Αφρικανικές εκπλήξεις και δυναμικές γυναίκες

Μια λαμπερή γυναίκα, νέα, πανέμορφη, υγιής που ωστόσο μοιάζει με ξένο σώμα στο χωριό της από όπου ελπίζει να ξεφύγει για μια καλύτερη ζωή, είναι η καρδιά της ταινίας από τη Σενεγάλη «Μπανέλ και Ανταμα» (Banel & Adama, με συμπαραγωγούς χώρες τη Γαλλία, το Κατάρ και το Μάλι). Με δεδομένο ότι το σινεμά της Σενεγάλης είναι σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα, η ταινία αποτελεί μια πολύ ευχάριστη εμπειρία· δεν έχει πραγματικά τίποτα να ζηλέψει από οποιαδήποτε ευρωπαϊκής χώρας. Συγχρόνως, είναι μια θαυμάσια κινηματογραφική πρόταση με υψηλής αισθητικής κινηματογράφηση και πρωτότυπο χειρισμό θέματος. Η Μπανέλ (Καντί Μανέ) καταπιέζεται από το περιβάλλον του χωριού και τελικά δεν βρίσκει το στήριγμα που θα ήθελε στο πρόσωπο του αγαπημένου της Ανταμα (Μαμαντού Ντιαλό), ο οποίος, αν και την παντρεύτηκε, είναι διχασμένος ανάμεσα σε εκείνη και τις παραδόσεις του τόπου του (οι ντόπιοι τον θέλουν αρχηγό). Ομως είναι το πρόσωπο και ο χαρακτήρας της γυναίκας αυτά που κυρίως ενδιαφέρουν τη σκηνοθέτρια Ραμάτα – Τουλάγιε Σι (πρώτη ταινία).

Η γυναίκα αλλάζει πια παντού, ακόμα και σε σημεία του πλανήτη για τα οποία δεν έχουμε ιδέα – ή νομίζουμε ότι έχουμε αλλά είναι λανθασμένη. Εκεί βρίσκεται η ψυχή αυτού του λυρικού, σύγχρονου παραμυθιού που μοιάζει τοποθετημένο σε έναν «μη χρόνο», σαν τον χρόνο του παραδοσιακού παραμυθιού, το οποίο ο Ανταμα αφηγείται στην Μπανέλ στην αρχή της ταινίας όταν όλα δείχνουν όμορφα, ρομαντικά, χωρίς σκοτούρες. Κάδρα που σφραγίζονται στη μνήμη, έξοχο styling (η Μανέ είναι μια αιθέρια ύπαρξη) και μια σύνθεση χρωμάτων και τοπίων που από μόνη της αποτελεί λόγο για να δει κανείς την ταινία που πέρυσι διεκδίκησε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών.

Παιδί στη Μαδαγασκάρη

Δεύτερη ταινία της εβδομάδας με φόντο αφρικανική χώρα είναι «Το κόκκινο νησί» (L’île rouge, Γαλλία / Βέλγιο / Μαδαγασκάρη, 2023), όπως είναι το υποκοριστικό της Μαδαγασκάρης, που στις αρχές της δεκαετίας του 1970 – ο δραματουργικός χρόνος του έργου – ήταν ακόμα αποικία της Γαλλίας. Αυτό ακριβώς το «τέλος εποχής» είναι που ενδιαφέρει τον γάλλο σκηνοθέτη Ρομπέν Καμπιγιό, γνωστό από ένα άλλο δράμα εποχής, τους «120 χτύπους το λεπτό», με θέμα τις συνέπειες της εξάπλωσης της νόσου του AIDS. Οι στρατιωτικές βάσεις των Γάλλων υπάρχουν ακόμα, όμως ο αέρας της αλλαγής κυριαρχεί στην ατμόσφαιρα. Αξονας εδώ, το παιδικό βλέμμα· του Τομά (Σαρλί Βοσέλ), γιου ενός ζευγαριού Γάλλων. Ο πατέρας στρατιωτικός (Κιμ Γκιτιέρεζ), η μάνα (Νάντια Τεντέσκιεβιτς) φροντίζει το σπίτι. Ο Τομά θα έρθει για πρώτη φορά σε επαφή με την «πραγματική ζωή», ενώ φαντάζεται ότι είναι χαρακτήρας σε κόμικ. Ο κόσμος των μεγάλων δεν είναι αυτός που ως τώρα πίστευε ότι είναι· αντιθέτως, είναι ένας κόσμος άγριος και σκληρός, μακριά από τα δικά του τρυφερά συναισθήματα.

