Αδέσποτα σκυλιά βοηθούν αδέσποτους ανθρώπους

Πέρα από το ότι είναι ό,τι καλύτερο (και πιο αισιόδοξο) έχουμε δει τα τελευταία χρόνια πάνω στη σχέση ανθρώπου – σκύλου (ή και γενικότερα ζώου), η βραβευμένη στο τμήμα Ενα Κάποιο Βλέμμα του τελευταίου Φεστιβάλ των Καννών ταινία «Black dog» (Gouzhen, Κίνα, 2024) αποτελεί τη δημιουργία μέσω της οποίας το ελληνικό κοινό έρχεται σε ουσιαστική επαφή με το έργο ενός κινέζου σκηνοθέτη που παρότι αρκετά έμπειρος και με έργο πίσω του, δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στη χώρα μας – ίσως και καθόλου. Χάρισμα μεγάλο να καταφέρνεις να συνθέτεις κάδρα με σκηνές που ενώ παρουσιάζουν συνηθισμένες καταστάσεις δεν περνούν με τίποτα αδιάφορες και ο Γκουάν Χου, όχι μόνο το έχει, αλλά το αξιοποιεί για να κατασκευάσει μια ταινία γεμάτη συναίσθημα και ουσία, η οποία συγχρόνως αποτελεί οξύτατη κριτική ματιά στις δομές της κοινωνίας της χώρας του. Ο Χου επιστρέφει στην Κίνα του 2008, όταν όλη η χώρα ζούσε τον πυρετό της προετοιμασίας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, το κράτος αποφάσισε την «επιχείρηση απομάκρυνσης αδέσποτων σκυλιών», ώστε κάθε γωνιά της Κίνας να «καθαρίσει» από τα αδέσποτα σκυλιά· βλέπετε η εικόνα δεν είναι καθόλου «ελκυστική» για τους μελλοντικούς επενδυτές. Αξονας της ιστορίας ο Λανγκ (Εντι Πενγκ), ένας αμίλητος αλλά γοητευτικός νεαρός, πρώην κατάδικος για βαρύ αδίκημα, ο οποίος έχει επιστρέψει στο χωριό του χωρίς τίποτα απολύτως πέρα από έναν σάκο. Η ιδέα της επανένταξης του Λανγκ στην κοινωνία του δεν δείχνει να τον ενδιαφέρει και τόσο, όμως μια ευκαιρία θα του δοθεί από έναν ντόπιο επιχειρηματία που τον προσλαμβάνει ως μπόγια (τον υποδύεται ο σκηνοθέτης Ζία Ζανγκέ σε ένα γλυκό πέρασμα).

Με λάβαρό του την αγάπη, ο Γκουάν Χου θα μας δείξει πώς ένας αδέσποτος άνθρωπος που ποτέ δεν είχε ιδιαίτερες επαφές με τα σκυλιά θα βρει σε ένα τέτοιο αδέσποτο σκυλί τον φίλο που ίσως πάντα αναζητούσε. Και το ίδιο ισχύει για το σκυλί. Ποίηση αντλείται μέσα από την καθημερινότητα, φαινομενικά ασήμαντα πλάνα αποκτούν διαστάσεις μεγαλείου, σιωπές «μιλούν» καλύτερα από τα λόγια. Εντυπωσιακή η επιμονή του Χου στην ουσία των πραγμάτων, τον σεβασμό προς τα ζώα που εκφράζεται από τον σιωπηλό Λανγκ. Και όλα αυτά χωρίς να λείπει το διακριτικό χιούμορ, κυρίως μέσα από τις σκηνές της σχέσης του Λανγκ με το σκυλί το οποίο σε σκλαβώνει με το «παίξιμό» του, κάτι που θα λέγαμε ότι ισχύει για όλα τα τετράποδα που εμφανίζονται στην υπέροχη και τόσο ανθρώπινη αυτή ταινία.

