Το άγνωστο σύμπαν {LF}του ζακυνθινού θεάτρου

Ο Διονύσης Μουσμούτης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Αοκνος ερευνητής της ιστορίας, εκδότης του εμβληματικού περιοδικού «Ιστορία εικονογραφημένη», ανήκει σε μια μεγάλη παράδοση της επτανησιακής διανόησης που χαράσσει μια δική της αυτόνομη πορεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο σώμα της ελληνικής ιστοριογραφίας. Η μεγάλη του αγάπη για την ιστορία του θεάτρου έχει επισφραγιστεί και με τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα από το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών το 2020.

Το δίτομο έργο του με τίτλο «Το θέατρο στη Ζάκυνθο τον 20ό αιώνα, 1901-1953», το τελευταίο του βιβλίο, είναι μια εκτενής μελέτη για την εξέλιξη του θεάτρου στη Ζάκυνθο κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα θέτοντας ως τομή τον καταστροφικό σεισμό που άλλαξε τα δεδομένα έτσι κι αλλιώς και μοιάζει να έβαλε μια απότομη τελεία στην ως τότε πορεία του νησιού, κάτι που παρατηρήσαμε και για άλλα ιστορικά φαινόμενα στον χώρο της Ζακύνθου. Στο έργο αυτό, ο συγγραφέας εξετάζει τις θεατρικές παραστάσεις, τα έργα, τους θεατρικούς συγγραφείς και τους ηθοποιούς που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της θεατρικής παράδοσης στη Ζάκυνθο. Ο πρώτος τόμος αναφέρεται στην περίοδο 1901-1931, ενώ ο δεύτερος από το 1931 έως το 1953. Είναι η συνέχεια του αντίστοιχού του πονήματος του 2017 για τον 19ο αιώνα, θα έλεγα πλέον πιο εμπλουτισμένο, αλλά και μια ζωντανή μαρτυρία για την εν γένει ζωή στη Ζάκυνθο.

Τα βιβλία του Μουσμούτη δεν εντυπωσιάζουν μόνο για τον όγκο και τη σύνθεση, με σπάνιες φωτογραφίες, αρχειακό υλικό δυσεύρετο, εφημερίδες που φέρνουν στο φως ένα σύμπαν που μοιάζει γιγαντιαίο, άγνωστο αλλά και τόσο συναρπαστικό. Επιβεβαιώνουν επίσης την ιδιαίτερη ιστορική συγκρότηση και εξέλιξη των Ιονίων Νήσων και ειδικά της Ζακύνθου. Ενός νησιού που αποτέλεσε πύλη εισόδου δυτικών ιδεών, καλλιτεχνικών και διανοητικών επιρροών. Ο Μουσμούτης με τη θαυμαστή χρονική ακολουθία φέρνει στο φως και αποτίει παράλληλα φόρο τιμής σε χιλιάδες ανθρώπους και στις πολυάριθμες θεατρικές και καλλιτεχνικές τους δράσεις, που ομολογώ ότι προσωπικά δεν μπορούσα να φανταστώ ότι είχαν υπάρξει.

Δεν ξέρω αν η σύγχρονη εγχώρια θεατρική παραγωγή έχει συνείδηση αυτής της τεράστιας θεατρικής ιστορίας, όχι για να διδαχθεί, αλλά για να κατανοήσει ότι σε εποχές που δεν θα μπορούσε να φανταστεί κάποιος και σ’ έναν νησιωτικό τόπο είχε παραχθεί τόσο μεγάλο θεατρικό έργο, αλλά και το πώς οι άνθρωποι κατέβαλαν εργώδεις προσπάθειες για την παραγωγή υψηλού επιπέδου καλλιτεχνικού έργου. Ενα ξεχωριστό κομμάτι είναι οι τόποι και οι χώροι όπου γίνονταν όλες αυτές οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες, ενώ ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν στον Β’ τόμο οι περιοδείες των γνωστών θεατρικών σχημάτων στη Ζάκυνθο. Ο Μουσμούτης έχει βρει σπάνιες αφίσες, προωθητικά φυλλάδια της εποχής, δίνοντας μια εικόνα πολύ γλαφυρή του πρόσφατου παρελθόντος της σύγχρονης Ελλάδας.

Τέλος, ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει όπως και στο πρώτο του δίτομο, η παράθεση των βιογραφιών των πρωταγωνιστών. Ο Μουσμούτης συγκροτεί μέσα στο έργο του ένα άλλο έργο, ένα βιογραφικό λεξικό το οποίο δίνει χρήσιμες και ουσιαστικές πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πάσης φύσεως ιστορικά και όχι μόνο έργα. Το δίτομο έργο του Μουσμούτη είναι μια παρακαταθήκη όχι μόνο για τη διάσωση του τοπικού παρελθόντος, αλλά και ένας σημαντικός κρίκος στην εθνική αυτογνωσία και κατανόηση.

Μια ξεχωριστή αναφορά ανήκει στον εκδοτικό οίκο Πλέσσα, έναν εκδοτικό οίκο της περιφέρειας, που ανέλαβε εκ νέου και με υποδειγματικό τρόπο την εκδοτική υλοποίηση του εγχειρήματος.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Το θέατρο στη Ζάκυνθο τον 20ό αιώνα, 1901-1953
Μουσική ζωή, κοινωνική ζωή και λαϊκά θεάματα
Εκδ. Πλέσσα, 2023,
δίτομη έκδοση, σελ. 1.568
Τιμή: 60 ευρώ