Ο σκύλος μου {LF}είμαι εγώ

^«Ηξερα γιατί ήθελα εκείνο το σκυλί. Ηταν ξεδιάντροπα προφανές αλλά δεν μπορούσα να το παραδεχτώ στον μικρό μου γιο. Ντρεπόμουν. Μπορούσα όμως να το παραδεχτώ στον εαυτό μου  και δεν μ’ ένοιαζε. Είχα κουραστεί από τις ήττες και τις αποτυχίες. Διψούσα για νίκες. Ημουν πενήντα πέντε χρονών και δεν υπήρχε καμία νίκη στον ορίζοντα, ούτε καν κάποια μάχη. Ακόμα και οι εχθροί μου δεν ενδιαφέρονταν πια να με πολεμήσουν. Ο Ηλίθιος ήταν μια νίκη, ήταν τα βιβλία που δεν είχα γράψει, οι τόποι που δεν είχα επισκεφθεί, οι γυναίκες που ποθούσα… Ηταν το όνειρό μου για λαμπρά παιδιά με λαμπρά μυαλά σε διάσημα πανεπιστήμια, επιστήμονες που θα πρόσφεραν στον κόσμο. Ο Ηλίθιος θα απάλυνε τον πόνο και τους μώλωπες απ’ τις αβάσταχτες ημέρες μου, τη ανέχεια των παιδικών μου χρόνων, την απελπισία της νιότης μου, την ερημία του μέλλοντός μου».

Η παράγραφος αυτή συνοψίζει την κατάσταση του πρωταγωνιστή και αφηγητή Χένρι Μολίσε, ενός σεναριογράφου του Χόλιγουντ, χωρίς δουλειά επί του παρόντος, που ταλανίζεται μεταξύ αποτελμάτωσης του γάμου του, απογοητεύσεων από τα τέσσερα παιδιά του και ονείρων για μια απόδραση στη Ρώμη όπου θα ζήσει, υποτίθεται, μια άλλη πραγματικότητα. Ολα ή σχεδόν όλα αλλάζουν ωστόσο ένα βράδυ, όταν ένας μεγάλος σκύλος Ακίτα [γιαπωνέζικη ράτσα] βρίσκεται να κοιμάται, παρά τη βροχή, στην αυλή του προαστιακού σπιτιού του, στις παρυφές του Λος Αντζελες. Θέλουν φυσικά  να τον επιστρέψουν στον ιδιοκτήτη  του, αλλά το καρτελάκι στον λαιμό του σκυλιού αντί της ταυτότητας του κυρίου του έχει τη φράση: «Την πάτησες» – ενδεικτική του σαρδόνιου χιούμορ του συγγραφέα.

Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις κυρίως της γυναίκας του, ο σκύλος κάνει κατάληψη στο σπίτι και στις ζωές της οικογένειας, αλλά και στην ψυχή του Χένρι. Είναι ήσυχος, μελαγχολικός, ενίοτε τρυφερός, κοιμάται ατέρμονες ώρες, τρώει το καταπέτασμα, και έχει διαρκείς σεξουαλικές απαιτήσεις κυρίως από τους αρσενικούς που βρίσκονται στον δρόμο του – ανθρώπους και σκύλους. Ηδη στην πρώτη του γνωριμία με τον αρραβωνιαστικό της κόρης του Χένρι τον καβαλάει κανονικά, αλλά το «καρότο» του απογοητεύεται από την επαφή με το τραχύ τζιν του έντρομου νεαρού. Στην πρώτη βόλτα που τον βγάζουν στους δρόμους της  προνομιούχας γειτονιάς τους κατάφατσα στον ωκεανό, με τα αριστοκρατικά σκυλιά ράτσας να γαβγίζουν φρενιασμένα κατά του παρείσακτου εισβολέα, ο σκύλος ταπεινώνει τους νταήδες που θα μπουν στον δρόμο του και κυρίως τον θρασύ αρχηγό τους.

Ο Χένρι συνειδητοποιεί ότι μέσω του σκύλου, που τον έχουν ήδη βαφτίσει Ηλίθιο λόγω των παράδοξων αντιδράσεών του, παίρνει πίσω το αίμα του για τις αλλεπάλληλες ήττες του βίου. Σε διαυγείς, σχεδόν βέβηλες σατιρικές σελίδες ερμηνεύει την αποκλίνουσα σεξουαλική συμπεριφορά του με ψυχαναλυτικού τύπου προσεγγίσεις – παιδικά τραύματα, απόρριψη από μια ψηλομύτα θηλυκιά, τραυματικά παιδικά χρόνια με μια μάνα σκύλα που δεν τον θήλαζε επαρκώς. Αλλά και οι γιοι του έρχονται διαρκώς κοντύτερα στο ζώο, ειδικά ο μικρός, ο Τζέιμι, ένα παιδί ιδιαίτερα ευαίσθητο, που δουλεύει εθελοντικά σε μια μονάδα παιδιών με αναπηρία, ώσπου να επιστρατευθεί εν όψει του πολέμου στο Βιετνάμ [που μαίνεται όταν γράφεται αυτή η νουβέλα].

