Η Μαίριλυν του μύθου και του οίκτου

Με αυτόν τον τίτλο είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο μου στο περιοδικό «Men’s look» για τον τεράστιο μύθο που λεγόταν Μέριλυν Μονρόε, από τον θάνατο της οποίας συμπληρώθηκαν στις 5 Αυγούστου 62 χρόνια. Από εκείνη την ημέρα, δηλαδή που η ξανθιά, κάποτε αγαπημένη, του κολοσσού Χόλιγουντ άφηνε απομονωμένη, αποκαμωμένη και μάλλον πολύ δυστυχισμένη τον μάταιο τούτο κόσμο, βυθισμένη στην απελπισία, στη θλίψη και στις ουσίες:

Ηταν φθινόπωρο του 1961. Στο Scala Theatre της Νέας Υόρκης, δίπλα στο Κάρνεγκι Χωλλ, το ΠΕΙΡΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ του Δημήτρη Ροντήρη έδινε την αμερικάνικη πρεμιέρα του με την «Ορέστεια» του Αισχύλου και την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή. Πρωταγωνίστρια η Ασπασία Παπαθανασίου. Στην πλατεία τα μεγάλα θηρία του αμερικανικού θεάτρου, ο κριτικός Κερρ, ο Ελία Καζάν, ο Λη Στράσμπεργκ, η Τζούντιθ Αντερσον, η Στέλλα Αντλερ, ο Αρθουρ Μίλλερ και… εκείνη. Πριν λίγο είχε έρθει στον Ροντήρη η προσωπική πρόσκληση από τον Λευκό Οίκο και τον Πρόεδρο Τζων Κέννεντυ που τον καλούσε σε δείπνο. Ο Αισχύλος και ο Σοφοκλής, στη νεοελληνική γλώσσα, στη μετάφραση του Γρυπάρη, ετοιμάζονταν να εκπορθήσουν τα ωφελιμιστικά αυτιά του Μπροντγουαίη.

Ο Κερ ακόνιζε την πένα του για τους «Times» της επόμενης μέρας, ο Καζάν, σα λιοντάρι, ανάμεσα στους δύο κόσμους, στριφογυρνούσε στην πολυθρόνα του. Ο Ροντήρης ύψωνε την τυραννία του λόγου φάσγανο απέναντι σε ολόκληρη τη σχολή του αμερικανικού θεάτρου που αντιπροσώπευε ο ιδρυτής και εμψυχωτής του Actor’s Studio Λη Στράσμπεργκ, ο δάσκαλος του Μάρλον Μπράντο, του Τζέημς Ντην, του Ελάι Γουάλας, του Καρλ Μάλντεν, της Εύας – Μαρί Σαιντ, του Ροντ Στάιγκερ και τόσων άλλων.

Ο Αρθουρ Μίλλερ, ο ξερακιανός διανοούμενος με τις διόπτρες, με σταυρωμένα τα χέρια και το κεφάλι να πέφτει στα πλάγια, με δυο βαθιές αυλακιές στα μάγουλα, φαινόταν αλλοπαρμένος. Ομως όλοι, σκηνή και πλατεία, ήταν στραμμένοι σε εκείνη. Η παράσταση ήταν ένας θρίαμβος. Ορθιοι χειροκροτούσαν όλοι, εκείνη βιαζόταν και, όταν οι φωνές καταλάγιασαν, χάθηκε σε μια μικρή έξοδο κινδύνου. Υστερα από την παράσταση δόθηκε μια δεξίωση. Ηταν όλοι εκεί, εκτός από κείνη. Πλησίασα τον Αρθουρ Μίλλερ και κάποια στιγμή κατευθείαν επιτέθηκα: «Γιατί έφυγε η κυρία Μονρόε»;, είπα. Αν κι ο γάμος της με τον Μίλλερ είχε ουσιαστικά διαλυθεί, η σχέση τους είχε κρατηθεί σε εκείνη την αμοιβαία κατανόηση που δένει έναν μεγάλο συγγραφέα με μια ωραία γυναίκα. Ο Μίλλερ έσκυψε το κεφάλι προς τον δεξιό ώμο, χαμογέλασε πικρά και μουρμούρησε: «Φοβάται». «Τον κόσμο»;, ρώτησα. «Συνήθως φοβάται τον κόσμο, αλλά απόψε νομίζω πως φοβήθηκε τον Αισχύλο σας. Πανικοβάλλεται μπροστά στο στέρεο. Αυτός ο Αισχύλος το παρακάνει. Τόσους αιώνες πεθαμένος και είναι τόσο σίγουρος για τον εαυτό του! Η Μαίριλυν δεν αντέχει τόσων χρόνων σιγουριά»!

