Ο Χάρι Πάλμερ που «έφτιαξε» τον Μάικλ Κέιν

Οταν το 1965 βγήκε στους κινηματογράφους η ταινία του Σίντνεϊ Τζ. Φιούρι «Απόρρητος Φάκελος Ιπκρες», ο πρωταγωνιστής της, σερ Μάικλ Κέιν, δεν χρειάστηκε πολύ για να μπει στον χάρτη των παγκόσμιων σταρ του σινεμά. Βέβαια, η ταινία ήταν ένα ρίσκο, διότι παρότι ανήκει ξεκάθαρα στο είδος της κατασκοπείας βρίσκεται στον αντίποδα του Τζέιμς Μποντ που τρία χρόνια πριν με το «Δρ Νο» είχε μετατρέψει τον Σον Κόνερι επίσης σε διεθνή σταρ. Ο Χάρι Πάλμερ, ο ήρωας – ή μάλλον αντιήρωας – που ο Κέιν υποδύεται στην ταινία, είναι ένας μυστικός πράκτορας της βρετανικής αντικατασκοπίας, του οποίου η μορφή και η συμπεριφορά κάθε άλλο παρά μυστικό πράκτορα θυμίζουν. Οχι τουλάχιστον έτσι όπως έχουμε σχηματίσει στο μυαλό μας τους μυστικούς πράκτορες χάρη στον κινηματογράφο.

Μέσω των σελίδων του ομότιτλου μυθιστορήματος του Λεν Ντέιτον, «πατέρα» αυτού του πράκτορα (ο οποίος στα βιβλία δεν ονομάζεται), ο Κέιν τού πρόσθεσε όλα εκείνα τα στοιχεία που στο σινεμά θεωρούμε περιττά. Την καθημερινότητα (βαρετή), τις «τρικλοποδιές» που έχει να αντιμετωπίσει στην Υπηρεσία (τον χλευάζουν και εκείνος υπομένει στωικά), όπως και το τεράστιο γραφειοκρατικό κομφούζιο που βρίσκεται στην «κουζίνα» των δυναμικών πρακτόρων. Γιατί κακά τα ψέματα. Αν είναι να μιλήσουμε με καθαρά κινηματογραφικούς όρους, το μόνο που μπορεί να δημιουργήσει η γραφειοκρατία είναι πλήξη. Ενας Μποντ δεν ασχολείται με υπογραφές, πίνακες και προϋπολογισμούς. Ο ανώνυμος πράκτορας του Ντέιτον όμως, ναι, ασχολείται.

Οχι ότι ο Πάλμερ δεν έχει χιούμορ, το αντίθετο μάλιστα. Σπανίως όμως γελάει. Είναι μοναχικός, μύωψ, άγαμος και ντύνεται όσο πιο άχρωμα μπορεί κανείς να φανταστεί. Αγαπά τη μαγειρική αλλά μόνος μαγειρεύει και μόνος απολαμβάνει τις γεύσεις του. Αν όμως όλα αυτά δημιουργούν σε κάποιους την εντύπωση ενός ανθρώπου ακατάλληλου για δύσκολες δουλειές «στο πεδίο δράσης», γελιούνται. Γιατί ο Χάρι Πάλμερ είναι περισσότερο ικανός απ’ όσο θέλει να δείχνει.

ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Τα μυθιστορήματα του Λεν Ντέιτον με ήρωα τον Χάρι Πάλμερ κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1970 από τις εκδόσεις ΒΙΠΕΡ. Πριν από μερικά χρόνια όμως οι εκδόσεις Κλειδάριθμος πήραν τα δικαιώματα και έτσι επανεκδόθηκαν, με νέα μετάφραση (Αντώνης Καλοκύρης) και σε πολυτελείς εκδόσεις. Η αρχή έγινε με τον «Απόρρητο Φάκελο Ιπκρες» που κυκλοφόρησε το 2022. Εδώ και λίγο καιρό στα βιβλιοπωλεία βρίσκουμε και την «Αποστολή στο Βερολίνο» (Funeral in Berlin), που επίσης έγινε ταινία, και πάλι με τον Κέιν στον ρόλο του Πάλμερ και σκηνοθέτη τον Γκάι Χάμιλτον.

