«Εφόσον γράφεις, εκτίθεσαι»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν διαβάζοντας το Γράμμα Αγάπης του Τζορτζ Σόντερς, στο Μέρα απελευθέρωσης (Ικαρος, 2024), γραμμένο ως επιστολή, από κάποιον παππού προς το εγγονό του – χειρόγραφη, όχι ηλεκτρονική – για λόγους διαδικτυακής ασφάλειας, σε μια μετααποκαλυπτική Αμερική του κοντινού μέλλοντος. Το διήγημα επιχειρεί μιαν αποτίμηση της περιόδου που διανύουμε αλλά και την απόδοση ευθυνών σε όλους μας που επιτρέψαμε – σχεδόν από αμέλεια και άγνοια κινδύνου – να παραδοθεί η κοινωνία σε μια φασίζουσα νοοτροπία, φαινομενικά, χωρίς επιστροφή. Η πικρή (ενίοτε γλυκόπικρη) αίσθηση της μικρής φόρμας του Σόντερς, καθώς και η δυστοπική, αλληγορική του διάθεση, πρωτοστατούν.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα κάποιο δίσκο με κυρίαρχα τζαζ χαρακτηριστικά της ECM, καθώς τα τελευταία τριάντα χρόνια είμαι φανατικός ακροατής. Ονόματα, πρωτίστως από αυτό που λέμε Nordic jazz, Tord Gustavsen, Bobo Stenson, Ketil Bjørnstad, Keith Jarrett, Jan Garbarek, αλλά και Avishai Coehn, Charles Lloyd, Anouar Brahem, John Surman κ.λπ. Οπωσδήποτε τον Arvo Pärt. Παρ’ όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια, επιδιώκω να γράφω σε απόλυτη ησυχία.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι ένα ερωτηματικό που εγείρεται μετά το πέρας και αφορά στην αποδοχή. Τις περισσότερες φορές δεν το απαντώ και βγαίνω κερδισμένος. Οσες φορές του έχω επιτρέψει να εγερθεί, το έχω μετανιώσει.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν, όλα αντισυμβατικά, α) Το Γαλάζιο βιβλίο του Στρατή Μυριβήλη (βιβλιοπωλείο της Εστίας 1995) ως ενδεικτικό της γενιάς του Τριάντα, αυτής της παρεξηγημένης δεξαμενής λογοτεχνίας β) Παρασκευάς ή η πρωτόγονη ζωή του Μισέλ Τουρνιέ,  (Πατάκης 2008) πολυεπίπεδο αλλά ευανάγνωστο  βιβλίο για το περιβάλλον και τις ανθρώπινες κοινωνικές κατασκευές και γ) Συρτός στα τρία της Ειρήνης Καραγιαννίδου (Πανοπτικόν 2023) όπου – εν συντομία – η ποιήτρια συμπυκνώνει ό,τι έχει προηγηθεί και το μεταβολίζει σε μια μεταμοντέρνα ποίηση βαθέος ασυνείδητου από τα διακείμενα της οποίας μπορεί κανείς, με την κατάλληλη καθοδήγηση, να διδαχθεί.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά σε οτιδήποτε γράφεται για τα δικά μου κείμενα, όσο καλοπροαίρετο ή κακοπροαίρετο κι αν μου μοιάζει. Εφόσον γράφεις, εκτίθεσαι.  Αλλωστε και οι κριτικές υπόκεινται κι αυτές σε κριτική.

Η αυτοκριτική ξεκινάει όταν το βιβλίο παραδίδεται και δεν έχει να κάνει με τη συγγραφή και τη διαδικασία της, αλλά, όπως σημείωσα και πιο πάνω, με την αποδοχή της. Η αυτοκριτική – κατά συνέπεια – δεν μας κάνει καθόλου «καλύτερους» συγγραφείς, παρά μόνο πιο «σχολαστικούς» δημοσκόπους.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι από την «Ιστορία δυο πόλεων» του Τσαρλς Ντίκενς: «Ηταν οι καλύτεροι καιροί, ήταν οι χειρότεροι καιροί, ήταν η εποχή της σοφίας, ήταν η εποχή της ανοησίας…».

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι η λογοτεχνία παράγεται πάντα στην αιχμή κι η αιχμή για τον καθένα είναι κάτι άλλο. Επομένως, ίσως οι όροι αυτοί να σημαίνουν κάτι για έναν ιστορικό, όμως για τον γραφιά η κρίση της λογοτεχνίας είναι η αιτία κι αυτό που προκύπτει, δηλαδή η λογοτεχνία της κρίσης του, είναι το αποτέλεσμα.

Η συλλογή «Γενόσημα» του Κ. Λουκόπουλου, που κυκλοφορεί από τις εκδ. ΑΩ, περιλαμβάνει 49 ποιητικές ενότητες με συνολικά 278 πεζά ποιήματα.