Μια «Αντιγόνη» που χωράει πολλούς

Η πρώτη επαφή της Σοφίας Αντωνίου με το κείμενο του Σοφοκλή ήταν όταν αποφοιτώντας από τη Σχολή Σκηνοθεσίας του Εθνικού Θεάτρου, ύστερα από μια μεγάλη περίοδο εγκλεισμού λόγω του κορωνοϊού, εργάστηκε μαζί με τους συμφοιτητές της πάνω στις μεγάλες ιδέες του στο πλαίσιο παράστασης. «Η επαφή μας με την αρχαία τραγωδία ήταν αποκαλυπτική, μας άλλαξε, μας έκανε να ερωτευτούμε το θέατρο. Η τραγωδία έχει μια σαγήνη που σε ελκύει και σε μεταμορφώνει» θυμάται από τότε. Επηρεασμένη η Ελένη Δημοπούλου από αυτήν την προσπάθεια, της πρότεινε να ενώσει τις δυνάμεις της με την ομάδα Εν Δυνάμει, φτιάχνοντας από κοινού ένα εργαστήρι πάνω στο αρχαίο δράμα με έμφαση στην «Αντιγόνη». Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας, σχηματοποιήθηκαν και παρουσιάζονται τώρα στην παράσταση «Σχέδιο Αντιγόνη» που ανεβαίνει στις 9 και 10 Αυγούστου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής Κοζάνης στο πλαίσιο του θεσμού του υπουργείου Πολιτισμού «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός».

Με αφορμή τη θεματική της σύγκρουσης που διατρέχει φέτος το σύνολο του προγραμματισμού των εκδηλώσεων, η σκηνοθέτρια έστησε ένα σώμα ερμηνευτών με και χωρίς αναπηρία, διαφορετικών ηλικιών, καταγωγής και βιωμάτων που συντονίζεται στον ρυθμό της ιστορίας της Αντιγόνης με δραματουργικό άξονα την έννοια της συμπερίληψης. «Το “Σχέδιο Αντιγόνη” δεν είναι μια παράσταση που μιλάει άμεσα για την αναπηρία αλλά μία παράσταση αρχαίου δράματος με ηθοποιούς άτομα με και χωρίς αναπηρία πάνω στη θεματική της σύγκρουσης ανάμεσα στις έννοιες του “ηθικού και του νόμιμου”. Για την παράσταση, οι διάφορες ταυτότητες των μελών αποτελούν αφηγηματικό εργαλείο (χρήση αμαξιδίου, τρόπος ομιλίας, κινησιολογική συμπεριφορά) και μέσο αποταύτισης από την εικόνα που το κοινό έχει συνηθίσει να βλέπει. Για παράδειγμα, θα υπάρχουν τέσσερις Αντιγόνες και τέσσερις Ισμήνες. Το ίδιο θα ισχύει και για τους υπόλοιπους ρόλους. Ο μόνος ρόλος που θα ανήκει σε έναν και μόνο ηθοποιό θα είναι ο ρόλος του Κρέοντα. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η ταύτιση του κοινού με τους ήρωες γιατί υπάρχει η αίσθηση του “θα μπορούσα να είμαι κι εγώ στη θέση του/της” αλλά και η μοναξιά του πολιτικού ηγέτη από την αρχή μέχρι το τέλος. Οσον αφορά στο κείμενο του Σοφοκλή είναι αυτούσιο, διασκευασμένο για τις ανάγκες της παράστασης. Η μόνη προσθήκη είναι το ποίημα “In Politics and Poetry” του παλαιστίνιου ποιητή Marwan Makhoul» αναφέρει η Σοφία Αντωνίου μιλώντας στο «Νσυν».