Εχοντας ζήσει ο ίδιος ως παιδί στη Μαδαγασκάρη, ο Καμπιγιό αναμειγνύει διάφορα επεισόδια με τη γενική, πνιγηρή ατμόσφαιρα της ιστορίας. Ο φυλετικός διαχωρισμός, η καταπιεσμένη γυναίκα (λευκή και μαύρη), η γυναίκα που θα επαναστατήσει (ντόπια) και η δίψα για ανεξαρτησία με στόχο το νέο ξεκίνημα με μηδενισμένο το κοντέρ σε μια χώρα που επί χρόνια ζούσε υπό την απειλή του μαστιγίου μιας άλλης, δυνατότερης, συνθέτουν μια πολύ ώριμη, πολιτική ταινία που αναπτύσσεται γλαφυρά ως μια ιστορία παιδικής ενηλικίωσης.

Καζάνι που βράζει

To βαθιά κοινωνικοπολιτικό σινεμά του γάλλου σκηνοθέτη Λατζ Λι είχε φανεί από τους «Αθλίους» (2019) ως μια σκληρή ματιά πάνω στην κατάχρηση εξουσίας της αστυνομίας σε υποβαθμισμένες περιοχές του Παρισιού – καζάνια που βράζουν έτοιμα ανά πάσα στιγμή να εκραγούν. Ενα παρόμοιο θέμα βρίσκουμε και στους «Παρείσακτους» (Batiment 5, 2023) που τοποθετούνται στην επίσης καταπιεσμένη κοινότητα Αράβων μιας «ανώνυμης» πόλης της Γαλλίας. Η κοινότητα θα έρθει σε σύγκρουση με τον νέο δήμαρχο (Αλέξις Μανέντι) που είναι ένας σχετικά νέος οικογενειάρχης, παιδίατρος, εντελώς οπορτουνίστας και παντελώς αδιάφορος για καθετί πέρα από την προσωπική του αναρρίχηση στην εξουσία. Ενα προβληματικό κτίριο, εκείνο που ο ίδιος ο δήμος είχε παραχωρήσει στους μετανάστες, θα γίνει μια καλή αφορμή για να επιτευχθεί ο απώτερος στόχος του: να «καθαρίσει» ο τόπος από τους Αραβες και να αναπτυχθεί η περιοχή. Αν το κτίριο κριθεί επικίνδυνο, θα πρέπει για λόγους ασφαλείας να αδειάσει και έτσι να εκδιωχθούν οι άνθρωποι από τα σπίτια τους. Μόνο μια γυναίκα από το Μάλι (Αντα Ντιό) θα έχει την τόλμη να σηκώσει κεφάλι, αλλά, και πάλι, τι μπορεί να κάνει μόνη μέσα στο στόμα του λιονταριού;

Παρά τον καταγγελτικό της χαρακτήρα, η ταινία σε κερδίζει χάρη στον ασταμάτητο ρυθμό και την πηγαία δύναμη της κινηματογράφησης του Λι, που χωρίς αμφιβολία είναι ένας από τους μεγάλους μάστορες του σύγχρονου γαλλικού σινεμά.

Θέατρο στη φυλακή

Το θέατρο ως μέσο καλυτέρευσης ανθρώπων που έχουν βρεθεί στη φυλακή δεν είναι μια ιδέα που ξεχωρίζει για την πρωτοτυπία της – αρκεί να θυμηθεί κανείς το σπουδαίο φιλμ των αδελφών Ταβιάνι «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει» (2012), ανάμεσα σε αρκετές άλλες. Στην περίπτωση της «Παράστασης του Σινγκ Σινγκ» (Sing Sing, ΗΠΑ, 2023), η ταινία προέκυψε από μια συνδυαστική ανακάλυψη του σκηνοθέτη Γκρεγκ Κγουένταρ: α) του προγράμματος RTA (Rehabilitation Through the Arts – Επανένταξη Μέσω της Τέχνης), το οποίο εφαρμόστηκε στις φυλακές υψίστης ασφαλείας του Σινγκ Σινγκ, και β) ενός άρθρου στο «Esquire» σχετικού με μια παράσταση που κρατούμενοι είχαν ανεβάσει στα πλαίσια του προγράμματος. Ο Κόλμαν Ντομίνγκο, ένας από τους χαρισματικότερους αυτή τη στιγμή μαύρους ηθοποιούς της Αμερικής, υποδύεται τον κατάδικο συγγραφέα του παραπάνω έργου, Ντιβάιν Τζο, και όλη η ταινία είναι χτισμένη κυριολεκτικά πάνω του.

