Το χρήμα της οργής στον κόσμο της παράνοιας

Μια διασκεδαστική – αν και όχι πάντα αμιγώς κωμική – συρραφή ανάλαφρων ιστοριών σχετικών με τον πυρετό της απόκτησης «εύκολου» χρήματος συνθέτουν τον παρανοϊκό κόσμο της «μαύρης» κωμωδίας «Τύχη να σου πετύχει» (Heureux Gagnants, Γαλλία, 2024) του ντουέτου Μαξίμ Γκοβάρ, Ρομέν Τσοέ (και σεναριογράφοι). Οι σκηνοθέτες αφουγκράζονται έξυπνα τ μάστιγα του τζόγου και δη του λόττο – φαινόμενο που εδώ και αρκετά χρόνια απασχολεί με πάθος εκατομμύρια ανθρώπους που ελπίζουν στα εκατομμύρια ευρώ. Διαφορετικές οι περιπτώσεις των κερδισμένων στην ταινία, ίδιο όμως το αποτέλεσμα των συνεπειών μιας μούρλιας που μπορεί να φέρει έναν κοινό άνθρωπο στο σημείο να χάσει πλήρως τον έλεγχο και να καταστρέψει τη ζωή του. Η υπερβολή είναι στοιχείο απαραίτητο στην κωμωδία, αρκεί να λειτουργήσει σωστά γιατί αν όχι μπορεί να αποκαρδιώσει. Η υπερβολή δίνει και παίρνει στην «Τύχη να σου πετύχει», αλλά δεν αποκαρδιώνει. Απλώς κάποια επεισόδια είναι πιο ελκυστικά από κάποια άλλα.

Ξεχώρισα τη μετατροπή της Μασσαλίας σε… πεδίο μάχης από τη στιγμή που ένας φουκαράς οικογενειάρχης (Φαμπρίς Εμπουέ) αντιλαμβάνεται ότι έχει στη διάθεσή του μερικά μόνο λεπτά για να εξαργυρώσει το λόττο. Αντιθέτως, το επεισόδιο με την κερδισμένη ντροπαλή κοπέλα (Πολίν Κλεμάν) που μπλέκει με έναν γοητευτικό τύπο (Βικτόρ Μετλέ) ο οποίος ενδεχομένως στοχεύει στην περιουσία της με άφησε μάλλον αδιάφορο. Σε κάθε περίπτωση ο στόχος των σκηνοθετών είναι σαφής: το χρήμα μόνο κατάρα φέρνει (σε μια ιστορία αυτό γίνεται στην κυριολεξία). Φυσικά, υπάρχουν και οι περιπτώσεις των ανθρώπων που μπορούν να λειτουργήσουν ψύχραιμα έχοντας αποκτήσει ξαφνικά τεράστια περιουσία αλλά αυτοί είναι μάλλον ανιαροί και δεν θα μπορούσαν να προσφέρουν υλικό για ταινία. Ισως όμως να είναι οι περισσότεροι ανάμεσά μας.

Μετά την πτώση του Τείχους

Χρήμα σε πρώτο πλάνο και στην ταινία «Δύο προς ένα» (Zwei zu eins, Γερμανία, 2024) που επιστρέφει στην εποχή της πτώσης του τείχους του Βερολίνου και του χάους που προκλήθηκε στην Ανατολική Γερμανία, όταν ξαφνικά όλα άλλαξαν. Δουλειές χάθηκαν, η ανεργία έπιασε κόκκινο και το μάρκο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (πρώην Ανατολικής) δεν είχε πλέον καμία αξία. Ή μάλλον σχεδόν δεν είχε, αφού μέσα σε ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα ο κόσμος μπορούσε να αλλάξει τα χρήματά του δύο προς ένα (ανατολικά μάρκα με δυτικά αντιστοίχως). Και πάνω σε αυτήν την ιδέα κτίζει την απλώς συμπαθητική και πολύ καλοπροαίρετη ταινία της η Νάτγια Μπρούκχορστ την οποία κάποιοι παλαιότεροι πιθανόν να θυμούνται ως πρωταγωνίστρια της διάσημης γερμανικής ταινίας «Κριστιάν Φ.

