Σινεμά Το Καστελλόριζο

Για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα

«From Cambridge with love»

(Δευτέρα, 26/8, 20.30, Τμήμα Πανόραμα)

Τι μαθαίνουμε στο ντοκιμαντέρ για τους κλασικιστές και τη στάση τους για τα Γλυπτά του Παρθενώνα;

Μπρους Κλαρκ: Ως μέλος της Βρετανικής Επιτροπής για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, γνωρίζω πολύ καλά ότι οι Βρετανοί γενικά υποστηρίζουν την επιστροφή των Γλυπτών – αλλά δεν είναι καλά ενημερωμένοι για το τι ακριβώς είναι τα Γλυπτά. Ούτε καταλαβαίνουν τι ρόλο έχουν στην ιστορία της τέχνης και του πολιτισμού. Στη νέα ταινία αξιοποιώ την τεχνογνωσία βρετανών μελετητών και ανθρώπων του πολιτισμού για να δείξω ότι αυτά τα μυστηριώδη, λαμπρά έργα τέχνης μπορούν να γίνουν κατανοητά και να εκτιμηθούν μόνο εάν ενωθούν ξανά κάτω από το φως της Ελλάδας. Η ταινία ξεκινά από το Cambridge – το μέρος όπου σπούδασα ελληνική φιλοσοφία πριν από περίπου 50 χρόνια – και δείχνει πώς η στάση απέναντι στην Ελλάδα έχει αλλάξει προς το καλύτερο από τις κακές παλιές μέρες, όταν οι βρετανοί ελληνιστές προσέγγιζαν την Ελλάδα με οπορτουνιστικό και αποικιοκρατικό πνεύμα. Εχω μια υπέροχη επιλογή συμμετεχόντων. Ο Paul Cartledge, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Cambridge, είναι ειδικός στην αθηναϊκή δημοκρατία. Η Edith Hall, κάτοικος του Cambridge και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Durham, έχει πάθος για το αρχαίο θέατρο. Η Helaine Blumenfeld, η οποία ζει επίσης κοντά στο Cambridge, είναι μια διάσημη γλύπτρια που λατρεύει να εργάζεται στο μάρμαρο. Τονίζει ότι μια συλλογή γλυπτών που έχουν σχεδιαστεί για ένα συγκεκριμένο μέρος δεν πρέπει ποτέ να αφαιρείται ή να διασπάται. Η Janet Suzman είναι αστέρι της υποκριτικής και προεδρεύει της επιτροπής μας. Ολοι πιστεύουν με πάθος στην επανένωση των Γλυπτών – και ο καθένας δίνει ελαφρώς διαφορετικούς λόγους.

Λεωνίδας Λιάμπεης: Συνάντησα για πρώτη φορά τον Μπρους Κλαρκ όταν γυρίσαμε το ντοκιμαντέρ «Twice a Stranger» το 2010, εξερευνώντας τα τραύματα από την ανταλλαγή πληθυσμών της Ελλάδας και της Τουρκίας το 1923, που ξερίζωσε εκατομμύρια από τις προγονικές τους πατρίδες. Οπως πολλοί από τους σύγχρονούς του, ο Μπρους έχει εμποτιστεί με τις κλασικές σπουδές από τότε που σπούδασε ελληνικά και λατινικά, συναντώντας για πρώτη φορά τα σπουδαία έργα της Αθήνας και της Ρώμης. Βυθισμένος σε αυτά τα κείμενα, τα ταξίδια του στην Αθήνα του άφησαν βαθιά εντύπωση, ιδιαίτερα στον Παρθενώνα και τα πέριξ. Ενώ πολλοί σύγχρονοι κλασικιστές (αν και ο Μπρους σπούδασε φιλοσοφία στο Cambridge) βιώνουν μια τέτοια «επιφάνεια» που διαμορφώνει την καριέρα τους, αυτό που είναι πιο σπάνιο είναι πώς αυτή η συνειδητοποίηση πυροδότησε τη διαρκή αγάπη και την περιέργειά του για ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, μέχρι σήμερα. Για τον Μπρους, οι κλασικοί έχουν νόημα στο πλαίσιο και τα έργα του για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την ασφάλεια και τη θρησκεία, αν και είναι σημαντικά από μόνα τους, αποτελούν επίσης μέρος της διά βίου προσπάθειάς του να καταλάβει τι σημαίνει ο κλασικός κόσμος για εμάς σήμερα. Στο ντοκιμαντέρ ο Μπρους, μαζί με αρκετούς άλλους αξιόλογους βρετανούς κλασικιστές και καλλιτέχνες, εξερευνά τη διασύνδεση του ελληνικού κόσμου, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι για να εκτιμηθεί πλήρως ο Παρθενώνας και η κληρονομιά της κλασικής Ελλάδας τα Γλυπτά του θα πρέπει να εκτίθενται μαζί στη χώρα όπου δημιουργήθηκαν.

