Οταν η Ιστορία μπλέκεται με {LF}τους θρύλους και τον σουρεαλισμό

Από τις εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφορεί η συλλογή πεζογραφικών κειμένων «Ο δρόμος προς το Μακόντο» του Κολομβιανού, βραβευμένου με Νομπέλ Λογοτεχνίας, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, του μετρ του μαγικού ρεαλισμού, τα έργα του οποίου έχουν διαβαστεί παγκοσμίως όσο κανενός άλλου. Η εξαιρετική μετάφραση ανήκει στη Μαρία Παλαιολόγου, η οποία απέδωσε στα ελληνικά και το σημείωμα του επιμελητή της συλλογής Κονράδο Σουλουάγα, αλλά και τον πολύ κατατοπιστικό πρόλογο της δημοσιογράφου και συγγραφέως Αλμα Γκιγερμοπριέτο, η οποία αναφέρεται στην παιδική ηλικία του αγαπημένου Γκάμπο, του συγγραφέα, ο οποίος κατάφερε να κάνει τους αναγνώστες του να αποδεχθούν το παράλογο, μπαίνοντας σε έναν κόσμο γεμάτο από λατινοαμερικανικούς θρύλους, παραισθήσεις και δεισιδαιμονίες, διατηρώντας παράλληλα τη μαγεία της ανάγνωσης.

Οταν η Σουηδική Ακαδημία τού απένειμε το Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1982, μεταξύ άλλων έκανε λόγο «για τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του, στα οποία το φανταστικό και το ρεαλιστικό συνδυάζονται σε έναν πλούσιο κόσμο φαντασίας, που αντικατοπτρίζει τη ζωή και τις συγκρούσεις μιας ηπείρου». Και η παγκόσμια λογοτεχνική κοινότητα συμφωνεί ότι ο Μάρκες έχει κερδίσει επάξια την πρώτη θέση στην ισπανόφωνη λογοτεχνία, μαζί με τον Μιγκέλ ντε Θερβάντες, αν και μεταγενέστερος.

Ο συγγραφέας, γεννημένος στις 6 Μαρτίου του 1927, μεγάλωσε κοντά στους παππούδες του και ενώ σπούδαζε Νομική στο Πανεπιστήμιο της Μπογκοτά ξεκίνησε να δημοσιεύει τα διηγήματά του στην εφημερίδα «Ελ Εσπεκταδόρ». Στη συλλογή «Ο δρόμος προς το Μακόντο» διαβάζουμε τα πρώτα κείμενα και διηγήματα του Μάρκες, από το 1950 έως το 1967, που σηματοδότησαν τον δρόμο προς την τεράστια επιτυχία του με το «Εκατό χρόνια μοναξιά». Ενα αριστούργημα μυθοπλασίας, το οποίο διαδραματίζεται στη φανταστική πόλη Μακόντο, με τον σουρεαλισμό του Μάρκες να εγκιβωτίζει πραγματικά γεγονότα της ιστορίας της Κολομβίας.

Οι περιπέτειες της οικογένειας Μπουενδία, με το μακελειό στο Μακόντο, βασίζονται σε ένα αληθινό περιστατικό: τη σφαγή της Ciénaga ή αλλιώς «σφαγή της μπανάνας», κατά την οποία δολοφονήθηκαν χιλιάδες απεργοί εργάτες από την κυβέρνηση της Κολομβίας, στην προσπάθειά τους να διεκδικήσουν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας. Ο Μάρκες ποτέ δεν έκρυψε τις πολιτικές του πεποιθήσεις, οι οποίες άλλωστε διαπερνούν τα κείμενά του.

Στη συγκεκριμένη συλλογή αναδεικνύονται οι στοχασμοί, τα βήματα της αναζήτησης και η πρόοδος του συγγραφέα ανά τα έτη. «Το Μακόντο δεν είναι τόπος αλλά διάθεση που σου επιτρέπει να δεις αυτό που θέλεις να δεις και να το δεις όπως θέλεις», είναι η προτροπή του συγγραφέα που αποσαφηνίζεται από την πρώτη σελίδα της συλλογής και αποτελεί το έναυσμα να βυθιστεί ο αναγνώστης στην αφηγηματική του σαγήνη.

