Η εκτέλεση του {LF}Οσάμα μπιν Λάντεν {LF}σε ζωντανή μετάδοση

Εννοιολογημένη από την εφεύρεσή της, η φωτογραφική συσκευή ως ένας μηχανισμός καταγραφής της αλήθειας έρχεται πάντα αντιμέτωπη ακριβώς με αυτό το ερώτημα: Μπορεί να μεταφέρει αλήθειες; Από νωρίς έγινε κατανοητό ότι το μέσο αδυνατεί να ολοκληρώσει τις «ιδέες» του και έτσι η φωτογραφία βγαίνοντας από τη συσκευή μένει «μετέωρη». Χρειάζεται την ερμηνεία, το κείμενο δηλαδή που θα την πλαισιώσει. Στην καλλιτεχνική πρακτική βλεπουμε ότι ακόμα και όταν «αρνείται» η φωτογραφία αυτόν τον διάλογο με την ερμηνεία της, είναι και πάλι σαν να την επικαλείται.

Εκεί που είναι σίγουρα αναγκαία η ερμηνεία είναι στο πλαίσιο των μίντια. Είναι απαραίτητη εκεί επειδή η φωτογραφία χρησιμοποιείται ως φορέας της αλήθειας – ως αποδεικτικό στοιχείο. Και ο φωτογράφος παρουσιάζεται σαν ένας αυτόπτης μάρτυρας. Κάτι σαν μια αρχή νομιμοποίησης της πραγματικότητας. Ετσι γίνεται η φωτογραφία εργαλείο ιστορικό, όχι τη στιγμή που συμβαίνει, αλλά τη στιγμή που ερμηνεύεται.

Η φωτογραφία με τον Τραμπ δηλώνει από μόνη της μια ασάφεια. Οχι από κάποια δυστοκία του φωτογράφου, αλλά επειδή έτσι είναι το μέσο. Η λεζάντα και ακόμα περισσότερο ο κόκκινος κύκλος που σημειώνει ότι εδώ υπάρχει μια σφαίρα μας εξηγούν τι συνέβη και την ίδια στιγμή μας υπενθυμίζουν ότι το μέσο δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνο του.

Πολλές φορές, όταν κάτι φωτογραφίζεται, είναι σαν να απομυθοποιείται, σαν να αποκαθηλώνεται το γεγονός που αποτυπώνει. Μια δολοφονία ενός προέδρου έχει μια διάσταση φαντασμαγορική στο φαντασιακό μας, όπως στις ταινίες του Χόλιγουντ, που όμως δεν «περνάει» μέσα στη φωτογραφία.

Στην εικόνα που έχει επιλεχθεί βλέπουμε το γραφείο επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου, όπου η Χίλαρι Κλίντον, ο Τζο Μπάιντεν, ο Μπαράκ Ομπάμα και οι συνεργάτες τους παρακολουθούν από μια οθόνη την επιχείρηση «Neptune Spear» (δηλαδη την εκτέλεση του Οσάμα μπιν Λάντεν). Η εικόνα που έμεινε ως απόδειξη για το ότι ο Μπιν Λάντεν είναι νεκρός είναι μια εικόνα που δείχνει κάποιους να κοιτάζουν κάτι, χωρίς εμείς να το βλέπουμε. Η μαρτυρία τους ότι τον είδαν να πεθαίνει αρκεί ως απόδειξη για το ότι αυτό συνέβη.

Τελικά το μέσο ίσως να μην είναι στην πραγματικότητα η φωτογραφική συσκευή, αλλά ο υπολογιστής. Και δημιουργός όχι ο φωτογράφος, αλλά εκείνος που τη διαχειρίζεται.

Τι είναι όμως αλήθεια; Πόσο αντικειμενική ή απόλυτη ή πλήρης μπορεί να είναι; Πώς συνδέεται με την Ιστορία; Ποια γεγονότα ή πληροφορίες μένουν εκτός καταγραφής; Και κυρίως, ποιος «γράφει» την Ιστορία κάθε φορά και με τι σκοπό;

Πίσω από την ασάφεια της κάθε φωτογραφίας, τέτοια ερωτήματα μάλλον είναι πιο σημαντικά κι από το ίδιο το γεγονός που αποτυπώνεται κάθε φορά.

Ο Παύλος Φυσάκης είναι φωτογράφος