Από τα 13 πόρνη για τα ναρκωτικά» (1981). Με feelgood διάθεση και την υποψήφια φέτος για το Οσκαρ Α’ ρόλου Σάντρα Χούλερ σε μια κωμική στροφή, η Μπούκχορστ περιγράφει τον κυκεώνα μέσα στον οποίο θα βρεθεί μια τετραμελής παρέα «χαμένων» Ρομπέν των Δασών που αποφασίζουν να κλέψουν μέρος από τους τόνους χαρτονομισμάτων της πρώην Ανατολικής Γερμανίας που σαπίζουν σε ένα ρημαγμένο ορυχείο. Το «Δύο προς ένα» δεν είναι η ταινία που θα μείνει στην ιστορία όπως μπόρεσαν να μείνουν οι «Goodbye Lenin!» και – κυρίως – «Οι ζωές των άλλων», όμως προσφέρεται για μια χαλαρωτική βραδιά και επίσης υπερασπίζεται την έννοια του μοιράσματος σε μια εποχή που όλοι για «μοίρασμα» (Sharing) μιλούν αλλά λίγοι το κάνουν στην πράξη.

Ο ταξιτζής Σον Πεν

Εφόσον το εσωτερικό ενός ταξί σε κούρσα από το αεροδρόμιο JFK της Νέας Υόρκης προς το Μανχάταν είναι όλο κι όλο το σκηνικό πλαίσιο της ταινίας «Μόνοι στη Νέα Υόρκη» (Daddio, ΗΠΑ, 2024), οι ηθοποιοί που εμφανίζονται μέσα στο ταξί, έχουν αναπόφευκτα στην πλάτη τους την περισσότερη δουλειά: ο οδηγός, ένας «περπατημένος» εξηντάρης που λέγεται Κλαρκ αλλά δεν του αρέσει το όνομα και η πελάτισσα, μια καλοβαλμένη αλλά θλιμμένη κοπέλα που θα μπορoύσε να είναι κόρη του. Τους υποδύονται ο Σον Πεν και η Ντακότα Τζόνσον οι οποίοι στέκονται απέναντι στους ήρωές τους – τουλάχιστον – ικανοποιητικά.

Από εκεί και πέρα η ταινία της Κρίστι Χολ θα προσπαθήσει να μιλήσει για το «σήμερα» αγγίζοντας διάφορα θέματα, από τα applications που δεν χωνεύει ο Κλαρκ, μέχρι την παράνομη σχέση της κοπέλας με έναν παντρεμένο. Μικρά καθημερινά πράγματα που μοιάζουν κοινότοπα αλλά σε βοηθούν να επικοινωνήσεις με την ταινία, διότι παρά τη «στατικότητα» (και θεατρικότητά) της, στηρίζεται από εύστοχους διαλόγους και σκηνοθετικά ευρήματα: ένα πρόβλημα με την κυκλοφορία αναγκάζει το ταξί να σταματήσει ειδάλλως η κούρσα θα έμοιαζε υπερβολικά μεγάλη λόγω της απόστασης που θα έπρεπε να έχει ήδη καλυφθεί.

Τέχνη και ζωή

Με την τελευταία ταινία του, «Η μούσα του Μπονάρ» (Bonnard, Pierre et Marthe, Γαλλία / Βέλγιο, 2024), ο γάλλος σκηνοθέτης Μαρτέν Προβόστ, επιστρέφει στη θεματική μέσω της οποίας έγινε γνωστός: τη σχέση ενός ζωγράφου με την τέχνη και τη ζωή την οποία είχε παρουσιάσει το 2008 στο ψυχολογικό δράμα «Το χάρισμα της Σεραφίν» πάνω στην «προβληματική» ζωγράφο Σεραφίν Λουί. Ομως εδώ, η Μαρτ Ντε Μελινί μοντέλο και σύζυγος του μετα- ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Πιερ Μπονάρ (1867- 1947) – μέλους της ομάδας αβάν γκαρντ ζωγράφων Ναμπί και αργότερα επικεφαλής των Ιντιμιστών – είναι που έχει τον πρώτο λόγο. Ο Προβόστ ελέγχει σχολαστικά τον χώρο, τη γαλλική επαρχία στην οποία το ζευγάρι σύντομα  απομονώθηκε και που συνέβαλε στη διαμόρφωση ζωής και τέχνης. Από την πρώτη μέρα της συνάντησής τους όταν η Ντε Μελινί πόζαρε για τον Μπονάρ και στη συνέχεια βρέθηκε στο κρεβάτι του, μέχρι την τελευταία, η σχέση τους θα περάσει από πολλά στάδια αλλά δεν θα χάσει ποτέ την ουσία της. Κοιτάζοντας επίμονα τους δυο ήρωές του, που υποδύονται με αγάπη ο Βενσάν Μακάιν και η Σεσίλ Ντε Φρανς, ο σκηνοθέτης φαντάζεται το ζευγάρι σαν «ένα σώμα» και αναρωτιέται μήπως ακόμα και η Τέχνη του Μπονάρ οφείλεται τελικά στη μούσα του.