Μια τέχνη του δρόμου που διατηρείται ζωντανή

«Ο τελάλης»

(Σάββατο 31/8, 22.55, Μicro Διαγωνιστικό Τμήμα)

Πώς μάθατε την προσωπική ιστορία του Κορόζη; Τι βρήκατε συγκινητικό σε αυτή;

Βαγγέλης Πυρπύλης: Τον Τάσο Κορόζη τον θυμάμαι από όταν ήμουν μαθητής στο δημοτικό σχολείο, πηγαίναμε σε σχολικές παραστάσεις στο ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ο Τάσος εκτός από πολύ καλός ηθοποιός ήταν και χαρακτηριστική μορφή και κέρδιζε όλους τους θεατές. Φεύγοντας από το Αγρίνιο για σπουδές και για δουλειά στη συνέχεια, δεν είχα επαφή μαζί του για πολλά χρόνια, μέχρι ένα καλοκαίρι πριν από δύο χρόνια που, ενώ κυκλοφορούσα στο κέντρο στο Αγρινίου, πέρασε από μπροστά μου με το αυτοκίνητό του διαλαλώντας ένα τοπικό πανηγύρι. Βλέποντάς τον κατάλαβα ποιος είναι, μια και η μορφή του μου είχε μείνει χαραγμένη στη μνήμη, και φυσικά εντυπωσιάστηκα από το δρώμενο, να περνάει μπροστά μου ένας τελάλης. Ρώτησα και έμαθα για το τι κάνει και μέσο κοινού γνωστού κατάφερα να τον βρω και να του ζητήσω να το κάνουμε ντοκιμαντέρ. Με εντυπωσίασε αρχικά η δράση του τελάλη, στην εποχή μας δεν περίμενα ότι μπορώ να τον συναντήσω μπροστά μου και να μάθω κάτι όχι μέσα από το smartphone μου αλλά από κάποιον που το φωνάζει στον δρόμο! Με προβλημάτισε επίσης το γεγονός πώς ένας τόσο ταλαντούχος καλλιτέχνης δεν δουλεύει στο θέατρο και κυκλοφορεί στους δρόμους κάνοντας ανακοινώσεις. Μήπως όμως τελικά ο Τάσος Κορόζης χρησιμοποιεί την τέχνη του για να κρατάει ζωντανή μια παράδοση και κληρονομιά που διατηρείται μέχρι σήμερα στη συλλογική μνήμη;

Η σχέση μιας γιαγιάς και ενός παππού

«Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα»

(Τρίτη 27/8, 22.15, Κυρίως Διαγωνιστικό Τμήμα)

Ποιο είναι το συναισθηματικό κέντρο και ο πυρήνας στο ντοκιμαντέρ;