Πολίτες της Κοζάνης

Πάνω σε αυτόν τον άξονα, η ομάδα Εν Δυνάμει διευρύνθηκε και για πρώτη φορά συμπεριέλαβε στη θεατρική πράξη 33 πολίτες της Κοζάνης και μέλη θιάσων της περιοχής, με στόχο ένα καθολικό αποτέλεσμα. «Με κάποιους από τους πολίτες έχουμε συνεργαστεί στο παρελθόν σε σημαντικές παραστάσεις υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της Ελένης Δημοπούλου στο ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης. Η κεντρική συνθήκη του έργου είναι η έκτακτη γενική συνέλευση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η τοπική ομάδα λειτουργεί ως ένας επιπλέον Χορός, ο οποίος αντιπροσωπεύει την κοινή γνώμη, ξεχωριστές προσωπικότητες οι οποίες παίρνουν ο/η καθένας/καθεμία θέση πάνω στα θέματα του έργου και αλληλεπιδρούν με τη σκηνική δράση» τονίζει η σκηνοθέτρια.

Οσο η ιστορία της Αντιγόνης ξετυλίγεται, τόσο φαίνεται η σύγκρουση της κοινωνικής ομάδας που σχηματίστηκε στο πλαίσιο της παράστασης με το κράτος, την κοινωνία, τους νόμους και τη νοοτροπία των συμπολιτών, στα θέματα της αποδοχής, της προσβασιμότητας και της κοινωνικής ένταξης. Και η αναρώτηση αν τελικά οι νόμοι δημιουργούνται για να προστατεύσουν τους ανθρώπους ή το αντίθετο πλανάται στην ατμόσφαιρα διαρκώς. «Το κράτος πρέπει να δημιουργεί δίκαιους νομούς κι εμείς πρέπει να τους υπακούμε. Εγώ, σαν φρουρός, στην “Αντιγόνη”, σκέφτηκα ότι πρέπει να την πιάσω και να προστατέψω τον νόμο. Αισθάνθηκα, όμως, ότι αυτό που κάνει είναι δίκαιο. Δίκαιο για μένα είναι να είμαι εδώ, μαζί με την ομάδα» δηλώνει από την πλευρά του ο Δημήτρης Λύρας, ηθοποιός της παράστασης. Μαζί του συμφωνεί και ο συνάδελφός του Γιάννος Γαβαλάς. «Φυσικά και πιστεύω ότι οι νόμοι δημιουργούνται για να προστατεύουν τους ανθρώπους. Αλλά ποιους ανθρώπους και από τι ακριβώς, αυτό είναι κάτι πολύ προσωπικό που το αντιλαμβάνεται ο κάθε άνθρωπος μέσα από τη λογική του, την οπτική του και την πολιτική του στάση στη ζωή» επισημαίνει. Αντίθετη άποψη έχει η Θεανώ Κόντα, η οποία αναφέρει «Πιστεύω ότι οι νόμοι δημιουργούνται για να μας προστατεύουν κυρίως αλλά κάποιοι από αυτούς είναι λάθος».