Αποστολή του Πάλμερ αυτή τη φορά είναι να μεταφερθεί στο Βερολίνο και να συμβάλει στην απόφαση ενός σοβιετικού επιστήμονα να αυτομολήσει μέσα σε ένα περίτεχνο, ψεύτικο φέρετρο. Ωστόσο η αποστολή είναι γεμάτη παγίδες και απρόβλεπτες εκπλήξεις, κάτι που φαίνεται από την ποσότητα των σελίδων του βιβλίου που είναι 373. Εξάλλου, όπως κάποιος ήρωας της ιστορίας λέει μνημονεύοντας ένα παλιό ρωσικό ρητό, «καλύτερα ένα έξυπνο ψέμα παρά μια ανόητη αλήθεια». Ετσι άλλωστε δεν στήνονται πάντα οι καλές ιστορίες μυστηρίου;

Πολύ πιθανόν στο μέλλον να δούμε και το τρίτο βιβλίο της σειράς, «Billion Dollar Brain», που έγινε ταινία το 1967 από τον Κεν Ράσελ (ελληνικός τίτλος «Η μπαλάντα ενός κατασκόπου»). Εκεί σταμάτησε η κινηματογραφική προσφορά του Κέιν ως Πάλμερ. Πολλά χρόνια αργότερα όμως, το 1986, ο λονδρέζος ηθοποιός θα επέστρεφε στον ρόλο, και μάλιστα εις διπλούν, με τις τηλεοπτικές παραγωγές «Μια σφαίρα στο Πεκίνο» ή «Σφαίρες πάνω από το Πεκίνο» (Bullet to Beijing, 1995) και «Μεσάνυχτα στην Αγία Πετρούπολη» (Midnight in Saint Petersburg, 1996). Ο Χάρι Πάλμερ παρέμενε το ίδιο κυνικός, χιουμορίστας και αποφασιστικός, όμως η ηλικία του ήταν πλέον περασμένη. Φαινόταν ότι πλέον δεν ήταν για πολλά πολλά.

Ο Κέιν την εποχή εκείνη είχε μόλις παίξει στην ταινία «Ζουλού» και βρισκόταν στα πάνω του (να θυμίσουμε εδώ ότι η καριέρα του άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του 1950), δεν ήταν όμως η πρώτη επιλογή για τον ρόλο του πράκτορα. Πηγές αναφέρουν ότι η επιλογή του έγινε αφότου ο Κρίστοφερ Πλάμερ που βρισκόταν αρχικά στο μυαλό των παραγωγών για τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Πάλμερ αποχώρησε για να πρωταγωνιστήσει στη «Μελωδία της ευτυχίας» (1965). Επίσης, ένας άλλος ηθοποιός που συζητήθηκε αλλά αρνήθηκε να υποδυθεί τον Πάλμερ ήταν ο Ρίτσαρντ Χάρις, ο οποίος αργότερα το μετάνιωσε κατά δική του ομολογία.

Γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο, τα μυθιστορήματα του Λεν Ντέιτον δεν παρουσιάζουν τον πράκτορα με όνομα, τονίζοντας έτσι την αίσθηση μυστηρίου που ταιριάζει σε ένα μυθιστόρημα κατασκοπείας. Ωστόσο σε ένα σημείο του μυθιστορήματος «Απόρρητος Φάκελος Ιπκρες», ο αφηγητής, παρότι ανώνυμος, συναντά κάποιον που του λέει «Γεια σου, Χάρι». Ο αφηγητής στη συνέχεια σκέφτεται: «Τώρα δεν με λένε Χάρι, αλλά σε αυτή την επιχείρηση είναι δύσκολο να θυμηθώ αν με λέγαν και ποτέ έτσι».

Αργότερα και ενώ η ταινία «Απόρρητος Φάκελος Ιπκρες» είχε πια δρομολογηθεί, ήταν ο ίδιος ο Κέιν που ουσιαστικά βάφτισε τον ήρωά του Χάρι Πάλμερ. Στην προσπάθεια να βρεθεί ένα επώνυμο που κατά κάποιον τρόπο θα τόνιζε την… ανωνυμία του ήρωα, ο Κέιν θυμήθηκε έναν πολύ βαρετό συμμαθητή του στο σχολείο ονόματι Τόμι Πάλμερ. Το πρότεινε και η πρότασή του έγινε δεκτή. Απλώς, το πρώτο όνομα έγινε Χάρι.