Οι περιπέτειες ενός σπάνιου «Προμηθέα»

Αφαντο για οκτώ δεκαετίες, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που πίστευαν ότι είχε καταλήξει στον βυθό της θάλασσας, θύμα ενός ναυαγίου, ενώ άλλοι θεωρούσαν πως είχε γίνει στάχτη. Μόνο δύο προσχέδια είχαν μείνει να μαρτυρούν την ύπαρξη του κορυφαίου κατά πολλούς έργου του εθνικού ζωγράφου της Δανίας, Καρλ Μπλοχ. Και ουδείς μπορούσε να φανταστεί ότι ο 3,5 μ. κύλινδρος που εντοπίστηκε στο υπόγειο του ανακτόρου του Διαδόχου «Ροδοδάφνη» το 2012 δεν ήταν παρά η μνημειακών διαστάσεων ελαιογραφία – 3,98 Χ 2,77 μ. –, το σημαντικότερο έργο του δανού ζωγράφου και η πρώτη παραγγελία του νεαρού βασιλιά Γεωργίου Α’, η οποία με την ευκαιρία της ενθρόνισής του πραγματοποιήθηκε το 1863.

Πριν ο εντυπωσιακός πίνακας – απεικονίζει τον Προμηθέα να απελευθερώνεται από τα δεσμά που του είχε επιβάλει ο Δίας, ενώ ο Ηρακλής έχει μόλις σκοτώσει τον αετό που, σύμφωνα με τον μύθο, κατέτρωγε καθημερινά το συκώτι του Τιτάνα – πάρει την οριστική του θέση στην πρώτη αίθουσα του ανακτόρου του Τατοΐου, απέναντι από τα πορτρέτα του Γεωργίου Α’ και της συζύγου του, Ολγας, επανασυστήνεται στο ελληνικό κοινό μαζί με την πλούσια ιστορία του, στο Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου.

Στο ισόγειο του κτιρίου της οδού Θεωρίας στην Πλάκα οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την πορεία του έργου από τη δημιουργία του έως σήμερα, τη βιογραφία και το έργο του ζωγράφου Καρλ Μπλοχ, όπως και τη χρήση του προμηθεϊκού μύθου στην αρχαία και σύγχρονη τέχνη. Κυρίως όμως έχουν την ευκαιρία να βιώσουν την εμπειρία της θέασης ενός αλληγορικού έργου της περιόδου του Ρομαντισμού, που χαρακτηρίζεται από την υποβλητική σύνθεση και τις δραματικές αντιθέσεις φωτός και σκιάς.

Δύο «αναγνώσεις»

Η ιστορία του πίνακα μοιάζει μυθιστορηματική. Ο 17χρονος γεννημένος στη Δανία βασιλιάς Γεώργιος Α’ της Ελλάδας παραγγέλνει το εν λόγω έργο στον κορυφαίο ζωγράφο της πατρίδας του, ο οποίος ζούσε στη Ρώμη, το 1864. Η ελαιογραφία όμως πριν παραδοθεί στην Ελλάδα, κάνει το ντεμπούτο της στην Κοπεγχάγη και γνωρίζει τεράστια επιτυχία. Διότι μπορεί ο Γεώργιος Α’ να επέλεξε τον μυθικό Προμηθέα που σπάει τα δεσμά του ως κύριο θέμα του έργου, ως μια συμβολική προσέγγιση της απελευθέρωσης του ελληνικού λαού από τον τουρκικό ζυγό. Οι Δανοί, ωστόσο, είδαν στον αετό το σύμβολο που υπάρχει στο έμβλημα των αντιπάλων τους Πρώσων – από τους οποίους είχαν ηττηθεί στον πόλεμο του 1864. Και καθώς στον πίνακα απεικονιζόταν πληγωμένος, «διάβασαν» την απελευθέρωση του Τιτάνα ως αλληγορία της αντίστασης και της γενναιότητας της δανέζικης ψυχής.

Στη συνέχεια ο πίνακας ταξίδεψε στην Ελλάδα και τοποθετήθηκε, όπως πιστεύεται, στο μεγάλο κλιμακοστάσιο του Βασιλικού Ανακτόρου των Αθηνών – το σημερινό μέγαρο της Βουλής – ενώ ταξίδεψε δύο ακόμη φορές στη Δανία, το 1910 και το 1932, στο Βασιλικό Ανάκτορο της Κοπεγχάγης, οπότε και χάνονται τα ίχνη του. Μοναδική αναφορά στην ύπαρξή του γίνεται σε μια καταγραφή αντικειμένων από το Τατόι το 1973.

Το 2012 εντοπίστηκε χωρίς τελάρο και τυλιγμένος σε ένα ρολό 3,5 μ. Συντηρήθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού και κηρύχθηκε το 2022, όπως ακόμη περίπου 350 έργα τέχνης από το Τατόι, ως νεότερο μνημείο. Πέρυσι κατέλαβε περίοπτη θέση στην Εθνική Πινακοθήκη της Δανίας στο πλαίσιο αναδρομικής έκθεσης του Καρλ Μπλοχ και τώρα πλέον «συναντά» ξανά το ελληνικό κοινό.

• Info «O Προμηθέας Λυόμενος, Ενα αριστούργημα
  ξαναβγαίνει στο φως» στο Μουσείο
  Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου
  (Θεωρίας 12) έως τις 6 Ιανουαρίου.