Στον πρόλογο του έργου η Ισμήνη ακούγεται να λέει «το αδύνατο δεν γίνεται». Ωστόσο, οι συντελεστές της παράστασης με τη στάση τους ανατρέπουν αυτήν τη θεώρηση. «Κανείς δεν είναι αδύναμος σε αυτόν τον κόσμο που ζούμε. Ολοι μέσα μας κρύβουμε μια πηγαία δύναμη, μια τρομερή ενέργεια, που άλλοτε εκτοξεύεται όταν βρεθούμε στις κατάλληλες συνθήκες, άλλοτε μπορεί να μένει καλά κρυμμένη μέσα μας περιμένοντας τη στιγμή να εκραγεί. Η ομάδα Εν Δυνάμει προσφέρει αυτές τις κατάλληλες συνθήκες που απελευθερώνουν στο άτομο όλες αυτές τις μαγικές, καλά κρυμμένες δυνάμεις. Οι άνθρωποί της, οι συνεργάτες της, ο κόσμος που τη στηρίζει πλέκουν ένα σύμπαν αγάπης και υποστήριξης μέσα στο οποίο καθένας ανθεί προσωπικά και συλλογικά. Οταν δεν είσαι μόνος, και αυτό το εννοώ με όλη την ουσία που μπορεί αυτή η πρόταση να έχει, όταν δεν είσαι μόνος ούτε στη σκηνή ούτε στην κοινή ζωή της ομάδας, στις σκέψεις, στην αλληλοβοήθεια, στην απόλυτη και ισότιμη συνύπαρξη, τότε πώς γίνεται να μην είσαι δυνατός; Το αδύνατο γίνεται δυνατό μέσα από την ομάδα. Είναι εκείνο το πρόσφορο έδαφος που καρπίζει και χαρίζει, εκεί που κάθε μέλος της αποκτά λόγο, δικαίωμα στη σκηνική και όχι μόνο ύπαρξη, κοιτάει στα μάτια τους άλλους χωρίς φόβο – πόσο σπάνιο αυτό –, δεν κρίνει και δεν κρίνεται. Οι άνθρωποί μας μας κάνουν δυνατούς. Και όταν αυτοί οι άνθρωποι είναι κοντά μας και μας περιτριγυρίζουν με φως, τότε, ναι, το αδύνατο γίνεται δυνατό. Και έτσι η Ισμήνη διαψεύδεται. Ολα γίνονται, όλα μπορούν να συμβούν όταν ο ένας υπάρχει για τον άλλον» υπογραμμίζει ο ηθοποιός Γιώργος-Ζήσης Μπιλιώνης.

Ισμήνες και Κρέοντες

Η ιστορία της Αντιγόνης γράφτηκε από τον Σοφοκλή για να εμπνέει τους πολίτες διαχρονικά. Αραγε στον κόσμο που ζούμε σήμερα πόσο εύκολο είναι να γίνει κανείς Αντιγόνη όταν περιτριγυρίζεται από Ισμήνες, μα κυρίως από Κρέοντες; «Είναι δύσκολο να είσαι η Αντιγόνη. Θέλει κότσια να υποστηρίξεις μέχρι τέλους μια απόφασή σου που θα σε οδηγήσει πολύ πιθανά και σε κάποια αποτελέσματα που δεν έχουν την έκβαση που θα επιθυμούσες. Είναι πολύ δύσκολο να πας κόντρα στην εξουσία γιατί έχει βρει τρόπους να καταστέλλει τέτοιες πράξεις σου και να σου υπενθυμίζει μέχρι πού μπορείς να φτάσεις μέσω τον καταπιέσεων που ασκεί. Γι’ αυτό και δεν μπορώ να κατηγορήσω τις Ισμήνες αυτού του κόσμου τόσο, γιατί πιστεύω πως ένα μεγάλο κομμάτι τους θέλει να βοηθήσει τις Αντιγόνες αλλά φοβούνται και δεν ξέρουν πώς μπορούν να σταθούν στο πλευρό τους. Οσο για τους Κρέοντες αυτού του κόσμου – όπως λέει και η ίδια η Αντιγόνη “εγώ γεννήθηκα για να αγαπώ και όχι για να μισώ” –, αφήστε λίγο την αγάπη να εισχωρήσει μέσα σας και μπορεί να σας βοηθήσει να δείτε τα πράγματα αλλιώς. Ποιο είναι το δίκαιο και από ποιους ορίζεται; Η αγάπη κατά τη γνώμη μου είναι το συστατικό που χρειαζόμαστε πολλές φορές για να προχωρήσουμε» καταλήγει η ηθοποιός Μαρία Χελά.

Info

Στις 9 και 10 Αυγούστου, στις 21.00, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής Κοζάνης. Η είσοδος στην παράσταση προσφέρεται δωρεάν από το υπουργείο Πολιτισμού με υποχρεωτική κράτηση  θέσης στο www.allofgreeceoneculture.gr