Στην επαρχία της Τουρκίας…

Oι λεπτομέρειες είναι που κάνουν τη διαφορά στην τουρκική ταινία «Γραμμή δισταγμού» (Tereddüt Çizgisi/ Ηesitation Wound, Tουρκία, 2023), ο τρόπος με τον οποίο ο σκηνοθέτης Σελμάν Νατζάρ καταγράφει την καθημερινότητα σε μια επαρχιακή πόλη της Τουρκίας, όπου όλα έχουν κατ’ επίφαση αλλάξει γιατί κατά βάθος παραμένουν τα ίδια. Μικρές ασήμαντες σκηνές παρουσιάζουν μια εκσυγχρονισμένη χώρα που ακόμα και σήμερα λειτουργεί «όπως παλιά», λες και έχει παραμείνει ανέγγιχτη στον χρόνο. Από τον τρόπο που λειτουργεί η αστυνομία, μέχρι την αίθουσα δικαστηρίου που ξαφνικά γεμίζει νερά γιατί έχει πέσει το ταβάνι… Αξονας της ταινίας η προσπάθεια μιας τολμηρής, αποφασιστικής ποινικολόγου (Τουλίν Οζεν) να υπερασπιστεί έναν νεαρό άνδρα (Ογκουλτσάν Αρμάν Ουσλού) που κατηγορείται για τη δολοφονία του εργοδότη του.

Ο σκηνοθέτης αναμειγνύει καλά το κοινωνικό σχόλιο με το δράμα μυστηρίου και έτσι το ερώτημα αν έκανε ή όχι το έγκλημα ο κατηγορούμενος πλανάται διαρκώς στην ατμόσφαιρα, πόσω μάλλον με την ύπαρξη ενός ακόμα υπόπτου που το σύστημα καλύπτει. Μέχρι ενός σημείου η ταινία λειτουργεί αποτελεσματικά αλλά κυρίως σε ό,τι αφορά τα επιμέρους στοιχεία του σεναρίου. Γιατί τελικά, η επιλογή του Νατζάρ να αφήσει τα πάντα σε εκκρεμότητα (παρότι μας έχει τόσο καλά προετοιμάσει ως τότε), δείχνει, κυρίως, κάποια αδυναμία στο σενάριο.

…και στην Κωνσταντινούπολη

Το ταξίδι μιας γυναίκας και ενός γνωστού της, νεότερου άνδρα, από τη Γεωργία προς την Κωνσταντινούπολη προκειμένου να ανακαλύψουν τα ίχνη της εξαφανισμένης ανιψιάς της πρώτης, είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο ο σκηνοθέτης Λεβάν Ακίν συνθέτει το «Πέρασμα» (Crossing, Σουηδία/ Δανία/ Γαλλία/ Τουρκία/ Γεωργία, 2024), μια ιστορία περιπλάνησης, διάσχισης συνόρων (κάθε τύπου) αλλά και αλλαγής – με την αλλαγή να αποκτά εδώ πολλές έννοιες. Είναι η αλλαγή του φύλου της εξαφανισμένης η οποία πλέον είναι trans, είναι η αλλαγή της Κωνσταντινούπολης, πόλης που με τον multi ethnic χαρακτήρα της ούτως ή άλλως ανέκαθεν μεταβαλλόταν και είναι, επίσης, η αλλαγή που θα βιώσουν κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού οι δύο συνοδοιπόροι. Ολα αυτά δημιουργούν την ατμόσφαιρα αυτού του ενδιαφέροντος, ισορροπημένου και κάπως θλιμμένου road movie, το οποίο παρακολουθείς με όρεξη κυρίως σε ό,τι αφορά τη χρήση των χώρων καθώς ο Ακίν, που είναι Σουηδός με καταγωγή από τη Γεωργία και την Κωνσταντινούπολη, έχει βαθιά γνώση της τελευταίας και μας οδηγεί σε σημεία που συνήθως δεν απευθύνονται στους τουρίστες (παίζουν οι Μζία Αραμπούλι, Λούκας Κανκάβα, Ντενίζ Ντουμανλί κ.ά.).

