«Ο Οιδίποδας συμβολίζει την αποφυγή της αλαζονείας»

Είναι η παράσταση που τιμήθηκε πρόσφατα με το βραβείο Κάρολος Κουν από την Ενωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών. Αφού συμμετείχε στο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Μαύρης Θάλασσας στην Τραπεζούντα, θα συμμετάσχει στο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου στη Σμύρνη τον ερχόμενο Δεκέμβριο, ενώ αναμένεται να παρουσιαστεί στο Coronet στο Λονδίνο τον Φεβρουάριο της επόμενης χρονιάς. Ο Θανάσης Σαράντος, σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής, μιλάει για τον «Οιδίποδα τύραννο» που ανεβαίνει για δεύτερη φορά στο Από Μηχανής Θέατρο από τις 18 του μήνα και για 15 παραστάσεις.

Ερμηνεύουν οι: Θανάσης Σαράντος (Οιδίπους Τύραννος), ​Μάνια Παπαδημητρίου και ​Αγγελική Λεμονή σε διπλή διανομή  (Ιοκάστη- Τειρεσίας), Χριστόδουλος Στυλιανού και Κωνσταντίνος Λάγκος σε διπλή διανομή (Κρέων), Πάρης Σκαρτσολιάς (Εξάγγελος-Χορός), Χάρης Μαυρουδής (Κορυφαίος Χορού-Άγγελος), (Θεράπων-Χορός, Κρέων), Βαγγέλης Μάγειρος  (Χορός-Θεράπων), Γιώργος Παπαδάκος (Χορός)

Πώς μπορεί μια αρχαία τραγωδία να παραμένει «επίκαιρη» αποφεύγοντας την επικαιροποίηση;

To θεατρικό επίτευγμα του Σοφοκλή με τον «Οιδίποδα τύραννο» παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο και το 2024 γιατί ο ποιητής το δίδαξε για πρώτη φορά εν μέσω κοινωνικής αναστάτωσης και διαρκούς πολέμου με όλες τις οδυνηρές συνέπειες για την ανθρώπινη ύπαρξη, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα. Ακριβώς εδώ έρχεται και ο ρόλος της τέχνης που επιτρέπει στον πολίτη να σκεφτεί και ν’ αναλογιστεί τις κρίσιμες επιλογές στη ζωή του, αλλά και τις προσωπικές αποφάσεις που επηρεάζουν την κοινή πορεία όλων. Αλλωστε, η μοίρα, η ενοχή, η αναζήτηση της αλήθειας και οι συνέπειες των πράξεων του ανθρώπου είναι διαχρονικές και απασχολούν τους ανθρώπους σε όλες τις εποχές. Η τραγωδία θέτει ηθικά διλήμματα που παραμένουν καθολικά. Γιατί για πόσο μπορεί κάποιος να παραμένει ακόμα σιωπηλός μπροστά στην καταστροφή;

Ποια είναι η σκηνοθετική προσέγγιση για το ανέβασμα;

Είχα την ευτυχία να έχω στα χέρια μου την αξεπέραστη μεταφραστική απόδοση του Μίνου Βολανάκη που μας προσφέρει μια συγκλονιστική ποιητική απόδοση της τραγωδίας. Φυσικά κινηθήκαμε με άξονα τα κίνητρα των βασικών προσώπων, αλλά εστίασα κυρίως στον Χορό που για μένα είναι ο συμπρωταγωνιστής της τραγωδίας αφού βρίσκεται αδιαλείπτως επί σκηνής. Τα μέλη του Χορού στην παράστασή μας παίζουν τέσσερις εξαιρετικοί ηθοποιοί που ταυτόχρονα ερμηνεύουν και κρίσιμους ρόλους στην εξέλιξη του μύθου. Επίσης, η μουσική σύνθεση και τα ηχοτοπία του Κωνσταντίνου Ευαγγελίδη συμβάλλουν καθοριστικά ως εργαλείο αφήγησης αλλά ενισχύουν και τη δράση της πλοκής αφού λειτουργούν ως αναπόσπαστο στοιχείο μεταξύ των σκηνών.