Οπως το «Χάρισμα της Σεραφίν» έτσι και η «Μούσα του Μπονάρ» είναι μια πέρα για πέρα εσωτερική ταινία που αδιαφορεί για την ξερή βιογραφία και βρίσκει τους χυμούς της στα βλέμματα, στις αντιδράσεις και κυρίως στον εσωτερικό κόσμο των δύο ηρώων του.

Στο παρασκήνιο της πολιτικής

Η βελγίδα ηθοποιός Σεσίλ Ντε Φρανς πρωταγωνιστεί και στην εντελώς διαφορετικού ύφους ταινία «Δεύτερος γύρος» (Second tour, Γαλλία, 2023) του Αλμπέρ Ντιποντέλ, μια πολιτική σάτιρα φόντο της οποίας κάποια προεκλογική περίοδος σε μια ακαθόριστου χρόνου σύγχρονη Γαλλία. Το παρελθόν του σταρ πολιτικού (Ντιποντέλ) που φαίνεται να έχει το μομέντουμ και αναμένεται να κερδίσει τις εκλογές θα γίνει το πεδίο ανίχνευσης μιας πολιτικής συντάκτριας (Ντε Φρανς) που έχει αναλάβει να καλύψει από κοντά την προεκλογική εκστρατεία του. Ανάμεσα στο χιούμορ και το θρίλερ και με ρυθμούς μια ιδέα πιο ταχείς απ’ όσο θα ήταν προτιμότερο, ο Ντιποντέλ ξετυλίγει αυτό το παρελθόν στο οποίο βρίσκονται κρυμμένα πολλά μυστικά και ακόμα περισσότερα ψέματα, φέρνοντας τους πάντες που αναμειγνύονται μαζί του σε δύσκολη θέση.

Η ταινία δείχνει ασυγκράτητη, έχει υστερικό ρυθμό και σου δίνει την αίσθηση ότι προσπαθεί με το ζόρι να «βγάλει» ένα «μεγάλο μήνυμα». Ωστόσο, παρακολουθείται με ενδιαφέρον, ενώ ένα «ιντριγκαδόρικο» στοιχείο που αφορά το παρασκήνιο της δημιουργίας της είναι ότι ο σκηνοθέτης εμπνεύστηκε αυτό το εντελώς φανταστικό σύγχρονο παραμύθι από την απόφαση του Ρόμπερτ Κένεντι να ανοίξει τα χαρτιά του και παίρνοντας το ρίσκο να ανακοινώσει την πολιτική ατζέντα του – γεγονός που ενδεχομένως να συνέβαλε στη δολοφονία του.

• Προβάλλεται επίσης το ιαπωνικό κινούμενο σχέδιο του Καζουάκι Ιμάι «Doraemon the Movie: Nobita’s Earth Symphony» (2023).

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ

Κιούμπρικ, Ταρκόφσκι, Στίβεν Κινγκ, Γκρέις Κέλι

«Το χρήμα της οργής» (The killing, ΗΠΑ, 1956) του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Το φαινομενικά τέλειο σχέδιο μιας ληστείας στον ιππόδρομο πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο εξαιτίας των ανθρώπινων αδυναμιών ανάμεσα στα μέλη της, στην ταινία που έβαλε τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ στον χάρτη των σημαντικότερων σκηνοθετών του 20ού αιώνα.  Με μάτι ρεπόρτερ αλλά ανάσα κινηματογραφικού δημιουργού, ο Κιούμπρικ υπογράφει ένα από τα γλαφυρότερα και τα πιο σύνθετα στη σύλληψή τους φιλμ νουάρ όλων των εποχών και κατακερματίζοντας τον χρόνο μεταπηδά από το παρόν στο παρελθόν με συναρπαστικό τρόπο. Αυτή ακριβώς η πρωτοποριακή δομή του «Χρήματος της οργής» ενέπνευσε πολλούς μεταγενέστερους σκηνοθέτες και το παράδειγμα του «Reservoir Dogs» του Κουέντιν Ταραντίνο είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο (παίζουν οι Στέρλινγκ Χέιντεν, Βινς Εντουαρντς, Ελάισα Κουκ τζούνιορ κ.ά.).