Δεν «το ‘χει» η Κέιτ

Η περιπέτεια κατασκοπείας «Μαύρο καναρίνι» (Canary Black, Αγγλία, 2024) έχει τη σφραγίδα του Πιερ Μορέλ, δημιουργού της πρώτης «Αρπαγής», παγκόσμιας επιτυχίας του 2008 που μετέτρεψε τον Λίαμ Νίσον σε σούπερ action hero. Και εκείνη ήταν όντως μια πολύ καλή περιπέτεια, κάτι που δεν θα λέγαμε ότι ισχύει με την καινούργια. Το πρόβλημα ξεκινά όταν από το πρώτο κιόλας πεντάλεπτο αντιλαμβανόμαστε ότι ο στόχος των δημιουργών της ταινίας είναι να μετατρέψουν την Κέιτ Μπέκινσεϊλ σε θηλυκή εκδοχή του… Νίσον. Αφήστε καλύτερα. Δυστυχώς για τη βρετανίδα ηθοποιό ο ρόλος που τη θέλει θανατηφόρο πράκτορα της CIA που προσπαθεί να σώσει τον κόσμο από την κατάρρευση, πολύ απλά δεν της ταιριάζει καθόλου, οπότε από τα αποδυτήρια κιόλας η ταινία είναι… λάθος. Κάποιες «το έχουν», η Αντζελίνα Τζολί για παράδειγμα όπως φάνηκε στο «Salt» ή η Σαρλίζ Θερόν όπως φάνηκε στο «Atomic Blonde». Κάποιες όμως δεν «το έχουν». Τόσο απλά.

Κινούμενα σχέδια x2

Κάτι παραπάνω από ευχάριστο, που στην εποχή του ψηφιακού πυρετού το ρετρό χειροποίητο κινούμενο σχέδιο ενίοτε επιστρέφει όπως ακριβώς συμβαίνει στο «Looney Tunes: ο Πόρκι και ο Ντάφι σώζουν τη Γη» (The Day the Earth Blew Up: A Looney Tunes Movie, ΗΠΑ, 2024), όπου όλα τα σκίτσα είναι φτιαγμένα στο χέρι. Η ταινία του Πίτερ Μπράουνγκραντ επιστρέφει στην αθωότητα περασμένων μεγαλείων μέσα από δύο χαρακτήρες της περίφημης παρέας των Looney Tunes, του πάντα καλοπροαίρετου αν και ολίγον συντηρητικού Πόρκι Πιγκ (το γουρουνάκι) και του αυθόρμητου αλλά θαρραλέου Ντάφι Ντακ (η μαύρη πάπια). Οταν βλέπουν το σπίτι τους να κινδυνεύει αποφασίζουν να συνεργαστούν για να το σώσουν και τελικά καλούνται να σώσουν τη… Γη από τους εξωγήινους. Ολα αυτά με στυλ, προσεγμένους διαλόγους, ακόμα και κάποιες ιδέες που σχολιάζουν καυστικά την καταναλωτική μανία (στο σενάριο ρόλο παίζει ένα εργοστάσιο παραγωγής τσίχλας που προκαλεί εθισμό στους καταναλωτές, όπου και βρίσκεται το μυστικό της σωτηρίας του κόσμου).

Εξίσου αγαπησιάρικο, αλλά την ίδια ώρα και κάπως στενόχωρο, είναι και το κινούμενο σχέδιο «Οζι, η φωνή του δάσους» (Ozi: Voice of the Forest, ΗΠΑ, 2023), όπου κατά τη διάρκεια μιας δασικής πυρκαγιάς μια μικρούλα, ατίθαση ουρακοτάγκος χάνει τους γονείς της, τίθεται υπό την προστασία ενός ζευγαριού που διαχειρίζεται ένα καταφύγιο ορφανών ουρακοτάγκων και εν συνεχεία αναζητεί τα ίχνη των πρώτων. Οι οικολογικές διαθέσεις της ταινίας του Τιμ Χάρπερ είναι ξεκάθαρες και διόλου τυχαία οι σκηνές της δασικής πυρκαγιάς είναι φτιαγμένες ώστε να προκαλέσουν όχι μόνον θλίψη και τρόμο. Δεν είναι καθόλου άξιον απορίας λοιπόν που ένας από  τους παραγωγούς της «Οζι» είναι ο αμερικανός ηθοποιός Λεονάρντο Ντι Κάπριο, του οποίου οι ανησυχίες και οι έμπρακτες δραστηριότητες πάνω σε ζητήματα περιβάλλοντος είναι παγκοσμίως γνωστές. Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι στην πρωτότυπη γλώσσα της ταινίας (που θα προβληθεί κυρίως μεταγλωττισμένη στα ελληνικά) ακούγεται ο Ντόναλντ Σάδερλαντ, που φέτος έφυγε από τη ζωή. Ο καναδός ηθοποιός κρατά τον «ρόλο» του Κροκόδειλου. Σε ό,τι αφορά την ελληνική μεταγλώττιση τις φωνές τους έχουν δώσει οι Ελενα Δελακούρα, Γιώτα Μηλίτση, Βασίλης Μήλιος κ.ά.

