Τα εγγόνια του Ολοκαυτώματος αντιμέτωπα με την Ιστορία

Πώς βλέπει η τρίτη γενιά Εβραίων το Ολοκαύτωμα, οκτώ δεκαετίες μετά το τέλος του; Παίζει καθοριστικό ρόλο στη ζωή τους ή το προσεγγίζουν από μια απόσταση ασφαλείας, ως ένα γεγονός που εμπλέκεται με τις οικογενειακές τους ιστορίες και υπάρχει παράλληλα με τα δικά τους προβλήματα;

Το ζήτημα αυτό διερευνά ο δημοσιογράφος των «New York Times» Μαρκ Τρέισι σε ένα εκτενές άρθρο του υπό τον τίτλο «Τα εγγόνια του Ολοκαυτώματος μιλούν τώρα». Και αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την ταινία «A Real Pain» του Τζέσι Αϊζενμπεργκ που θα βγει στις αμερικανικές αίθουσες την 1η Νοεμβρίου, όπου οι πρωταγωνιστές, δύο ξαδέλφια, συμμετέχουν σε μια οργανωμένη ξενάγηση σε χώρους που συνδέονται με το Ολοκαύτωμα στην Πολωνία, χωρίς να αισθάνονται κάποιο ιδιαίτερο βάρος. Μοιάζουν να θρηνούν όχι τόσο για την εξόντωση εκατομμυρίων Εβραίων, όσο για τη γιαγιά τους, που επέζησε των τραγικών γεγονότων.

Αφορμή για την ταινία, σύμφωνα με τον Αϊζενμπεργκ, ήταν συγγενικά του πρόσωπα που συνδέθηκαν με το Ολοκαύτωμα και μέσω αυτής θέλησε να καταγράψει τον τρόπο που βλέπει η τρίτη γενιά την Ιστορία με όλες τις αντιφάσεις της, μέσα «από την απόσταση, την προνομιακή απομάκρυνσή της, αλλά και την ευλάβεια που οφείλουμε να επιδείξουμε» δήλωνε προσφάτως σε συνέντευξή του.

Στα έργα που φέρουν την υπογραφή των εγγονιών των επιζώντων του Ολοκαυτώματος είναι το μυθιστόρημα του Τζόναθαν Σάφραν Φόερ «Ολα έρχονται στο φως» (2002) και η οικογενειακή ιστορία του Ντάνιελ Μέντελσον «Χαμένοι» (2006). Ουσιαστικά, ωστόσο, η τρίτη γενιά μόλις πρόσφατα τίθεται στο επίκεντρο με τη γραφή της και την οπτική της, με την τελευταία διετία να ξεχωρίζουν μεταξύ άλλων θεατρικά (όπως το βραβευμένο «Here There are Blueberries») και τηλεοπτικές σειρές (με χαρακτηριστική το «Transparent»), graphic novels και ιστορικά δοκίμια.

Οι περισσότεροι από τους νέους δημιουργούς που ασχολούνται με τη μεγάλη αυτή πληγή της Ιστορίας είναι αποστασιοποιημένοι και χειρίζονται το θέμα με υπέρτατη αυτογνωσία, έχοντας επίγνωση ότι δεν είναι εκείνοι που βίωσαν τη θηριωδία. Σε πολλές περιπτώσεις δεν αναπαράγεται η Ιστορία όπως είναι γραμμένη στα σχολικά εγχειρίδια. Στο «Plunder» (2021) ο συγγραφέας Μεναχίμ Κάιζερ ανακαλύπτει ότι πολλά από όσα γνώριζε για την περιουσία του παππού του στην Πολωνία, η οποία χάθηκε στο Ολοκαύτωμα, είναι λάθος. Το έργο του Τζόσουα Χάρμον «Προσευχή για τη Γαλλική Δημοκρατία» διαθλά την ιστορία των γάλλων επιζώντων και απογόνων τους μέσω ενός αφελούς, διαπλεκόμενου αμερικανού εξαδέλφου που μένει στο Παρίσι.

Οι τρεις γενιές

Η πρώτη γενιά – οι ίδιοι οι επιζώντες, που πλέον σήμερα αγγίζουν τα 90, καθώς και εκείνοι που προσπαθούσαν να πουν τις ιστορίες των επιζώντων τις πρώτες δύο δεκαετίες μετά το Ολοκαύτωμα – είχαν εμμονή με τη μετάδοση των γεγονότων.

Η δεύτερη γενιά – τα παιδιά των επιζώντων – πάλευαν με την αμφίθυμη σχέση τους με το γεγονός, το οποίο ήταν αρκετά κοντινό ώστε να τα επηρεάσει βαθιά (ορισμένοι ισχυρίστηκαν ακόμη ότι ήταν οι ίδιοι τραυματισμένοι από αυτό), αλλά πάντα παρέμενε λίγο έξω από την εμβέλειά τους.

Την αδιαμφισβήτητη αξιοπιστία της πρώτης γενιάς και την αγωνία της δεύτερης γενιάς διαδέχονται η απόμακρη στάση και η σεμνότητα της τρίτης γενιάς. «Ισως κατά κάποιον τρόπο παρηγορούμαστε συνδέοντας τους εαυτούς μας με κάτι τραγικό επειδή η τρέχουσα ζωή μας δεν έχει νόημα» δίνει τη δική του ερμηνεία ο Τζέσι Αϊζενμπεργκ.