Ο Σοφοκλής στο πρόσωπο του Οιδίποδα σκιαγραφεί έναν αλαζόνα βασιλιά και την ίδια στιγμή έναν άνθρωπο γυμνό, μόνο απέναντι στο υπαρξιακό ερώτημα «ποιος είμαι;». Ποιες οι συνέπειες αυτής της αντίφασης για τους πολίτες και πώς συνδέεται με το σήμερα;

Στο πρόσωπο του Οιδίποδα ο Σοφοκλής πλάθει τον ήρωα που κάποτε έσωσε την πόλη του, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και το μίασμα για την ίδια του την πόλη. Στην προσπάθειά του να βρει τη λύση αποκαλύπτεται η δική του ενοχή αλλά και η ευθύνη των πράξεών του για τη σωτηρία της πόλης. Η αυτοκαταστροφή του ηγέτη στην τραγωδία του Σοφοκλή οδηγεί στη σωτηρία της πόλης και στην επακόλουθη κάθαρση των θεατών. Μπορεί άραγε να υπάρξει η αντίστοιχη κρίση ταυτότητας και στους σύγχρονους πολιτικούς «ηγέτες» που υπηρετούν τη σημερινή παγκόσμια επικράτηση των οικονομικών μονοπωλίων και την οδυνηρή πραγματικότητα της παγκόσμιας φτωχοποίησης; Ο Οιδίποδας παραμένει και σήμερα ήρωας ακριβώς γιατί τολμά ν’ αναλάβει τον ρόλο του ως ηγέτης ως το τέλος. Δεν διαλέγει τον εύκολο θάνατο, δεν αυτοκτονεί, επιλέγει ν’ αυτοτυφλωθεί και έτσι γίνεται το ζωντανό παράδειγμα για την αποφυγή της αλαζονείας που οδήγησε στην καταστροφή των πολλών. Διαθέτουν άραγε τέτοια αυτογνωσία και οι σημερινοί πολιτικοί ώστε ν’ αναλάβουν την ευθύνη των πράξεών τους;

Σκηνοθετείτε την παράσταση αλλά ενσαρκώνετε και τον ομώνυμο με την τραγωδία ήρωα. Πόσο ισορροπήσατε ανάμεσα σ’ αυτούς τους δύο τόσο απαιτητικούς ρόλους;

Ο «Οιδίποδας» είναι το πρώτο αστυνομικό έργο της παγκόσμιας δραματουργίας και ήταν αυτό ακριβώς το μυστήριο της δράσης για την αναζήτηση του πραγματικού ενόχου που με ενδιέφερε ώστε να στήσω την παράσταση. Ηταν πραγματικά ένας άθλος να ισορροπήσεις ανάμεσα στη διπλή ιδιότητα του σκηνοθέτη και του βασικού ερμηνευτή. Κινήθηκα στο να χτίσω αυτό το περιβάλλον μυστηρίου όπου ζει και αναπνέει ο βασικός ήρωας, αφού ο Χορός στην παράστασή μας έχει φωτιστεί σαν να αποτελεί το υποσυνείδητο του Οιδίποδα. Φυσικά, ο απαιτητικός αυτός ρόλος έχει ανάγκη από τη συνεχή ενασχόλησή μου με το κείμενο, τόσο σε τεχνική προετοιμασία με το σώμα, την κίνηση και τη φωνή όσο και με τα πραγματικά κίνητρα των πράξεών του. Ηταν και παραμένει για μένα μια συγκλονιστική και αξέχαστη εμπειρία.

Τι θα θέλατε να κρατήσουν οι θεατές ως αίσθημα μετά το τέλος της παράστασης;

Νομίζω τους στίχους του τελευταίου χορικού: «Αν άνθρωπος δίχως οδύνη φτάσει στο τέρμα της ζωής, περίμενε τη στερνή του ώρα προτού τον μακαρίσεις».