Ιαπωνικός μύθος

Η ιαπωνική ταινία «Η μπαλάντα του Ναραγιάμα» (Narayama bushikô, 1958), που προβάλλεται στο Ατενέ (μάλιστα, για πρώτη φορά εμπορικά στην Ελλάδα), είναι η πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του oμότιτλου και εξαιρετικά δημοφιλούς στην Ιαπωνία μυθιστορήματος του Σιχίρο Φουκαζάβα. Μια στοιχειωμένη εκδοχή ενός ιαπωνικού λαϊκού μύθου με καμπούκι, σύμφωνα με τον οποίο οι κάτοικοι ενός ορεινού χωριού μεταφέρουν στην κορυφή του όρους Ναραγιάμα για να πεθάνουν όσους φτάνουν στην ηλικία των 70 ετών. Αξονας της ταινίας είναι η επικείμενη μεταφορά μιας γυναίκας (Κινούγιο Τανάκα) και οι συνέπειες που αυτή η απόφαση θα έχει σε όλους γύρω της. Αυτός ο διεισδυτικός στοχασμός πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, στην τραγικότητα της ανθρώπινης φύσης και στην επίπονη εμπειρία του αποχαιρετισμού είναι κυρίως γνωστός στην Ελλάδα από την ταινία με τον ίδιο τίτλο του Σοέι Ιμαμούρα, η οποία το 1983 απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών και εν συνεχεία είχε θαυμάσια κίνηση στις αίθουσες. Από τη δική του πλευρά, ο Κεϊσούκε Κινοσίτα (1912-1998), σκηνοθέτης της ίδιας γενιάς με τον Ακίρα Κουροσάβα (αν και πολύ λιγότερο γνωστός παρότι γύρισε περισσότερες από 40 ταινίες), έβαλε στη φρίκη την ενδυμασία παραμυθιού και έφτιαξε μια πραγματικά εκθαμβωτική χρωματική πανδαισία που περιέργως συνδυάζεται πλήρως αρμονικά με τη σκληρότητα του θέματος που πραγματεύεται. Θυμίζουμε ότι η ταινία προβάλλεται στο πλαίσιο ενός μεγάλου αφιερώματος στον κλασικό ιαπωνικό κινηματογράφο, που ξεκίνησε το καλοκαίρι που μας πέρασε από την εταιρεία διανομής New Star.

Προβάλλονται επίσης

«Azrael» (ΗΠΑ, 2024) του Ε.Μ. Κατζ. Θρίλερ για γερά νεύρα τοποθετημένο αποκλειστικά στη φύση με τη Σαμάρα Γουίβινγκ στον ρόλο της ηρωίδας του τίτλου, μιας γυναίκας που προσπαθεί να ξεφύγει από τη θρησκόληπτη αίρεση φανατικών οι οποίοι ζουν απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο έχοντας απαρνηθεί την ομιλία. Η απουσία λόγου ώστε ο τρόμος να προκαλείται μόνο από την εικόνα είναι και το βασικό εύρημα της ταινίας, κάτι που μπορεί να ακούγεται πρωτότυπο ως ιδέα αλλά κρύβει αρκετούς κινδύνους ώστε να γίνει κουραστικό, όπως και γίνεται.

«Το μυστικό στο κελάρι» (Cellar door, ΗΠΑ, 2024) του Βον Στάιν. Η ιδέα που θέτει σε λειτουργία αυτό το θρίλερ είναι ότι στο ονειρικό σπίτι που έχει αποκτήσει ένα ζευγάρι (Σκοτ Σπίντμαν, Τζορντάνα Μπρούστερ) υπάρχει ο όρος να μην ανοίξουν ποτέ την πόρτα του κελαριού. Δυστυχώς δεν μπορούμε να εκφέρουμε άποψη διότι η εταιρεία διανομής της ταινίας επέλεξε να μην την παρουσιάσει στους δημοσιογράφους.