Παρατίθενται οι σημειώσεις του για διάφορα μυθιστορήματα. «Το σπίτι των Μπουενδία», στο οποίο πρασινίζει και πάλι η αμυγδαλιά των τροπικών, σαν Χριστός μέσα στα ερείπια, «Ο γιος του συνταγματάρχη» και «Η κόρη του συνταγματάρχη», στο οποίο η μικρή Ρεμέδιος βλέπει τον χιτώνα του αρχάγγελου Γαβριήλ να διαλύεται από τις μουσικές, «Η επιστροφή της Μέμε», με την ηρωίδα να φοράει ένα καπέλο που καταλήγει ψηλά σε ένα μπουκετάκι από ψεύτικα λουλούδια, τα οποία της παραμορφώνουν το πρόσωπο, ο «Μονόλογος της Ισαμπέλ κοιτάζοντας τη βροχή στο Μακόντο», όπου ένα ανεμοβρόχι παίρνει κατακλυσμιαίες διαστάσεις και ανοίγει τους τάφους, με αποτέλεσμα οι νεκροί να επιπλέουν στο νεκροταφείο, το «Ενας άντρας έρχεται υπό βροχήν», στο οποίο ο ήρωας, ύστερα από πολλά χρόνια αμφιβολίας και μεταμέλειας, ανοίγει τελικά την καγκελόπορτα και αποφασίζει να μπει στο σπίτι, το «Μια μέρα μετά το Σάββατο», στο οποίο η κυρία Ρεμπέκα βρίσκει έναν σωρό από νεκρά πουλιά στο σπίτι της, αλλά και τα πρώτα του διηγήματα, όπως «Ο συρφετός», ο οποίος φτάνει ανάκατος, ανάστατος, φτιαγμένος από ανθρώπινα περισσεύματα, υπολείμματα ενός εμφύλιου πολέμου που κάθε φορά μοιάζει και πιο μακρινός και αναληθοφανής, «Ο συνταγματάρχης δεν έχει κανέναν να του γράψει», στο οποίο ο κόκορας πρέπει να κερδίσει οπωσδήποτε στις κοκορομαχίες, «Η κηδεία της Μεγάλης Μαμάς», της απολύτου ηγεμονίδος του Βασιλείου του Μακόντο, με τη μητριαρχική αυστηρότητά της, και «Η κακιά η ώρα», για το οποίο απέσπασε το Βραβείο Μυθιστορήματος Esso και εν τέλει διαφώνησε με την έκδοση στην Ισπανία που θα ακολουθούσε, επειδή παρενέβησαν στο κείμενό του για να αλλάξουν διάφορες εκφράσεις. Ενα σπουδαίο έργο, στο οποίο το χωριό κατακλύζεται από μια χιονοστιβάδα ανώνυμων σημειωμάτων, τα οποία προκαλούν μεγάλη ένταση στους κατοίκους.

Η ανθολογία αυτή είναι σημαντική γιατί διευκολύνει και τον αναγνώστη αλλά και τους μελετητές του να παρακολουθήσουν σταδιακά τη διαμόρφωση του λογοτεχνικού σύμπαντος του Μάρκες – εξάλλου, όπως έλεγε και ο ίδιος, «στην πραγματικότητα γράφουμε ένα βιβλίο μονάχα».

Ενας νέος αναγνώστης του Μάρκες θα παρακολουθήσει την πλούσια εξωτική αφήγηση, θα συνεπαρθεί από τον μαγικό ρεαλισμό, θα βιώσει τα οράματα και τα όνειρα ως αληθινά, θα παρακολουθήσει την εξέλιξη των χαρακτήρων από γενιά σε γενιά, θα τους κατανοήσει και κυρίως θα τους συμπονέσει για τη μοναξιά τους. Και αν δεν έχει διαβάσει το «Εκατό χρόνια μοναξιά» είναι ίσως καλύτερα να ξεκινήσει το λογοτεχνικό του ταξίδι με τον «Δρόμο προς το Μακόντο».

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece