Περί των «υποψηφίων αιχμής» στην Κομισιόν

Ενας συλλογικός τόμος, όσο ενδιαφέρον κι αν είναι το θέμα, συνήθως εξοκείλει στην ξέρα της περιορισμένης συνοχής και ενός ασύνδετου ειρμού διαφορετικών σκέψεων, απόψεων και προσεγγίσεων. Δυστυχώς, η μεθοδολογική και αναλυτική πειθαρχεία είναι έννοιες δυσνόητες για τη μεγάλη πλειοψηφία των ακαδημαϊκών και των ερευνητών, οι οποίοι, για εύλογους και πλήρως κατανοητούς λόγους, εστιάζουν στο «δέντρο» της ατομικής τους συνδρομής αγνοώντας το «δάσος» του κεντρικού αφηγήματος. Οσο, δε, αυξάνεται η πολυπλοκότητα και ο τεχνικός χαρακτήρας τής υπό διερεύνηση θεματικής, τόσο ο αναγνώστης αδυνατεί να διακρίνει τις περισσότερες φορές το νήμα που συνδέει τις επιμέρους – καθ’ όλα άψογες και διεισδυτικές κατά τα άλλα – συνεισφορές.

Εχοντας τα παραπάνω υπόψη, η πρώτη αντίδρασή μου στη μελέτη του συλλογικού τόμου «The politicisation of European Commission’s presidency» (Η πολιτικοποίηση της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), σε επιμέλεια των Ματίλντε Τσερόν, Τόμας Κρίστιανσεν και Διονύση Δημητρακόπουλου, ήταν ότι πρόκειται, επιτέλους, για έναν τόμο με αρχή, μέση και τέλος, μια κεντρική στοχοθεσία και μια κοινή αναλυτική προσέγγιση, χωρίς να υπερ-καλουπώνονται και κατ’ επέκταση να περιορίζονται οι επιμέρους φωνές των συγγραφέων των επιμέρους κεφαλαίων. Είναι πολύ θετικό ότι ένα πολύ εξειδικευμένο θέμα, όπως αυτό των «υποψηφίων αιχμής» (Spitzenkandidat) για την εκλογή του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αξιοποιείται για να γίνει μια ουσιαστική συζήτηση για τον εκτελεστικό αυτόν βραχίονα της ΕΕ με πλείστες οντολογικές προεκτάσεις για τη φύση του ενωσιακού εγχειρήματος και τροφή για σκέψη για μια αυξανόμενη πολιτικοποίηση και πολιτειοποίηση της Ενωσης. Η προσπάθεια χρήζει επιπλέον ευσήμων λόγω του ότι πρόκειται για ένα ερευνητικό αντικείμενο με πολύ μικρό αριθμό παρατηρήσεων – μόλις δύο, καθώς καλύπτει τις προηγούμενες δύο αναμετρήσεις για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το 2014 και το 2019. Κάτι τέτοιο αναπόφευκτα δυσκολεύει την όποια δυνατότητα γενίκευσης των συμπερασμάτων και περιορίζει τη συγκρισιμότητα της έρευνας.

Ο συλλογικός τόμος έχει τέσσερα σημεία αναφοράς που, κατά τη γνώμη μου, αναδεικνύουν και στοιχειοθετούν την αξία του. Πρώτον, παρέχει το ιστορικό υπόβαθρο της θεσμικής αυτής καινοτομίας, βοηθώντας ακόμα και τον αναγνώστη που δεν διαθέτει εξειδικευμένη γνώση να παρακολουθήσει την πολιτική διαδικασία ανάδειξης των «υποψηφίων αιχμής» και το εκκρεμές της δημοφιλίας της. Δεύτερον, παρακολουθεί την εξέλιξη της διαδικασίας αυτής καθ’ όλη τη διάρκεια του ευρωπαϊκού πολιτικού κύκλου, από τις πολιτικές ζυμώσεις επιλογής των προσώπων, τις επιτυχίες και αποτυχίες στη φάση διορισμού/εκλογής τους και φυσικά, το κατά πόσο είχε κάποιο αντίκτυπο η όλη αυτή διαδικασία στη φάση ανάληψης και άσκησης των καθηκόντων των «υποψηφίων αιχμής». Τρίτον, και σε άμεση διασύνδεση με το παραπάνω σημείο, ο τόμος καλύπτει όλο το εύρος του θεσμικού πλαισίου της Ενωσης που εμπλέκονται ποικιλοτρόπως στη διαδικασία των «υποψηφίων αιχμής», αναλύοντας τις πολιτικές διαδράσεις εντός και μεταξύ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αλλά και της ίδιας της Επιτροπής. Τέταρτον, οι συνεισφορές προσφέρουν πλήθος εμπειρικών δεδομένων και στοιχείων πρωτογενούς έρευνας αλλά παρέχουν σε πολλά σημεία και έναν ευρύτερο θεωρητικό προβληματισμό που συμβάλλει στη γενικότερη συζήτηση για την πολιτική ταυτότητα της Ενωσης και την αντιδιαστολή του τεχνοκρατικού με τον πολιτικό χαρακτήρα της Επιτροπής πιο εξειδικευμένα.

Ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντα θέματα που θίγονται, κρατάω τον προβληματισμό για τον προσωποκεντρικό ή θεσμοκεντρικό χαρακτήρα της διαδικασίας αλλά και τον ρόλο των ευρύτερων πολιτικών ομάδων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο («ομοσπονδίες κομμάτων») και τις αδιαφανείς εσωτερικές τους διαδικασίες επιλογής των υποψηφίων, οι οποίες δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς. Προς την κατεύθυνση αυτή, εκτιμώ ότι θα πρέπει να κινηθούν οι συνεισφέροντες σε μελλοντικές ερευνητικές τους δημοσιεύσεις, αντλώντας στοιχεία και από την πρόσφατη διαδικασία που επανάφερε τη σχετική θεσμική κανονικότητα επί του θέματος μετά τους κλυδωνισμούς του 2019.

Εν κατακλείδι, μια πολύ χρήσιμη συνεισφορά στην ευρύτερη βιβλιογραφία περί Ευρωπαϊκής Ενωσης, άρτια αναλυτικά και πλούσια σε εμπειρικό υλικό, που μας βοηθάει, ειδικούς και μη, να κατανοήσουμε μια θεσμική διαδικασία που καθορίζει την ηγεσία του εκτελεστικού βραχίονα της ΕΕ.

Ο Σπύρος Μπλαβούκος είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Προγράμματος «Αριάν Κοντέλλη» στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Συλλογικό
The Politicisation
of the European Commission’s Presidency
Επιμ.: Matilde Ceron, Thomas Christiansen, Dionyssis G. Dimitrakopoulos
Εκδ. Palgrave Macmillan 2024, σελ. 367
Τιμή 128 ευρώ