Βαθμολογία
(από 0 έως 10)

«Black dog»: 8

«Το ελιξίριο της νιότης»: 4

«Γραμμή δισταγμού»: 5 ½

«Η μπαλάντα του Ναραγιάμα»: 7

«Μαύρο καναρίνι»: 4

 «Looney Tunes: ο Πόρκι και ο Ντάφι σώζουν τη Γη»: 6½

«Πέρασμα»: 4½

«Οζι, η φωνή του δάσους»: 5

 «Azrael»: 3

Αυτοκαταστροφή στον βωμό της αιώνιας ομορφιάς

Το πιο παράξενο στοιχείο της ταινίας «Το ελιξίριο της νιότης» (The substance, Αγγλία / Γαλλία, 2024) είναι ότι καταφέρνει να προκαλέσει… αποστροφή αλλά συγχρόνως τροφή για σκέψη. Επίσης, ενώ είναι μια ταινία που σίγουρα θα κάνει κάποιους να θέλουν να στρέψουν τη ματιά τους αλλού, μπορεί να γίνει εθιστική, χάρη στο περιεχόμενό της που είναι η ματαιότητα της ομορφιάς, η ανάγκη για «αιώνια» νιότη και η μόνιμη αντιπαλότητα με τον ίδιο μας τον εαυτό. Αυτά δηλαδή που χαρακτηρίζουν την κεντρική ηρωίδα της ιστορίας την οποία υποδύεται η Ντέμι Μουρ.

Σε μια αρκετά αλλόκοτη στροφή καριέρας, η αμερικανίδα ηθοποιός υποδύεται μια κάποιας ηλικίας σταρ της τηλεόρασης η οποία βλέποντας ότι η μπογιά της πλέον δεν περνά και ότι σύντομα θα βρεθεί στα αζήτητα, αποφασίζει να ρισκάρει τα πάντα δοκιμάζοντας ένα μυστηριώδες ελιξίριο που προσθέτει νιότη. Και βέβαια, θα κάνει το λάθος να μην υπακούσει στους περιορισμούς που της αναγγέλλει η φωνή του «αόρατου» καθοδηγητή (δεν τον βλέπουμε ποτέ). Βασικός κανόνας της χρήσης της ουσίας είναι ότι για επτά ημέρες η γυναίκα θα έχει τη δική της μορφή αλλά πολύ πιο νέα ενώ για τις επόμενες επτά μια άλλη νεότερη γυναίκα (Μάργκαρετ Κουόλεϊ) θα βρίσκεται στη θέση της. Και το πράγμα θα πηγαίνει έτσι. Ομως όχι. Βλέποντας ότι η νεότερη κοπέλα (που στην ουσία είναι η ίδια) έχει ανοδική πορεία στον τηλεοπτικό χώρο, η πρώην σταρ τη ζηλεύει και κάνει ό,τι μπορεί για να την εμποδίσει παραβαίνοντας τους όρους χρήσης του ελιξιρίου. Ο έλεγχος χάνεται και η αυτοκαταστροφή είναι ο μόνος προορισμός μέσα από την άγρια αντιπαλότητα μιας γυναίκας με τον ίδιο της ουσιαστικά τον εαυτό και στον βωμό της αιώνιας ομορφιάς.

Αυτή η εντελώς ασυνήθιστη συνθήκη δίνει τις όποιες φιλοσοφικές προεκτάσεις της ταινίας που είναι η τελευταία δημιουργία της γαλλίδας σκηνοθέτριας Κοραλί Φαρζό, γνωστής από το b movie «Εκδίκηση» (2017) στο οποίο παρακολουθούμε την υπερβολική σε όλα προσπάθεια μιας γυναίκας να πάρει την εκδίκησή της από εκείνους που παραλίγο να τη σκοτώσουν. Ομως η ματαιότητα της δημοσιότητας, το εφήμερο της φήμης, η ανεξήγητη μανία για μόνιμη νιότη, ακόμα και η υπόγεια κριτική για τη χρήση ουσιών που μόνον κινδύνους κρύβουν· όλα αυτά τα φιλοσοφικά ζητήματα, ακυρώνονται μέσα από μια σκηνοθετική ματιά που αναζητεί με επιμονή το ακραίο και το πέρα για πέρα αποκρουστικό, σε σημείο που τελικά η εικόνα της ταινίας όχι μόνο αγγίζει αλλά ξεπερνά τη γελοιότητα.