Εξαιρετικά ενδιαφέρων ήρωας, ο Ντιβάιν Τζο είναι διανοούμενος με το χάρισμα του «δασκάλου» και, παρότι αγωνιά για την (πολλοστή) ακρόαση επιείκειας, δεν απαρνείται το πάθος του για το θέατρο. Πολύ απλά ο άνθρωπος αυτός σε κερδίζει μόνο με την παρουσία του, την ώρα που ο Κγουένταρ «ντύνει» με προσοχή την ταινία με τα πρόσωπα των υπόλοιπων καταδίκων – ηθοποιών (πολλοί από τους οποίους είναι πραγματικοί κατάδικοι).

Τρυφερή (και αργή) σχέση

Υποψήφια μαζί με την ελληνική ταινία «Animal» της Σοφίας Εξάρχου για το βραβείο LUX (του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου), η λιθουανική ταινία «Slow» (συμπαραγωγή με την Ισπανία και τη Σουηδία, 2023) είναι η δεύτερη μεγάλου μήκους μυθοπλασία της Μαρίας Καβνταράτζε και μπορεί να συγκινήσει λόγω της τρυφερής αντιμετώπισης του εντελώς κοινότοπου θέματός της: της σχέσης μιας κοπέλας, χορεύτριας και εκπαιδεύτριας χορού, με έναν διερμηνέα νοηματικής. Ο φακός τής σκηνοθέτριας ενδιαφέρεται για τα μικρά, καθημερινά (αλλά και βαρετά) πράγματα: τους βλέπουμε π.χ. στην τουαλέτα (εκείνη βάφεται στον καθρέφτη, εκείνος πλένει τα δόντια του πίσω της), στον εργασιακό χώρο της κοπέλας (επαναλαμβανόμενες οι ταινίες χορού, σχεδόν σαν να πρέπει να εκπαιδευτεί και ο θεατής) και βέβαια στο κρεβάτι να κάνουν σεξ (και εκεί επικρατεί φλυαρία). Είναι και οι δύο «καλά παιδιά που ψάχνονται», αλλά αυτό δεν βοηθά την ανάπτυξη του σεναρίου που μοιάζει να βαλτώνει, λες και η Καβνταράτζε να μην ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να πει μια συγκεκριμένη ιστορία παρά να αφήσει τα πράγματα να κυλήσουν μόνα τους.

Επικίνδυνο ραντεβού

Το σούπερ δημοφιλές θέμα του κατά συρροή δολοφόνου που έχει απασχολήσει ποικιλοτρόπως τον κινηματογράφο επανέρχεται στην ταινία «Ραντεβού με έναν serial killer» (Woman of the hour, ΗΠΑ, 2023), πρώτη μεγάλου μήκους σκηνοθεσία της ηθοποιού Ανα Κέντρικ που επίσης πρωταγωνιστεί. Η Κέντρικ είναι καλή στον ρόλο της γυναίκας η οποία, ενώ προσπαθεί να ξεκινήσει στον χώρο της σόουμπιζνες στο Λος Αντζελες του 1977, θα βρεθεί αντιμέτωπη με την πιο δυσάρεστη έκπληξη της ζωής της: συμμετέχει σε ένα τηλεπαιχνίδι της πλάκας ονόματι «Ραντεβού στα τυφλά» όπου κάνοντας ερωτήσεις θα πρέπει να επιλέξει έναν από τους τρεις υποψηφίους για ραντεβού κρυμμένους πίσω από την κουρτίνα. Μόνο που ο ένας τυγχάνει να είναι ο κατά συρροή δολοφόνος τον οποίο έχουμε συναντήσει στην πρώτη κιόλας σκηνή της ταινίας.

