Παθιασμένος εργάτης της τέχνης

Ο ζωγράφος Frank Auerbach, ο οποίος απεβίωσε στις 11 Νοεμβρίου σε ηλικία 93 ετών, αφήνει πίσω του μια ανεξίτηλη κληρονομιά ως μια από τις σημαντικότερες μορφές της μεταπολεμικής παραστατικής ζωγραφικής. Γνωστός για την παθιασμένη και ανυποχώρητη προσέγγισή του στην τέχνη, μεταμόρφωσε το τοπίο της βρετανικής τέχνης με τους έντονα εκφραστικούς, απτούς καμβάδες του. Επί επτά δεκαετίες, το έργο του Auerbach αποτύπωσε την ανθρώπινη εμπειρία με ωμό συναίσθημα, βαθιά ανθεκτικότητα και ανελέητη εξερεύνηση.

Γεννημένος στο Βερολίνο το 1931, ο Auerbach ήταν μόλις οκτώ ετών όταν διέφυγε από τη ναζιστική Γερμανία για να αναζητήσει καταφύγιο στη Βρετανία, με τη χορηγία των Origos, ενός αγγλοϊταλικού ζεύγους, μέσω του Kindertransport (στα γερμανικά «μεταφορά παιδιών») – μια οργανωμένη προσπάθεια διάσωσης παιδιών από το ελεγχόμενο από τους Ναζί έδαφος που έλαβε χώρα το 1938 – 1939 κατά τη διάρκεια των εννέα μηνών πριν από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το πρόγραμμα υποστηρίχθηκε, διαφημίστηκε και ενθαρρύνθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση, ενώ τραγική ειρωνεία υπήρξε το γεγονός πως οι γονείς του, και οι δύο διανοούμενοι, δεν μπόρεσαν να διαφύγουν και δολοφονήθηκαν στο Αουσβιτς. Αυτή η εμπειρία της απώλειας και του εκτοπισμού άφησε μόνιμο αντίκτυπο στον Auerbach, τροφοδοτώντας την καλλιτεχνική του τάση να καταγράφει την ένταση και την παροδικότητα της ζωής.

Φοίτησε στο Bunce Court School, ένα καταφύγιο για εβραϊκά προσφυγόπουλα στο Κεντ, όπου άνθησε για πρώτη φορά το καλλιτεχνικό του ταλέντο. Το 1947, στα 16 του, πολιτογραφήθηκε βρετανός πολίτης και αργότερα βυθίστηκε στην καλλιτεχνική σκηνή του Λονδίνου, σπουδάζοντας στο St Martin’s School of Art και στο Royal College of Art. Η ζωγραφική σύντομα επισκίασε τις πρώιμες προσπάθειές του στο θέατρο, κατευθύνοντάς τον προς μια ισόβια δέσμευση στην τέχνη.

Η μοναδική, απαιτητική τεχνική ζωγραφικής του Auerbach έγινε η υπογραφή του. Ζωγραφίζει, ξύνει και ξαναζωγραφίζει τα έργα του εμμονικά, μερικές φορές για χρόνια, μέχρι να επιτύχει τη συναισθηματική απήχηση που αναζητούσε. Αυτή η διαδικασία είχε ως αποτέλεσμα καμβάδες με παχιά στρώματα χρώματος, με επιφάνειες σχεδόν γλυπτικής υφής. Ο ίδιος ο Αουερμπαχ εκτιμούσε ότι μόνο το 5% του χρώματος που χρησιμοποιούσε κατέληγε στο τελικό έργο, ενώ το υπόλοιπο καταστρεφόταν στην αναζήτηση της τελειότητας.

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ. Αν και οι πρώτοι κριτικοί είχαν μπερδευτεί από την ένταση του ύφους του, ο κριτικός τέχνης David Sylvester χαιρέτισε την πρώτη ατομική έκθεση του Auerbach το 1956 ως αποκάλυψη, συγκρίνοντάς τη με την επανάσταση του ντεμπούτου του Francis Bacon. Οι υποβλητικές σκηνές του στους δρόμους του μεταπολεμικού Camden Town αποτύπωσαν τη στοιχειωτική ομορφιά του βομβαρδισμένου Λονδίνου, ενώ τα πορτρέτα του – κυρίως ενός εκλεκτού κύκλου στενών φίλων και της οικογένειάς του – αποκάλυψαν το βάθος των σχέσεών του.

Οι εικονιζόμενες του Auerbach, όπως η σύζυγός του Julia Wolstenholme, το μοντέλο Juliet Yardley Mills και η Estella Olive West, συχνά υπέστησαν μαραθώνιες συνεδρίες στο κρύο, στενόχωρο στούντιό του. Η αφοσίωσή του στην αποτύπωση της ουσίας τους ήταν αμείλικτη – ορισμένα πορτρέτα χρειάστηκαν μήνες, ακόμη και χρόνια, επαναλαμβανόμενων συνεδριών και επανεπεξεργασιών. Η έντονη σχέση του με τη West, η οποία τελικά οδήγησε σε χωρισμό από τη Wolstenholme, αντανακλούσε το ακατάσχετο πάθος του τόσο για τη ζωή όσο και για την τέχνη.

Ωστόσο, παρά τους προσωπικούς του αγώνες, η καριέρα του Auerbach άνθησε στα τελευταία του χρόνια. Ετυχε ευρύτερης αναγνώρισης με μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στην Hayward Gallery το 1978 και εκπροσώπησε τη Βρετανία στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1986, όπου μοιράστηκε το περίφημο βραβείο του Χρυσού Λέοντα με τον γερμανό καλλιτέχνη Sigmar Polke.

ΑΚΟΥΡΑΣΤΟΣ. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Auerbach παρέμεινε ακούραστος εργάτης, ξυπνώντας συχνά την αυγή για να ζωγραφίσει στο ταπεινό του εργαστήριο. Στα τελευταία του χρόνια, ακόμη και κάτω από τους περιορισμούς της πανδημίας Covid-19, συνέχισε να καινοτομεί, στρεφόμενος προς τις αυτοπροσωπογραφίες σε ηλικία 91 ετών. Η αφοσίωσή του στην τέχνη του ήταν ακλόνητη – ήταν πιο ευτυχισμένος μόνος του, πρόσωπο με πρόσωπο με τον καμβά του, εξερευνώντας ακατάπαυστα τις δυνατότητες του χρώματος. Οπως σημείωσε σε συνέντευξή του στην εφημερίδα The Guardian το 2015 , «μερικές φορές σκέφτομαι να κάνω άλλα πράγματα, αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ πιο ενδιαφέρον να ζωγραφίζω».

Η κληρονομιά του Frank Auerbach είναι μια κληρονομιά ανυποχώρητης καλλιτεχνικής ακεραιότητας, συναισθηματικού βάθους και αδιάκοπης επιδίωξης της έκφρασης. Το έργο του θα συνεχίσει να εμπνέει και να προκαλεί τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο – πολυεπίπεδο, πολύπλοκο και πάντα σε διαδικασία γίγνεσθαι.

Ο Θοδωρής Μάρκογλου είναι ιστορικός Τέχνης – επιμελητής MOMus Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης