Οι Ρώσοι, οι αρκούδες και η υποκουλτούρα του Διαδικτύου

Για δύο δεκαετίες ερευνά τη νεανική υποκουλτούρα του Διαδικτύου, όπως εκφράζεται σε ομάδες της Αμερικής και της Ρωσίας. Μελετά την online κουλτούρα αυτών των ατόμων, το υλικό από τα κανάλια τους στο YouTube, τα μπλογκ τους, τα βιντεοπαιχνίδια που παίζουν. Ο Κωστής Σταφυλάκης παρακολουθεί εμμονικά την πραγματικότητα ομάδων που εντοπίζονται σε διαφορετικά πλάτη και μήκη του πλανήτη και τα συμπεράσματά του για μία άλλη ζωή στο Διαδίκτυο παίρνουν μορφή στην έκθεση «On An Island» που παρουσιάζει με μία εγκατάσταση, με βίντεο και περφόρμανς στη Λέσβο, στον χώρο τέχνης Κ – Gold Temporary Gallery. Στην έκθεση αυτή φιλτράρει την έρευνά του και τις εμμονές του και παρουσιάζει το εικαστικό του έργο, αντλώντας τα εργαλεία του από την πολιτική σκέψη της εποχής.

Ο εικαστικός, θεωρητικός τέχνης και διδάσκων της Καλών Τεχνών με αυτήν την έκθεση επαληθεύει τη διαπίστωση όσων τον έχουν μάθει από τα θεωρητικά του κείμενα για τη σύγχρονη τέχνη. Είναι ο ειδικός γνώστης της υποκουλτούρας του Διαδικτύου, ο αιχμηρός παρατηρητής της συμπεριφοράς τους, ο οξυδερκής καταγραφέας της ιδιαίτερης γλώσσας τους (αργκό).

Αφού κατασκεύασε και ενσάρκωσε μία διαδικτυακή περσόνα/άβαταρ, τον GZPRM GOPNIK (προφέρεται Γκάζπρομ Γκόπνικ), ο Σταφυλάκης έγινε δεκτός στα δραστήρια κοινωνικά δίκτυα, απέκτησε πρόσβαση σε αναρτημένο περιεχόμενο, συνομίλησε με αποκλίνουσες περιπτώσεις εντός της κοινότητας, αλίευσε ντοκουμέντα και κατανόησε τον τρόπο που η σύγχρονη σλαβική, και ειδικά ρωσική, ταυτότητα αναπαρίσταται σε διαδικτυακά κανάλια που μεταδίδουν υλικό από τη ζωή στη Ρωσία. Η περσόνα του είναι βγαλμένη από την υποκουλτούρα των ρώσων γκόπνικ. Και στον συνοδευτικό κατάλογο της έκθεσης ο καλλιτέχνης αναφέρει:

ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ SOCIAL MEDIA. «Στο GZPRM GOPNIK, καταπιάστηκα με διαδικτυακά κανάλια που παρουσιάζουν τη ζωή στη σύγχρονη Ρωσία ως ωμή, σουρεαλιστική, εξωτικά παράδοξη. Επιχείρησα να μετατρέψω αυτές τις εικόνες από αστείες σε ανησυχαστικές. Σε δημοφιλείς social media λογαριασμούς, όπως τους Look at this Russian, Squatting Slavs in Tracksuits και Life of Boris, οι εικόνες που διακινούνται περιέχουν Ρώσους να αγκαλιάζουν αρκούδες, να ποζάρουν με τεράστια ψάρια στο σαλόνι τους, να κουβαλούν όπλα στα δημόσια μέσα συγκοινωνίας. Πρόκειται για μια διαδικασία μιμιδιοποίησης της σλαβικής ταυτότητας, στην οποία πρωταγωνιστεί η εικόνα του σλάβου/ρώσου gopnik, ντυμένου με αθλητικά Adidas και τραγιάσκα, να χορεύει πρώιμη τέκνο, να καπνίζει και να πίνει σε κάποια τοποθεσία της ρωσικής ενδοχώρας. Αυτή η εξωτικοποίηση της σύγχρονης Ρωσίας περιπλέκεται από το γεγονός ότι οι χρήστες τροφοδοτούν συστηματικά με πρωτότυπο υλικό τις σελίδες αυτές, συμμετέχοντας σε μια διφορούμενη σάτιρα του δυτικού στερεοτύπου για τη μετασοβιετική Ρωσία».

Η συστηματική έκθεση στο περιεχόμενο αυτό έφερε στην επιφάνεια την περσόνα του GZPRM GOPNIK. Μεσούσης της επιθετικής επέμβασης στην Ουκρανία, η δράση του πήρε την υλική μορφή μιας εγκατάστασης που παρουσιάστηκε στην ατομική έκθεση «GZPRM GOPNIK» στο KEIV Athens (2023). Η εγκατάσταση υποδέχεται τον θεατή σε ένα νεκροταφείο μιμιδίων. Μισοδιαλυμένα εταιρικά σύμβολα της Adidas και άβολες αναβιώσεις διαδικτυακών στιγμιότυπων στοχεύουν στη δημιουργία μιας post – media παραίσθησης, με στόχο τη μετατροπή του πρωτότυπου υλικού από αστείο σε άβολο ή ακόμα, εκστατικό.

ΕΜΒΥΘΙΣΤΙΚΟ ΣΚΗΝΙΚΟ. Στον χώρο της γκαλερί στην Αγία Παρασκευή Λέσβου, τα έργα του εγκαθίστανται με μία αρχιτεκτονική 360 μοιρών που περιβάλλουν τον θεατή, με την πρόθεση τα στοιχεία αυτά να δημιουργήσουν ένα εμβυθιστικό σκηνικό – καταφύγιο αρκούδας. «Στα posts του λογαριασμού Look at this Russian, Ρώσοι προσθέτουν τεχνητές επιφάνειες σε δέντρα ώστε να ξύνονται οι αρκούδες, τις ταΐζουν κιμά με το κουτάλι, κάνουν έλξεις, ενώ αρκούδες κρατούν τεταμένα τα κλαδιά από όπου κρέμονται. Πρόκειται για πραγματικές αρκούδες που καλούνται να συμμετάσχουν σε αυτό που αποκαλώ «αλλοτριωτική πλοήγηση» – δηλαδή τον μετασχηματισμό του χρήστη εντός του διαλειτουργικού περιβάλλοντος του Web 2.5. Η πλοήγηση αυτή αφορά πρωτίστως τους παραγωγούς και διακινητές αυτών των βίντεο, αλλά αφορούν κι εμένα που βρίσκω ενδιαφέρον σε αυτό που μοιράζονται μαζί μας. Η σκηνοθεσία της εμβύθισης είναι ένας τρόπος να δώσουμε μορφή, έστω παροδικά, σε αυτό το απροσδιόριστο συνεχές που μας περιέχει», συμπληρώνει.

Η έκθεση επεκτείνεται σήμερα και αύριο (3 και 4 Αυγούστου) και στο «Undefined Shapes ΙΙ», μια γιορτή ηλεκτρονικής μουσικής σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο στη Σκάλα Καλλονής. Στο διήμερο συμμετέχουν διεθνείς DJs και παραγωγοί της techno και ambient σκηνής, ενώ θα πραγματοποιηθούν προβολές και συζητήσεις.