Πιο κει ο Λη Στράσμπεργκ, παίρνοντας μέρος στην κουβέντα, είπε: «Θέλει να ξεπεράσει τον εαυτό της, αλλά δεν μπορεί. Η Μαίριλυν έχει έναν θανάσιμο αντίπαλο, την Μονρόε». Ολοι εκεί γύρω προσπαθούσαμε να διαλύσουμε έναν μύθο και, διαλύοντάς τον, τον ξαναχτίζαμε. Ποια μηχανή είχε κατασκευάσει αυτό το μετασώμα; Ποια μηχανή είχε μοντάρει αυτή τη μετα-φυσική γυναίκα; Ποια μηχανή καλά στημένη είχε κατασκευάσει από την αρχή μια νέα αισθητική που μέσα της η Μαίριλυν Μονρόε ήταν το αυθαίρετο, αλλά ατράνταχτο αξίωμά της;

Η Μαίριλυν Μονρόε ήταν ο Φρανκεστάιν του μεταπολεμικού κόσμου, ράκη ονείρου. Ο κινηματογράφος είναι δημιουργός ονείρων και χιμαιροκυνηγός, όταν πέσει στα χέρια των μεταπρατών της ευτυχίας. Η Μαίριλυν ήταν μια χίμαιρα που διαιώνιζε τη χειμερία νάρκη των ανθρώπων. Υπήρξε το μεγάλο θύμα και ο μεγάλος θύτης της γενιάς μας. Παιδί της πείνας, του σοκακιού, της μιζέριας, τη εγκατάλειψης. Γεννημένη σε μιαν Αμερική που γκρέμιζε μέρα με τη μέρα την αυταπάτη της, βυζαίνοντας το δάχτυλό της. Μια Αμερική που εγκατέλειπε το δόγμα Μονρόε είχε ανάγκη από το δόλωμα Μονρόε. […]

Η Μαίριλυν έκανε την εμφάνισή της ξαφνικά και στην πόλη μας, την Λαμία, στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Ζουμερή, τροφαντή, τρεμουλιαστή, χαδιάρα, ναζιάρα, κουνιστή και απρόσιτη, αιώνες μακρινή. Μας αποκαλύφθηκε η λειτουργικότητα της θηλυκής ανατομίας. Πώς να την ανακαλύψουμε αυτή τη θεία πρόνοια στα καλαμένια, καχεκτικά κορμάκια των συμμαθητριών μας; Η Μαίριλυν ξεδίπλωνε το γυναικείο κορμί, το ανέλυε σε κάθε κίνησή του, αποκάλυπτε τους μυχούς του και αναδείκνυε τους κόρφους του. Η Μαίριλυν ήταν γλαφυρή σαν αχηβάδα, απαλή σα μαλάκιο, αθώα σα μωρό. Μα πάντα απόξενη, σα να ντρεπόταν, σα νας ΜΑΣ ντρεπόταν. Βλέπαμε πίσω από τα κατακόκκινα χείλη, το παχύ ρίμελ, τις στενές φούστες, τους εύγλωττους γλουτούς πώς έπαιζε. Ανακάλυπτε στάσεις και τις χαιρόταν.

Η Μαίριλυν δε μας ξεγέλασε ποτέ. Κατασκευή της βιομηχανίας του θεάματος κατασκεύαζε κάθε στιγμή το είδωλό της μπροστά μας με άκρα επιμέλεια. Εμεινε ως το τέλος ένα φανταστικό αντικείμενο. Δεν πρόδωσε την αυταπάτη και την ψευδαίσθηση. Δεν ξεγέλασε ούτε τον εαυτό της. Η μοναξιά των παιδικών της χρόνων, η μοναξιά της ορφάνιας και της εγκατάλειψης, έγινε μοναξιά των προβολέων. Επειδή δεν ταυτίστηκε ποτέ με το παιχνίδι που της έμαθαν, δεν μπόρεσε να συμβιβαστεί με το κορμί που της έπλασαν. Μισούσε το είδωλό της, και το έσπασε, μόνο που το όστρακο είχε αδειάσει πια. Δεν μπόρεσα να καταλάβω ποτέ, αν εκείνη την απελπισμένη νύχτα που απεγνωσμένα καλούσε βοήθεια στη μοναξιά της, η σταρ σκότωσε το παρελθόν της για να μην έχει τύψεις ή αν το παρελθόν σκότωσε τη σταρ για να γλιτώσει το θάνατο από αφασία. Η Μαίριλυν έσπασε το μύθο της και η βιομηχανία έκανε μύθο με το θάνατό της. […]

Το 1961 βρέθηκα στο Χόλιγουντ. Στα στούντιο της Μέτρο, σε ένα μεγάλο εστιατόριο, το μενού πρότεινε μια ειδική σαλάτα φρούτων που είχε το όνομά της. Θυμάμαι τα αβέβαια γράμματά της στο αυτόγραφο του καταλόγου, θυμάμαι το αχνό της αποτύπωμα στο τσιμέντο. Εδώ έφαγε η Μαίριλυν, εδώ πάτησε η Μαίριλυν. Ρωτούσε πώς και πού να φάει, πού να πατήσει. Το μόνο που μπόρεσε να κάνει μόνη της, χωρίς να ρωτήσει, ήταν να πεθάνει. Μόνο στο θάνατό της συναντήθηκε με τον αυθεντικό εαυτό της».