Ο γονατιστός τοξότης και ο θησαυρός των χρυσών νομισμάτων

Με την πρώτη ματιά δεν είναι παρά ένα μικρού μεγέθους πήλινο αγγείο (όλπη) με δεκάδες χρυσά νομίσματα, κρυμμένο σε μια τρύπα του χωμάτινου πατώματος ενός σπιτιού του τέλους του 5ου αι. π.Χ. Μήπως όμως αυτή η μικρή οινοχόη που εντόπισε η αρχαιολογική σκαπάνη στο Νότιο, μια αρχαία ελληνική πόλη στις ακτές της Μικράς Ασίας, δεν περιέχει μόνο τις οικονομίες ενός βετεράνου μισθοφόρου, αλλά και πολύτιμες πληροφορίες για το πολιτικό τοπίο την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου;

Το αγγείο ήρθε στο φως στο πλαίσιο ανασκαφών που διενεργεί ο αρχαιολόγος του πανεπιστημίου του Μίσιγκαν Κρίστοφερ Ρατέ με την ομάδα του σε έναν αρχαιολογικό χώρο έκτασης 80 στρεμμάτων, στην κορυφή ενός λόφου, όπου βρισκόταν η αρχαία ελληνική πόλη Νότιο, 50 χλμ. νότια της σημερινής Σμύρνης. Κάτω από τα ερείπια μιας οικίας του 3ου αι. π.Χ. εντοπίστηκε μία παλαιότερη σε μια γωνιά της οποίας ήταν κρυμμένος ο θησαυρός, που εκτιμάται ότι ανήκε σε στρατιώτη καθώς ένας χρυσός δαρεικός ισοδυναμούσε με τη μηνιαία αποζημίωση ενός μισθοφόρου.

Για «εύρημα υψίστης σημασίας» κάνει λόγο ο αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και πρώην επιμελητής της νομισματικής συλλογής του Βρετανικού Μουσείου, Αντριου Μέντοους, στη διαδικτυακή έκδοση του πανεπιστημιακού περιοδικού του Μίσιγκαν. Και δηλώνει ότι δεν γνωρίζει κανέναν άλλο θησαυρό αυτού του τύπου να έχει βρεθεί στη Μικρά Ασία. Κι ο λόγος για τον χαρακτηρισμό του ευρήματος ως υψίστης σημασίας δεν είναι άλλος από το γεγονός ότι η πήλινη όλπη περιείχε δεκάδες δαρεικούς, χρυσά περσικά νομίσματα που κατά μία εκδοχή έχουν πάρει το όνομά τους από τον βασιλιά Δαρείο και στα οποία απεικονίζεται ο πέρσης βασιλιάς σε έντονο διασκελισμό να κρατά ένα δόρυ και ένα τόξο. Τα υψηλής περιεκτικότητας (άνω του 95%) σε χρυσό νομίσματα είναι σπάνια, καθώς ο μεγαλύτερος όγκος τους κατέληξε στο χυτήριο ώστε η πρώτη ύλη τους να χρησιμοποιηθεί για τις νομισματικές ανάγκες του στρατηλάτη Αλεξάνδρου μετά την κατάκτηση του βασιλείου των Περσών.

Γιατί τα έκρυψαν

Το γεγονός όμως ότι ο κάτοχος του θησαυρού αυτού αποφάσισε να τον κρύψει, αλλά και το ότι δεν επέστρεψε για να τον πάρει, μαρτυρά ότι έζησε σε μια εποχή πολέμου, ανασφάλειας και μηχανορραφιών. Και οδηγεί την ερευνητική ομάδα να εξετάσει το ενδεχόμενο ο μισθοφόρος να ήταν μάρτυρας των γεγονότων που συνέβησαν στο τέλος του 5ου αι. π.Χ. με επίκεντρο το Νότιο. Το 427 π.Χ., σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, ο αθηναίος στρατηγός Πάχης επιτέθηκε και σκότωσε το σώμα φιλοπερσών μισθοφόρων στο Νότιο αφού παρέσυρε τον διοικητή τους σε παγίδα. Εν συνεχεία όσοι εντάσσονταν στο φιλοπερσικό στρατόπεδο εκδιώχθηκαν και η πόλη αναδιοργανώθηκε υπό την επίβλεψη των Αθηναίων.

Δύο δεκαετίες αργότερα, μια αποφασιστική ναυμαχία μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης διεξήχθη στο πλαίσιο του Πελοποννησιακού Πολέμου στα ανοικτά των ακτών του Νοτίου, το οποίο οι Αθηναίοι χρησιμοποιούσαν ως ναυτική βάση. Νικητές αναδείχθηκαν οι Σπαρτιάτες, ενώ η ήττα αυτή σήμανε το τέλος της πολιτικής καριέρας του Αλκιβιάδη, καθώς θεωρήθηκε υπεύθυνος.

Αυτή η αλληλουχία των γεγονότων θα μπορούσε να συνδέεται με την απόκρυψη και εν τέλει την απώλεια του θησαυρού για τον κάτοχό του. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα μόνο ενδεχόμενο, εξηγεί ο ανασκαφέας.