Η συντριβή {LF}των ανθρώπινων προσδοκιών

Για το μυθιστόρημά του Ακόμα και ο έρωτας, ο Ντράγκο Γιάντσαρ,  πιθανότατα ο σπουδαιότερος εν ζωή σλοβένος συγγραφέας και πρώην πρόεδρος του PEN Σλοβενίας (1987-1991), τιμήθηκε – για τέταρτη φορά – με το σημαντικό εθνικό Βραβείο Kresnik. Το έργο, το οποίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση από τα σλοβενικά της Λόισκας Αβαγιανού, χαρακτηρίστηκε «ένα βιβλίο για την αγάπη», παρότι η ιστορία του εξελίσσεται με φόντο τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλωστε, όπως έχει δηλώσει και ο ίδιος ο συγγραφέας σε συνέντευξή του, γράφει λογοτεχνία και όχι Ιστορία, περιγράφει τα συναισθήματα των απλών ανθρώπων, τον θυμό και την αγανάκτησή τους, για το πώς, υπό την πίεση των μεγάλων ιδεολογιών, ισοπεδώθηκε το πνεύμα τους και συντρίφτηκαν οι προσδοκίες τους.

Οταν το Μάριμπορ, η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σλοβενίας και γενέτειρα του συγγραφέα, μια πόλη με γερμανική μειονότητα, προσαρτάται στο Τρίτο Ράιχ,   κάτοικοι ανεβαίνουν στους γύρω λόφους, έρχονται σε επαφή με την Αντίσταση και ενώνονται με τους παρτιζάνους, τον Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό της Γιουγκοσλαβίας. Οι τρεις βασικοί χαρακτήρες του βιβλίου, ο αντάρτης Βαλεντίν που έχει σπουδάσει γεωδαίτης, η κοπέλα του η Σόνια, φοιτήτρια Ιατρικής, και ένας αξιωματικός των Ες-Ες, ο Λούντβιχ, προσπαθούν να επιβιώσουν παρά το μίσος, τις αναταραχές και την καταστολή κάθε ανθρώπινης αξιοπρέπειας που εκείνα τα ταραγμένα χρόνια επιφέρουν στις ζωές τους.

Στο Μάριμπορ που μετονομάζεται σε Marburg an der Drau, o Ες-Ες Λούντβιχ είναι αποφασισμένος να επιβληθεί με «σιδερένια πυγμή». Υστερα από δέκα χρόνια εκπαίδευσης στη Γερμανία, γύρισε στην πόλη του και δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί οι ντόπιοι αντιστέκονταν «[…]Θα μπορούσαν να είναι ευτυχισμένοι που αποτελούν τμήμα της μεγάλης Ευρώπης που την κυβερνά η Γερμανία […] οι Σλοβένοι δεν είναι παρά σλαβόφωνοι Γερμανοί […] όχι μόνο λόγω της ύψιστης διαταγής, της ξεκάθαρης εντολής του Φύρερ πως αυτή η χώρα θα έπρεπε να είναι γερμανική, αλλά και επειδή έτσι θα πραγματοποιούνταν το όνειρό του […]». Παράλληλα, ο Βαλεντίν περηφανεύεται μαζί με τους συντρόφους τους στους λόφους για «[…] τον σλοβένικο στρατό που πολεμάει στα δάση για την ελευθερία του σλοβένικου έθνους. Για το φασιστικό γερμαναράδικο τέρας που απλώνει τα γαμψά νύχια του πάνω στη σλοβένικη γη […]». Και η Σόνια, προσπαθώντας να απελευθερώσει από τα μαρτύρια στα οποία υποβάλλεται από τον Ες-Ες Χανς (συνάδελφο του Λούντβιχ) στην Γκεστάπο τον φυλακισμένο Βαλεντίν, καθώς «[…] τους χτυπούσαν με γροθιές στο στομάχι, στην κοιλιά, στο στήθος τόσο που τους έσπαζαν τον θώρακα… τους τρυπούσαν το κρανίο με ειδική βελόνα, και όταν ζητούσαν νερό τούς κατουρούσαν μέσα στο στόμα […]», ανταποκρίνεται διστακτικά στο ερωτικό πάθος του Λούντβιχ, σε μια προσπάθεια να  απελευθερώσει τον αγαπημένο της και να μην καταλήξει τουφεκισμένος, πιστεύοντας ότι μπορεί να βασιστεί στον λόγο του  ναζιστή πως θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του. «[…] Το κορμί εκείνου του μεγάλου σαυροειδούς ανεβαίνει σερνάμενο επάνω της,  με την υγρή του γλώσσα τής γλείφει το λαιμό, το ιγκουάνα, ο βάρανος, το θηρίο με τα μυτερά δόντια […]».

