«Να πάρω κάνα κομμάτι να το γυρίσω πίσω;»

Αν είχε ταυτότητα, η ημερομηνία γέννησής του θα πρόδιδε ότι κοντεύει τα… 2.500 χρόνια. Κι όμως, παραμένει σφριγηλός και ακμαίος. Ο Διόνυσος (αν και ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι πρόκειται για τον Ηρακλή ή τον Θησέα) ποζάρει καρτερικά, γερμένος σε έναν βράχο. Παραδίπλα, κάθονται η Περσεφόνη και η Δήμητρα (κατ’ άλλους, είναι δύο από τις Ωρες). Γεννήθηκαν και οι τρεις στην Αθήνα, μέσα στο εργαστήριο του Φειδία, και επί 22 αιώνες κοσμούσαν το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα. Ωστόσο, εδώ και περισσότερα από 210 χρόνια βρίσκονται εξόριστοι στο Λονδίνο, μαζί με τα «αδέλφια» τους από το δυτικό αέτωμα, τη ζωοφόρο και τις μετόπες του ναού της Αθηνάς Παρθένου.  Ενας ώριμος, αλλά σαφώς νεότερός τους, κύριος τους πλησιάζει, διατρέχοντας την Αίθουσα 18 του Βρετανικού Μουσείου που φιλοξενεί τις γλυπτικές ενότητες του αρχαιοελληνικού ναού. Είναι ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Ρένος Χαραλαμπίδης.

Επειτα από μια σχολαστική περιήγηση στη – γνωστή και ως Ντουβίν Γκάλερι – αίθουσα, στέκεται στις μορφές του ανατολικού αετώματος, τα αντίγραφα των οποίων «πρωταγωνιστούν» στον «Νυχτερινό εκφωνητή», την τελευταία ταινία του. «Αισθάνομαι βία. Μέσα στο Βρετανικό Μουσείο ένιωσα την τεράστια βία που έχει ασκηθεί σε ένα μνημείο το οποίο αναδεικνύει την ειρήνη και τον πολιτισμό», δηλώνει ο Χαραλαμπίδης στα «ΝΕΑ», τα οποία έγιναν μάρτυρες της «εφόδου» που – όπως λέει περιπαικτικά – έκανε στο λονδρέζικο ίδρυμα, στην αριστοκρατική συνοικία Μπλούμσμπερι.

«Ισως έρθει κάτι»

Λίγο αργότερα, αναζητά τους φύλακες του Μουσείου με σκοπό να τους ζητήσει την… άδεια να πάρει μαζί του τα Γλυπτά επιστρέφοντας στην Αθήνα. «Επιασα κουβέντα μαζί τους και τους λέω: “Τι γίνεται, ρε παιδιά; Να πάρω κάνα κομμάτι να το γυρίσω πίσω;”».

Η απάντησή τους τον ξαφνιάζει. «Μου γέλασαν με συγκατάβαση και μου είπαν ότι ίσως έρθει κάτι πίσω στην Ελλάδα, από ό,τι ακούνε κι αυτοί. Οχι όμως το αέτωμα, αλλά κάποια άλλα τμήματα και θραύσματα του Παρθενώνα», αφηγείται ο 54χρονος σκηνοθέτης και ηθοποιός. «Δεν ξέρω αν η πληροφόρησή τους είναι σωστή, αλλά μου το είπαν με πολύ μεγάλη τρυφερότητα και οφείλω να ομολογήσω ότι δεν ήταν καθόλου επιθετικοί. Και στο αστείο μου να κλέψω το κεφάλι του αλόγου (σ.σ.: από το τέθριππο της Σελήνης) και να αρχίσω να τρέχω, μου είπαν “δεν φαίνεσαι τόσο γυμνασμένος”!».

Σε κάποιες σκηνές της ταινίας του, η οποία βγήκε στις αίθουσες τον περασμένο Ιούνιο, ο Χαραλαμπίδης ξαπλώνει επάνω στα αντίγραφα των παρθενώνιων αγαλμάτων στον σταθμό Ακρόπολη του αθηναϊκού μετρό. «Ομολογώ ότι ήμουν έτοιμος να το κάνω και στο Βρετανικό Μουσείο», μου λέει με παιγνιώδη διάθεση.