Χρήστος Αδριανόπουλος: Αυτή η ερώτηση, αν και ίσως ακούγεται απλή, ζητάει όμως τα πιο περίπλοκα, την ανάλυση των επιλογών μου και του δικού μου ψυχισμού. Μιλώντας για την ανάγκη μου να δημιουργήσω αυτό το ντοκιμαντέρ, πιστεύω αναδεικνύεται και το κέντρο του. Ολα ξεκίνησαν επειδή ήθελα να αποτυπώσω τη σχέση της γιαγιάς και του παππού μου ενώ ταξιδεύουν προς το τέλος της ζωής τους. Αυτή η αποτύπωση θα μπορούσε να συμβεί με ποικίλους τρόπους. Αποφάσισα, χωρίς να είναι κάτι συνειδητό, ότι θέλω να είναι ένα ντοκιμαντέρ που παρατηρεί αυτή την αποσύνθεση από κοντά, έχοντας μια ωμή αντιμετώπιση προς την κατάσταση και επιτρέποντας ταυτόχρονα στην εικόνα να δημιουργήσει μεταφορές. Μέσα από αυτή τη διαδικασία και τη σχέση με τον θάνατο ανακάλυψα ότι το ντοκιμαντέρ αυτό μεταμορφώνεται σε μια ωδή στη ζωή. Γήινη και απελευθερωτική. Ενα ντοκιμαντέρ φτιαγμένο για ανθρώπους που αγάπησα πολύ.

Τα ερείπια πίσω από την ωραιοποίηση

«Ο γυρισμός»

(Δευτέρα 26/8, 22.00, Τμήμα Πανόραμα)

Ποια είναι η «περασμένη συμφορά» του Καστελλόριζου που περιγράφετε στο ντοκιμαντέρ;

Νίκος Καρακώστας: Στην ταινία ο ήρωας επιστρέφει στο νησί του, το Καστελλόριζο, κι αναζητεί την παλιά του ζωή. Μιλώ εδώ για την ολοσχερή καταστροφή του νησιού που ανάγκασε τους κατοίκους του να φύγουν μακριά και να βρουν κυριολεκτικά καμένη γη όταν επέστρεψαν. Το Καστελλόριζο, ένα πολύ πλούσιο τότε νησί με σπουδαία ναυτιλία, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βομβαρδίστηκε ανηλεώς από τους Γερμανούς και οι άγγλοι σύμμαχοι, εσκεμμένα ή μη, άφησαν τη φωτιά να καίει. Μάλιστα, οι ιερολοχίτες είπαν να βοηθήσουν με τη φωτιά, αλλά εκείνοι αρνήθηκαν. Οι κάτοικοι άφησαν τα σπίτια τους ανοικτά (και χωρίς κλειδιά, τότε) και όλη τους την περιουσία πίσω και φυγαδεύτηκαν στη Μέση Ανατολή, στην Παλαιστίνη και στην Κύπρο, όπου είχαν άμεση επαφή οι Εγγλέζοι. Μόνο ο φαροφύλακας της Μεγίστης έμεινε πίσω. Οταν επέστρεψαν, και μάλιστα με το ένα καράβι να πιάνει φωτιά και παραλίγο να πνιγούν, βρήκαν τα σπίτια τους καμένα και κλεμμένα. Ολο το νησί ήταν καμένο και γεμάτο ποντικούς που κατέτρωγαν τα πάντα, σκεφτείτε ότι ζήτησαν γάτους από την Τουρκία για να σωθούν. Δεν είχε μείνει τίποτε. Οι Αγγλοι τούς πρότειναν να τους μεταφέρουν σε χωριό της Ρόδου, το Παραδείσι, και να ξεχάσουν το νησί τους, αλλά οι κάτοικοι είπαν «θα μείνουμε εδώ κι ας μένουμε σε τσαντίρια». Αν δεν έμεναν, δεν θα υπήρχε Καστελλόριζο. Η ιστορία, βλέπετε, είναι πιο δυνατή από την πραγματικότητα. Πίσω από το facade, την επιφανειακή ωραιοποίηση του νησιού, κρύβονται ακόμα τα ερείπια. Παράλληλα, χιλιάδες Καστελλοριζιοί πήγαν στην Αυστραλία για μια νέα ζωή, αφήνοντας στα ερείπια των σπιτιών τους το όνομά τους με την ελπίδα να το βρουν όταν γυρίσουν. Γνώρισα πολλούς όταν ταξίδεψα σε πόλεις της Αυστραλίας για την ταινία «Μικρό μου Καστελλόριζο» και είναι πιο Ελληνες από τους Ελληνες.