Οι λέξεις του 2024, η Κάμαλα και η Ντούα Λίπα

Το 2024 βαδίζει προς το τέλος του και τα μεγάλα διεθνή (ηλεκτρονικά) λεξικά δίνουν σιγά σιγά στη δημοσιότητα τις λέξεις της χρονιάς, εκείνες που απασχόλησαν περισσότερο τους χρήστες τους ή μπήκαν με… φόρα στο λεξιλόγιό τους.

Η πιο πρόσφατη προσθήκη στη λίστα με τις λέξεις της χρονιάς ήρθε από το Dictionary.com, το οποίο επέλεξε τον όρο «demure». Στα ελληνικά μεταφράζεται ως «σεμνός, σεμνότυφος» κι αποτελεί αναφορά στη φράση «very demure, very mindful» (πολύ σεμνή, πολύ σκεπτόμενη) που πρωτοχρησιμοποίησε τον περασμένο Αύγουστο η αμερικανίδα tiktoker Τζουλς Λεμπρόν σε βίντεό της, το οποίο έγινε viral, περιγράφοντας σαρκαστικά το πώς κάνει το μακιγιάζ της για να πάει ευπρεπής στη δουλειά της.

Ο επίσημος ορισμός της λέξης είναι για ένα πρόσωπο το οποίο «χαρακτηρίζεται από ντροπαλότητα και σεμνότητα, συγκρατημένο». Ωστόσο, μετά το viral βίντεο, η σημασία του «demure» άρχισε να διευρύνεται, φτάνοντας να περιγράψει «εκλεπτυσμένη εμφάνιση ή συμπεριφορά σε διάφορα πλαίσια, όπως στη δουλειά ή στο αεροπλάνο». Η μεγάλη δημοσιότητα που κέρδισε τόσο η Λεμπρόν όσο και η φράση της εκτόξευσε τη χρήση του «demure» στο Διαδίκτυο, αφού οι λεξικογράφοι του Dictionary.com μέτρησαν αύξηση σχεδόν 1.200%, ενώ οι αναζητήσεις του όρου στη σελίδα ήταν 200 φορές περισσότερες από το προηγούμενο διάστημα. Η δημοτικότητα, βέβαια, δεν ήταν ο μοναδικός λόγος που έπαιξε ρόλο στην επιλογή της ως λέξης της χρονιάς. Οπως αναφέρει ο Στιβ Τζόνσον, υπεύθυνος σχεδιασμού προγραμμάτων σπουδών της ιστοσελίδας, το «demure» «αποτυπώνει την πολιτισμική αλλαγή με μια σύγχρονη πινελιά. Μια λέξη που κάποτε έφερε παραδοσιακές, συχνά περιοριστικές συνδηλώσεις, έχει επαναπροσδιοριστεί για να γιορτάσει τη διακριτική κομψότητα και τη γλυκύτητα».

Οι έννοιες αλλάζουν

Για το λεξικό του Πανεπιστημίου Cambridge, η λέξη του 2024 είναι το «manifest» (εκδηλώνω). Ο συγκεκριμένος όρος που χρησιμοποιείται ευρέως από διασημότητες όπως η τραγουδίστρια Ντούα Λίπα και η ολυμπιονίκης της γυμναστικής Σιμόν Μπέιλς, αναφέρεται στην πρακτική της χρήσης «μεθόδων όπως ο οραματισμός και η επιβεβαίωση για να βοηθήσουν κάποιον να φανταστεί ότι θα πετύχει κάτι που θέλει, με την πεποίθηση ότι έτσι θα το κάνει πιο πιθανό να συμβεί», όπως επισημαίνει στην ανακοίνωσή του ο εκδοτικός οίκος του λεξικού. Προερχόμενη από τα λατινικά και τα γαλλικά, στα αγγλικά η λέξη σήμαινε αρχικά «εύκολα παρατηρήσιμος ή προφανής», πριν αρχίσει να χρησιμοποιείται ως ρήμα που σημαίνει «δείχνω κάτι ξεκάθαρα». Εξηγώντας το σκεπτικό της επιλογής του «manifest», η Γουένταλιν Νίκολς, διευθύντρια έκδοσης του λεξικού, σχολίασε πως ο όρος «αυξήθηκε σημαντικά στις αναζητήσεις, η χρήση του διευρύνθηκε σημαντικά σε όλα τα είδη μέσων ενημέρωσης λόγω των γεγονότων του 2024, κι αυτό δείχνει πώς οι έννοιες μιας λέξης μπορούν να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου».

Επειτα από ένα «brat» καλοκαίρι, όλη η χρονιά βαφτίζεται πλέον «brat». Αυτό υποστηρίζει κατά κάποιο τρόπο το λεξικό Collins που επέλεξε τη συγκεκριμένη λέξη για το 2024. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του βρετανικού λεξικού, «περισσότερο από ένα εξαιρετικά επιτυχημένο άλμπουμ, το “brat” είναι ένα πολιτιστικό φαινόμενο που έχει συντονιστεί με τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και το “brat summer” καθιερώθηκε ως αισθητική και τρόπος ζωής». Ο όρος χαρακτηρίζει κάποιον που διακατέχεται «από μια σίγουρη, ανεξάρτητη και ηδονιστική στάση» κι έγινε viral χάρη στη βρετανίδα τραγουδίστρια Charlie XCX. Για εκείνη, «brat» είναι «αυτό το κορίτσι που είναι λίγο ακατάστατο και του αρέσει να διασκεδάζει και ίσως μερικές φορές να λέει χαζά πράγματα». Τον Ιούλιο, η ίδια χαρακτήρισε έτσι την Κάμαλα Χάρις σε ανάρτησή της στο Χ, κάτι που υιοθέτησε η πολιτικός, βάζοντας σχετικό μπάνερ στα social media και πυροδοτώντας ένα κύμα από memes.

Ψηφοφορία και λεξιπλασία

Αυτές τις ημέρες το Oxford University Press καλεί τους χρήστες του λεξικού του να ψηφίσουν ανάμεσα σε λέξεις όπως το «demure», το «slop» (η τέχνη του γραψίματος ή της δημιουργίας περιεχομένου με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και του μοιρασμού του ηλεκτρονικά αδιακρίτως παρά την κακή του ποιότητα) και το «brain rot» (η επιδείνωση της διανοητικής κατάστασης ενός προσώπου εξαιτίας της υπερκατανάλωσης ηλεκτρονικού περιεχομένου και άχρηστων πληροφοριών). Πάντως, για το αυστραλιανό λεξικό Macquarie, η λέξη του 2024 είναι το «enshittification», όρος τον οποίο επινόησε το 2022 ο βρετανοκαναδός δημοσιογράφος Κόρι Ντόκτοροου για να περιγράψει τη «σταδιακή υποβάθμιση μιας υπηρεσίας ή ενός προϊόντος που προκαλείται από τη μείωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, ιδίως μιας διαδικτυακής πλατφόρμας, και ως συνέπεια της επιδίωξης κέρδους».