπως ο Βερμέερ», σημειώνει η Τζούλια Γουέλτς, βοηθός επιμελήτρια της ευρωπαϊκής τέχνης στο MFA. «Αλλά βρήκαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα αντιπαραβολή με ένα πρώιμο πορτρέτο του Βελάσκεθ από τη συλλογή του MFA, το “Λουίς δε Γκόνγκορα” (1622). Και στα δύο έργα, παρατηρείται παρόμοια προσοχή στη μοντελοποίηση των μορφών, στις υφές των μαλλιών και του δέρματος και στη δραματική χρήση φωτιστικών εφέ σε σκοτεινό φόντο».

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι επίσης άσκησε ισχυρή επίδραση στον Νταλί. Χαρακτηριστικό είναι το έργο του 1935 «Παρανονία», όπου οι μικρές φιγούρες και τα άλογα στο φόντο είναι, όπως επισημαίνει η Γουέλτς, «άμεσα εμπνευσμένα από τα σκίτσα του Ντα Βίντσι».

Παράλληλα, «η διπλή εικόνα του γυναικείου προσώπου που προκύπτει από αυτές τις μικρές φιγούρες», ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του Νταλί, «αντλείται άμεσα από το έργο του Ντα Βίντσι “Γυναικείο κεφάλι” (1506 – 1508)».

Η έκθεση «Νταλί: Ανατροπή και αφοσίωση» φιλοξενείται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης, μέχρι την 1η Δεκεμβρίου.