Με αριστοτεχνικά λυρικές ένθετες επεξηγήσεις ο συγγραφέας αποτυπώνει τις πιο έντονες στιγμές του έργου. «[…]Η σωματική εγγύτητα των ανθρώπων που σε έχουν στην εξουσία τους είναι κάτι ασύλληπτα αγχωτικό, σε πλημμυρίζει ένας ανυπόφορος τρόμος […] Ο φόβος θρυμματίζει το κέλυφος του κόσμου, την ουράνια σφαίρα της ασφάλειας, οι άγγελοι τρέπονται σε φυγή […] Κάποτε ο Βαλεντίν ήταν κάποιος άλλος, πάει καιρός από τότε, κάποτε ήταν ένας άνθρωπος, εκεί κάτω στην πόλη, ένας άνθρωπος που περπατούσε στους δρόμους, καθόταν στις καφετέριες και στο αμφιθέατρο πανεπιστημίου […]».

Ομως αν και ο Βαλεντίν απελευθερώνεται, οι παρτιζάνοι σύντροφοί του τον υποδέχονται με δυσπιστία, φοβούνται τους κατάσκοπους προδότες και αρνούνται να τον πιστέψουν… Και η Σόνια, η ερωτευμένη Σόνια, θα καταλήξει να συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα που με τις σωματικές και διανοητικές της ικανότητες θα συνεισέφερε στη νίκη της γερμανικής πατρίδας. Το «Μέτρα για τη βελτίωση της δημιουργικής δύναμης των αντρών» με αμοιβή 0,20 μάρκα.

Η ανθρώπινη φύση μεταμορφώνεται στη δίνη του πολέμου. Ο άνθρωπος αλλάζει, έτσι και οι ήρωες αυτού του βιβλίου, άλλοτε θύματα και άλλοτε θύτες, με το πνεύμα τους καταρρακωμένο, παρασύρονται σε έναν πόλεμο που τους διαλύει τη ζωή. Δεν είναι τυχαία η επιλογή του τίτλου του βιβλίου από τον συγγραφέα, από τον στίχο του Λόρδου Βύρωνα, «Ακόμα και ο έρωτας πρέπει να αναπαυτεί», καθώς αυτό που αποτυπώνεται με σαφήνεια στο μυθιστόρημα είναι πως ούτε ο έρωτας είναι πια αρκετός, όταν ο άνθρωπος βρεθεί σε τέτοιες συνθήκες.

Το συγκεκριμένο βιβλίο του Ντράγκο Γιάντσαρ εντάσσεται στη βασική θεματολογία που έχει απασχολήσει διαχρονικά τη λογοτεχνία του και η οποία εξερευνά τις συνθήκες ζωής και τον αγώνα επιβίωσης των ανυπεράσπιστων ανθρώπων σε καιρό πολέμου στην Κεντρική Ευρώπη. Προτείνεται να διαβαστεί μαζί με το μυθιστόρημά του Αυτή τη νύχτα την είδα, που βασίζεται σε αληθινή ιστορία και κυκλοφόρησε το 2018, επίσης από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece

Drago Jancar
Ακόμα και ο έρωτας
Μτφ. Λόισκα Αβαγιανού
Εκδ. Καστανιώτη, 2024,
σελ. 368
Τιμή 18 ευρώ