Ελεγεία για {LF}τους ηλικιωμένους

Σε μια εποχή που οι ηλικιωμένοι ενοχλούν σε παγκόσμιο επίπεδο, η ποιητική συλλογή της Μάνιας Μεζίτη «Αγαπημένε μου πατέρα» (Κουκκίδα, 2024) αντιμετωπίζει με ευαισθησία τη σχέση με τον πατέρα και γενικότερα τη στάση προς τους απόμαχους. Το έργο έχει μορφή κυρίως εσωτερικού μονολόγου ή διαλόγου, γραμμένο σε πρώτο και δεύτερο πρόσωπο. Οι σκηνές διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς τίτλους συνθέτοντας ένα σύνολο με πυρήνα τη φθορά και την ασθένεια, το θλιβερό συναίσθημα τα παιδιά να φροντίζουν τους γονείς όπως τα μωρά.

Ο σεβασμός απέναντι στους ηλικιωμένους αποτελούσε κυρίαρχο στοιχείο όλων των πολιτισμών μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Η αδυναμία θεωρούνταν επιφανειακό φαινόμενο, τα αραιά μαλλιά, το άτονο στήθος, το ρυτιδιασμένο πρόσωπο ενδείξεις ωριμότητας. Η στάση άρχισε να αλλάζει την εποχή του Διαφωτισμού. Το σατιρικό ποίημα του Κρίστιαν Φιούρτεγκοτ Γέλερτ (1715-1769), «Η φήμη που απέκτησε ο γέρος μου», ανακεφαλαίωνε τα επιτεύγματα της ζωής του με τη φράση: «γεννήθηκε, έζησε, παντρεύτηκε, έσβησε». (Τα έργα του Γέλερτ ήταν τα δεύτερα πιο δημοφιλή μετά τη Βίβλο στην εποχή του.) Εξίσου σκληροί ήταν οι πίνακες με τα «Βήματα της ζωής» που κοσμούσαν τα μικροαστικά σαλόνια του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με αυτούς, η ζωή αποτελείται από εννέα στάδια. Η κάθοδος στον τάφο ξεκινά από το πέμπτο, δηλαδή την ηλικία των πενήντα ετών. Από εκεί και έπειτα ο άνθρωπος καταντά άρρωστος, αντιπαραγωγικός, ένα βάρος για την κοινωνία.

Η Μάνια Μεζίτη επιδαψιλεύει θετικά αισθήματα προς τα γηρατειά. Στη σημείωση, μιλώντας για ψυχικές ασθένειες, αγκαλιάζει τα άτομα που νοσούν ψυχικά.

Σημ. Να αγαπάτε τους ανθρώπους με ψυχικές παθήσεις. Συνήθως δεν είναι χρήσιμοι. Αλλά είναι εδώ. Συχνότατα δείχνουν ιδιαίτερα κουραστικοί. Αλλά είναι εδώ. Σπανίως μπορούν να εκφράσουν κατανοητά συναισθήματα. Αλλά είναι εδώ. Αρκεί έστω ένας να τους αγαπήσει. (σελ. 7)

Μια σειρά ρημάτων στο πρώτο ποίημα (άρεσε, φυσούσε, άρεσαν, υπήρξε, περπατούσε, πονούσαμε) αναδεικνύει την καταλυτική δύναμη του πατέρα, την ενέργεια και την επίδραση που ασκούσε. Η ποιήτρια με παραστατική εικονοποιία αποτυπώνει την προσωπική οδύνη.

Μπαίνω στο φέρετρο

και σε περιμένω

μένω εκεί

μην τύχει και συμβεί

άμα λείπω (σελ. 12)

Οι ηλικιωμένοι και άρρωστοι γονείς αφήνονται ολοένα και πιο συχνά στη μοναξιά και στην αδυναμία τους. Παραγωγικά άχρηστοι, σύμφωνα με κάποιους, κουραστικοί, ασυγχρόνιστοι με το σήμερα, επιμένουν να ζουν, «απομυζώντας» τα ταμεία με τη σύνταξη και τις αρρώστιες τους. Η Μεζίτη αντιμετωπίζει με ψυχική αρχοντιά τη φροντίδα του πατέρα, τη χορήγηση φαρμάκων, τις πολλές του ανάγκες. Θωπεύοντας τη μνήμη, ανακαλεί σκηνές και καθημερινούς διαλόγους. Η περιγραφή του μικρόκοσμου με τον πατέρα και την κόρη ενοποιεί συνειρμικά τον χρόνο. Από τη μια, η δυσκολία της επικοινωνίας, η εξάρτηση, η ανημποριά. Από την άλλη, η αγάπη, η έγνοια, η ζεστή φωνή. Και βεβαίως ο θάνατος με το πικρό συναίσθημα της απώλειας. Εικόνες, ασύνδετα, ερωτήσεις, λόγος ευθύς, εναλλαγή μακρών και σύντομων περιόδων, ιδιαίτερη χρήση της στίξης, άλλα εκφραστικά μέσα, αποτυπώνουν τον συγκλονισμό.

Τα ενενήντα τέσσερα οστέινα δάχτυλα του δεξιού χεριού σου σχημάτιζαν μια χουφτίτσα. Ενενήντα τέσσερα δάχτυλα είχαν ενωθεί και το μόνο που κατάφερναν ήταν μια τοσοδούλα χουφτίτσα.

Τι είναι αυτό μπαμπά;

Για σένα, μου λες τρυφερά.

Μου ‘φερνες νερό.

Ο πατέρας, βλέπετε, υπήρξε αρδευτικό έργο. Από κει ποτίζονταν τα ποιήματα. (σελ. 14)

Η συλλογή της Μάνιας Μεζίτη αποτελεί έκφραση αγάπης. Λιτή, εξομολογητική, προσωπική, υπολανθάνει το βαθύ δέσιμο της κόρης με τον πατέρα. Πέρα από το προσωπικό κρύβει ωστόσο και χαρακτήρα καθολικό, τη συμπάθεια προς τους ψυχικά ασθενείς, το δέος μπροστά στη σωματική συρρίκνωση και την κατάπτωση, την αγωνία της ύπαρξης μπροστά στον θάνατο.

Μάνια Μεζίτη
Αγαπημένε μου πατέρα
Εκδ. Κουκκίδα 2024, σελ. 16
Τιμή 5,30 ευρώ