Ο Χένρι αναζητά δουλειά ενώ κατά βάθος θέλει να γράψει ένα μυθιστόρημα, που όμως δεν του βγαίνει με τίποτα, καθώς για να κάτσεις να γράψεις πρέπει, όπως μονολογεί, να αντλείς αγάπη και να νιώθεις χαρά για τα πράγματα και τους ανθρώπους γύρω σου. Ταυτόχρονα ονειρεύεται τη φυγή, αν και  λατρεύει τη γυναίκα του, και συγκρούεται με τα παιδιά του, αν και εξαρτάται από την παρέα τους. Ωστόσο σύντομα το σπίτι θα αδειάσει. Ο μεγάλος γιος, πρώην αλητάμπουρας και γκομενάκιας, τα ‘χει βρει μπαστούνια με τη μαύρη εγκυμονούσα με την οποία έχει κρυφά παντρευτεί, ο μεσαίος, «κοπρίτης» του οποίου τις εργασίες για το κολέγιο τις γράφει ακόμη η μητέρα του, την έχει κάνει για καριέρα ηθοποιού [ή σερβιτόρου] στη Νέα Υόρκη και η κόρη έχει αποδράσει με τον ταπεινωμένο αρραβωνιαστικό της για τον Καναδά. Σύντομα θα επιστρατευθεί και ο μικρός, ο Τζέιμι, προς μέγα σπαραγμό της οικογένειας αλλά και του Ηλίθιου, με τον οποίο έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερη σχέση. Η κορύφωση όμως των αποχωρήσεων είναι η εξαφάνιση του ίδιου του σκύλου, τον οποίο κινούν γη και ουρανό για να ξαναβρούν και όταν αυτό συμβεί θα πληρώσουν τον επαναπατρισμό του σε χρυσάφι. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα αγοράσουν και μια γουρουνίτσα με την οποία ο Ηλίθιος κάνει τρελές χαρές και έχει μεταμορφωθεί μαζί της ξεδιπλώνοντας πλήρως τον συναισθηματικό του κόσμο.

Το βιβλίο [δεν πειράζει που το μαρτυράω, θα δείτε γιατί] θα κλείσει με τον ήρωα να κλαίει ατενίζοντας το μεγάλο, άδειο από παιδιά σπίτι. Ισως ξεσπάει λόγω της συγκινητικής προσέγγισης των δύο ζώων ή ίσως λόγω της δικής του αλλοτρίωσης από τη γυναίκα του ή πάλι λόγω κόπωσης από τον διαρκή εσωτερικό αγώνα για την υλοποίηση των τόσο αντιθετικών του στόχων: φυγής και οικείωσης, αγάπης και αλλογενών πόθων, προσωπικής καριέρας και οικογενειακών  απαιτήσεων. Ολα συγκρούονται με όλα στην ψυχή του αφηγητή και οδηγούν σε ένα κλάμα μετέωρο, μεταξύ λύτρωσης και απελπισίας.

Πίσω από το εξοντωτικό του χιούμορ, ο  Τζον Φάντε (1909-1983] κρύβει τα  προσωπικά του δράματα, μεταμφιεσμένα σε αυτά του ήρωά του. Είναι πραγματικά συγκινητικές οι σκηνές του αποχωρισμού από τα παιδιά, της εσωτερικής ερήμωσης και των διαρκών σκαμπανεβασμάτων με τη γυναίκα του, ακριβώς επειδή τα πραγματικά συναισθήματα έχουν τυλιχθεί από ένα πέπλο κυνισμού και χιούμορ. Και αυτό είναι το βασικό συστατικό της καλής κωμωδίας στη λογοτεχνία: το εσωτερικό δράμα που αργοσαλεύει κάτω από τις επιστρώσεις ευφάνταστων επεισοδίων που εκμαιεύουν γέλιο. Ο Φάντε στα βιβλία του περιγράψει και ξαναπεριγράφει τη δική του ζωή – ενός γιου φτωχού μετανάστη που από τα ορυχεία του Κολοράντο βρέθηκε στο Χόλιγουντ για να κάνει καριέρα γραφιά και ει δυνατόν σεναριογράφου. Ο Φάντε έγινε αρχικά γνωστός ως συγγραφέας των συγγραφέων στη λάμψη του Λος Αντζελες του Μεσοπολέμου – κυρίως με το πρώιμο βιβλίο του Ρώτα τη σκόνη [Μεταίχμιο]. Θεωρήθηκε πρόδρομος του μπτ και της ανέστιας λογοτεχνίας, περιθωριακός καλλιτέχνης και άλλα σχετικά, αλλά οι ανάγκες του βίου τον έριξαν στο περιθώριο, καθώς αναγκάστηκε να βγάλει ως γραφιάς με το κομμάτι τα προς τα ζην [όχι και πολύ κακού ζην πάντως, νοτίως του Μαλιμπού και βορείως της Σάντα Μόνικα]. Επανανακαλύφθηκε μετά θάνατον, όταν και εκδόθηκαν πολλά και ποικίλα έργα του ή ανακαλύφθηκαν άλλα. Και μπορεί να μην είναι Φόκνερ ή Χεμινγκγουέι όπως θέλει το υπερβολικό, επισφαλές promotion των εκδοτών, αλλά σίγουρα είναι ένας από τους καλύτερους κωμωδιογράφους του τελευταίου αιώνα. Το χιούμορ προκύπτει αβίαστα σε σημείο που πιάνεις ώρες ώρες τον εαυτό σου να γελά φωναχτά. Η συγκίνηση ακολουθεί, φυσικώ τω λόγω.

Αιφνιδιαστικά καλή η μετάφραση του Θάνου Σαμαρτζή, υπό την έννοια ότι μοιάζει να προσθέτει το κάτι παραπάνω στη γλώσσα του συγγραφέα. Πράγμα δύσκολο όταν έχεις να μεταφέρεις χιουμοριστικές ατάκες από γλώσσα σε γλώσσα. Το ίδιο θαυμάσια μεταφρασμένα είναι άλλωστε και τα άλλα δύο βιβλία του Φάντε που κυκλοφορούν από τον ίδιο εκδότη.