Χρειάζεται να βρεθούν εναλλακτικές μορφές τουρισμού και ανάπτυξης

Η επίδραση των μαζικών μετακινήσεων στην κλιματική αλλαγή, σε συνδυασμό με άλλες συνιστώσες, δείχνει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση του φαινομένου του θερμοκηπίου και της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Καθιστά, λοιπόν, άμεση την ανάγκη λήψης μέτρων και εξεύρεσης οικολογικών λύσεων για τη διαχείριση του πλήθους των τουριστών καθώς και της δημιουργίας δικτύων μετακίνησης με «πράσινα» μέσα.

Αναγκαία φαίνεται να καθίσταται η δημιουργία ηλεκτρικού σιδηροδρομικού δικτύου, με σχεδόν μηδενικό αποτύπωμα, που να καλύπτει μεγάλες περιοχές του παγκόσμιου χάρτη – όπου αυτό φυσικά είναι εφικτό – με στόχο τη μείωση των αεροπορικών, κυρίως, μετακινήσεων που επιβαρύνουν περισσότερο το περιβάλλον, αλλά και των μετακινήσεων με ρυπογόνα θαλάσσια μέσα. Για τις εσωτερικές μετακινήσεις θα ήταν καλό να υιοθετηθούν αντίστοιχα μέτρα τα οποία θα συνοδεύονται από μία μεθοδικότερη διαχείριση όλων όσα απορρέουν από την τουριστική δραστηριότητα.

Ειδικότερα, σε μια χώρα σαν τη δική μας, όπου ο τουρισμός αποτελεί «βαριά βιομηχανία», οι επιπτώσεις αποτελούν καίριο ζήτημα: «Σε ένα νεκρό δάσος κανείς δεν θέλει να κάνει πεζοπορίες». Αυτός είναι ο τίτλος άρθρου του περιοδικού «Spiegel» με κεντρική φωτογραφία ντόπιους και τουρίστες στη Ρόδο, με βαλίτσες και μαγιό, να περπατούν προς την αντίθετη κατεύθυνση των πυρκαγιών με φόντο έναν σκούρο ουρανό.

Οι απειλές, οι κίνδυνοι και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη χώρα μας παρουσιάζουν μια σύνθετη εικόνα με σημαντικές διαφοροποιήσεις από περιοχή σε περιοχή. Οι επιπτώσεις αφορούν τον τουρισμό, όχι μόνο ως προς τις παρεχόμενες υπηρεσίες και υποδομές αλλά και ως προς τα βασικά τουριστικά θέλγητρα: τη φύση και τον πολιτισμό. Σε κάποιες περιοχές η άνοδος της θερμοκρασίας και οι συνεπαγόμενες επιπτώσεις στη διαβίωση, τη λειτουργία και την ελκυστικότητα ως προς τον τουρισμό μπορεί να είναι επιβαρυντικές και σε άλλες υποστηρικτικές. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τις παράκτιες περιοχές αλλά και για τις ορεινές, όχι μόνο για τους «θερμούς» προορισμούς αλλά και για τους χειμερινούς. Για παράδειγμα, ορισμένοι προορισμοί με χιονοδρομικά κέντρα στο νότιο μέρος της χώρας μπορεί να χάσουν το πλεονέκτημα αυτό εφόσον μειωθεί η περίοδος χιονοπτώσεων. Θα μπορούσαν όμως να προσελκύσουν άλλου είδους τουρισμό, όπως οικοτουρισμός, φυσιολατρία κ.ά. Αντίστοιχα, η αναμενόμενη άνοδος της στάθμης της θάλασσας παρουσιάζει ενδιαφέρον ειδικής αντιμετώπισης για κάποιες τουριστικές περιοχές, επιπλέον των θεμάτων ανόδου της θερμοκρασίας, καθώς θα απειλήσει βασικά τουριστικά θέλγητρα όπως οι αμμουδιές αλλά ενδέχεται και να δημιουργήσει στοιχεία έλξης π.χ. σε δέλτα ποταμών ή λιμνοθάλασσες.

Συνεπώς, τα θέματα προσαρμογής της τουριστικής δραστηριότητας στην κλιματική αλλαγή φέρνουν στο προσκήνιο δυνατότητες ανάπτυξης ειδικών μορφών τουρισμού, διευρύνοντας τις δυνατότητες αλλά και τις ευκαιρίες διάχυσης της ανάπτυξης του τουρισμού σε άλλες περιοχές, δημιουργώντας ταυτόχρονα την ανάγκη εστίασης στα ειδικά προβλήματα και εξειδίκευσης του τρόπου αντιμετώπισης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, με βάση τα χαρακτηριστικά του τόπου. Ο έντονος προσανατολισμός ορισμένων περιοχών στον τουρισμό επιβάλλει την έγκαιρη επισήμανση, ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση για την αντιμετώπιση – πρόληψη και προσαρμογή.

Το διακύβευμα τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η «έξυπνη προσαρμογή», δηλαδή η αναζήτηση και η υλοποίηση των κατάλληλων δράσεων. Οι εναλλακτικές μορφές τουρισμού έχουν θετική επίδραση στην ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών, συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στη γενική αναβάθμιση των πολιτιστικών μνημείων και βιοτόπων, στην αύξηση των κινήτρων για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και κατ’ επέκταση στον περιορισμό της επιτάχυνσης της κλιματικής αλλαγής. Αναμένοντας τις εξελίξεις, ας ακολουθήσουμε τη συμβουλή του ποιητή και τη ρήση του Φιλόστρατου: «Θεοί μεν γαρ μελλόντων, άνθρωποι δε γιγνομένων, σοφοί δε προσιόντων αισθάνονται».

Ο Αστέρης Πελτέκης είναι καλλιτεχνικός διευθυντής ΚΘΒΕ