Μοιράζοντας ισορροπημένα την ταινία σε διαφορετικές περιόδους της δεκαετίας, η Κέντρικ παρακολουθεί διάφορα επεισόδια από τη «δράση» του Ρέιμοντ Αλκάλα (Ντάνιελ Ζοβάτο), ο οποίος είναι πρόσωπο αληθινό που εν τέλει συνελήφθη (υπολογίζεται να έχει δολοφονήσει περίπου 130 γυναίκες, αν και καταδικάστηκε για τον φόνο επτά). Η Κέντρικ που χειρίζεται καλά το σασπένς ακολουθεί πονηρά το πνεύμα της σημερινής εποχής υμνώντας τη γυναικεία θέληση που μπορεί να σταθεί απέναντι στη χειρότερη απειλή και να τη νικήσει.

Με ελληνική υπογραφή

Χρονικές «μετατοπίσεις» θα βρούμε και στην ιστορία της ταινίας «Το κάλεσμα του σπουργιτιού» (Sparrow call, Αγγλία, 2023), παραγωγή της ανεξάρτητης βρετανικής κινηματογραφικής σκηνής (βραβεύθηκε ως καλύτερη ταινία θρίλερ στο London Independent Film Festival). Στον παρόντα χρόνο, μια γυναίκα (Μπίλι Βι / ψευδώνυμο της ελληνίδας ηθοποιού Βασιλικής Βλάχου που έγραψε και το σενάριο) μοιάζει να απειλεί θανάσιμα έναν μεγαλύτερό της άντρα (Ντέιβιντ Μπαρκ Τζόουνς), με τον οποίο έχει κάνει σεξ στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου. Εκείνη είναι οικονομική μετανάστρια που εργάζεται ως χορεύτρια της νύχτας, εκείνος καθηγητής φιλοσοφίας. Υποτίθεται ότι παίζουν ένα kinky σεξουαλικό παιχνίδι, όμως σύντομα οι διαθέσεις της γυναίκας δείχνουν πραγματικά άγριες και το «γιατί» το μαθαίνουμε ενώ η ταινία ξεδιπλώνεται μέσα από φλασμπάκ που φωτίζουν το παρελθόν της σχέσης.

Καλά δουλεμένο, το σενάριο της Βλάχου εξετάζει σε βάθος τις σχέσεις των προσώπων (ένα τρίτο είναι η γυναίκα του καθηγητή) και είναι το στοιχείο που ξεχωρίζει σε αυτό το «home movie» που εκπέμπει έναν ηλεκτρισμό που κρατά τον θεατή σε εγρήγορση.

Φόρος τιμής στο Δουργούτι

Με το «Dourgouti Town» (Ελλάδα, 2024) ο Δημήτρης Μπαβέλλας αποτίνει φόρο τιμής στο Δουργούτι, την περήφανη περιοχή του Νέου Κόσμου, που έγινε για πρώτη φορά γνωστή μέσα από τις εικόνες της «Μαγικής πόλης» του Νίκου Κούνδουρου και τις σελίδες του «Κολοσσού του Αμαρουσίου» του Χένρι Μίλερ. Τώρα ζωντανεύει ξανά μέσω της νοσταλγίας ανθρώπων που έχουν ζήσει εκεί – ανωνύμων και επωνύμων (Γιάννης «Μπαχ» Σπυρόπουλος, Χάρις Αλεξίου κ.ά.).

Επίσης στις αίθουσες

Προβάλλονται επίσης τα πανέξυπνα κινούμενα σχέδια «Γάτος δεκάψυχος» (10 lives, ΗΠΑ, 2024), με έναν παχουλό γάτο να επιστρέφει στον κόσμο των ζωντανών με τη μορφή άλλων ζώων (άλογο, κατσαρίδα, ασβός κ.λπ.), σε επανέκδοση η ισπανική ταινία «Οι στρατιώτες της Σαλαμίνας» (Soldados de Salamina, 2003) σε σκηνοθεσία Νταβίντ Τρουέμπα από το μυθιστόρημα του Χαβιέ Τσέρκας (εκδόσεις Πατάκη) και το αμερικανικό θρίλερ «Φοβάμαι» (Afraid, 2024).

• Τέλος, ένα αφιέρωμα στο έργο του σκηνοθέτη Λευτέρη Ξανθόπουλου (1945-2020) πραγματοποιείται ως την Κυριακή στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Λαΐς).