«Ωστόσο, διαπίστωσα ότι δεν χώραγα, διότι ήταν λάθος τοποθετημένα. Στην Αθήνα, τα αγάλματα είναι αρμονικά στημένα. Στο Βρετανικό Μουσείο, σχεδόν ακουμπάνε το ένα στο άλλο. Ισως γι’ αυτό δεν ανέβηκα για να ξαπλώσω ανάμεσά τους».

Ο Χαραλαμπίδης – ο οποίος το 1999 απέσπασε το βραβείο Ανερχόμενου Ηθοποιού στο Φεστιβάλ Βερολίνου – ψέγει όχι μόνο τη διάταξη, αλλά και τις συνθήκες έκθεσης των λαξευμένων σε πεντελικό μάρμαρο γλυπτών.

«Απογοητεύτηκα από την αισθητική του Βρετανικού Μουσείου, από τον τρόπο με τον οποίο εκθέτει τα ιερά αυτά έργα τέχνης, όταν διαπίστωσα πόσο κακά φωτισμένα είναι. Ενα τόσο πλούσιο μουσείο δεν είναι δυνατόν να τα έχει εκτεθειμένα τόσο άσχημα. Χωρίς τον κατάλληλο φωτισμό, τα Μάρμαρα δεν αναδεικνύονται. Αυτό είναι ακόμη ένα πετραδάκι στην επιχειρηματολογία τού γιατί πρέπει να επιστραφούν», σημειώνει, στηλιτεύοντας και τις συνθήκες φύλαξής τους. «Παρέμεινα αρκετή ώρα και παρατήρησα ότι οι φύλακες πέρναγαν πού και πού και όποιος ήθελε μπορούσε να αγγίξει τα Γλυπτά αδιαμαρτύρητα. Πειραματίστηκα, προσπάθησα να τα αγγίξω κι εγώ. Δεν το έκανα, αλλά το χέρι μου έφτασε σχεδόν εξ επαφής και συνειδητοποίησα ότι πραγματικά κανείς δεν επρόκειτο να με σταματήσει».

Ο βιαστής Ελγιν

Κατόπιν, ξιφουλκεί εναντίον του Ελγιν: «Ο κατσαπλιάς λόρδος πριόνισε και πήρε μαζί του μπόλικα αγάλματα. Ενας βιαστής μπορεί να βιάσει μια γυναίκα γιατί του αρέσει πολύ. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι βιαστής. Κι ο Ελγιν από μεγάλο θαυμασμό ήρθε και τα πήρε. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν διέπραξε βιασμό. Αγαπούσε την αρχαία Ελλάδα με έναν διεστραμμένο τρόπο, όπως ένας βιαστής που θέλει να αρπάξει, όχι να γοητεύσει». Δεν παραλείπει, όμως, να αναφερθεί και στη σταθερή υποστήριξη του ελληνικού αιτήματος από τους Βρετανούς: «Δεν υπάρχει το αρνητικό κλίμα που θα νομίζαμε.

Ολες οι έρευνες δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών είναι υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών στην Ελλάδα. Ας μην ξεχνάμε ότι ο απλός αγγλικός λαός βοήθησε πολύ την Επανάσταση του 1821». Βγαίνοντας από το Μουσείο, αισθάνεται, όπως υπογραμμίζει, την ανάγκη να αναλάβει μια… δέσμευση: «Σε περίπτωση που ειδικά το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα επιστρέψει στην Ελλάδα, δεσμεύομαι ότι θα παραχωρήσω τα δικαιώματα της ταινίας μου, στην οποία πρωταγωνιστεί το αέτωμα, στο Βρετανικό Μουσείο»!

Ο Χαραλαμπίδης βρέθηκε στη βρετανική πρωτεύουσα με αφορμή την προβολή του «Νυχτερινού εκφωνητή» και των «Φτηνών τσιγάρων», της ταινίας που τα τελευταία χρόνια γνωρίζει νέα ζωή – είτε ως μιούζικαλ στη Λυρική Σκηνή είτε με τις αλλεπάλληλες επαναπροβολές της σε σινεμά και ψηφιακές πλατφόρμες.

«Eίναι ένα απέραντο κομπλιμέντο ότι ένας νέος θεσμός που λέγεται “Σινέ Λονδίνο” ξεκινά με τη sold out προβολή των ταινιών μου», τονίζει. Στην προβολή, στον κινηματογράφο Curzon Hoxton, παρέστη και ο Αγγελος Βενέτης, παραγωγός των ταινιών του Χαραλαμπίδη.