«Η θυσία» (Offret, Σουηδία / Γαλλία / Αγγλία, 1986) του Αντρέι Ταρκόφσκι. Στο κύκνειο άσμα του, ο σπουδαίος ρώσος σκηνοθέτης Αντρέι Ταρκόφσκι (1932-1986), ένας μοναδικός ποιητής του κινηματογράφου, χρησιμοποιεί ως εύρημα ένα κατακλυσμικό γεγονός που λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια της γιορτής ενός καρκινοπαθούς συγγραφέα (το ξέσπασμα ενός πυρηνικού πολέμου) και κατασκευάζει μια ονειρική παραβολή για την ανάγκη πνευματικότητας, η οποία δείχνει μετέωρη μέσα στο κενό της σύγχρονης, υλιστικής ζωής. Η απόφαση της πραγμάτωσης της θυσίας που ο συγγραφέας (Ερλαντ Γιόζεφσον) τάσσει στον Θεό προκειμένου να αποφευχθεί η καταστροφή είναι μια αντανάκλαση των απόψεων του ίδιου του σκηνοθέτη για τη ζωή και την τέχνη, την οποία υπηρέτησε με ήθος και αυταπάρνηση μέχρι το τέλος (ο Ταρκόφσκι πέθανε την ίδια χρονιά παραγωγής της «Θυσίας» από καρκίνο). Δύσκολη ταινία αργών ρυθμών, φορτωμένη με φιλοσοφία γύρω από πολλά θέματα, αλλά την ίδια στιγμή μια σπάνια, μυστικιστική εμπειρία. Συμπρωταγωνιστεί η Σούζαν Φλίτγουντ.

«Τελευταία έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ» (The Shawshank Redemption, ΗΠΑ, 1994) του Φρανκ Ντάραμποντ. Αδίκως καταδικασμένος για τους φόνους της γυναίκας του και του εραστή της, ο Αντι (Τιμ Ρόμπινς) στέλνεται στις φυλακές Σάοσανκ για να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του. Σαν αθώος όμως που είναι, δεν θα επιτρέψει στον εαυτό του να μετατραπεί σε κτήνος. Θα κάνει τη δική του επανάσταση με το να παραμείνει ο ίδιος. Εργαλεία του για αυτή την αντίστασή του (και ίσως την απόδραση) είναι ο καλοσυνάτος διάλογος, η μουσική του Μότσαρτ, ακόμα και η… Ρίτα Χέιγουορθ! Τα υπόλοιπα ας τα απολαύσετε μόνοι σας, όσοι φυσικά δεν το έχετε ήδη κάνει σε αυτό το «δυνατών» συναισθηματικών εναλλαγών φιλμ που είναι επίσης ένα από τα πιο σφιχτοδεμένα δράματα φυλακών που είδαμε ποτέ. Βασισμένο σε μπεστ σέλερ του Στίβεν Κινγκ, πέρασε αρχικώς απαρατήρητο, αλλά έφτασε στις υποψηφιότητες των Οσκαρ (ταινίας, διασκευασμένου σεναρίου, πρώτου ανδρικού ρόλου – Μόργκαν Φρίμαν). Δεν κέρδισε Οσκαρ, αλλά κέρδισε τις καρδιές των εκατομμυρίων που την αγάπησαν, τόσο στην Ελλάδα όσο και παντού.

«Υψηλή κοινωνία» (High society, ΗΠΑ, 1956) του Τσαρλς Γουόλτερς. Το κινηματογραφικό αντίο της Γκρέις Κέλι (1929-1982) στην υποκριτική και στο σινεμά αφού αμέσως μετά παντρεύτηκε τον πρίγκιπα Ρενιέ του Μονακό. Αυτή η ταινία υπήρξε ίσως η πιο διασκεδαστική της ηθοποιού, ένα ανάλαφρο ριμέικ της εξίσου ανάλαφρης κομεντί του Τζορτζ Κιούκορ «Κοινωνικά σκάνδαλα» (The Philadelphia story), όπου τον ίδιο ρόλο υποδύθηκε η Κάθριν Χέπμπορν. Είναι ο ρόλος μιας όμορφης γυναίκας που ενώ προετοιμάζεται για τον δεύτερο γάμο της πολιορκείται από τον πρώην σύζυγό της (Μπινγκ Κρόσμπι) που χρησιμοποιεί έναν καπάτσο δημοσιογράφο (Φρανκ Σινάτρα) για να την αποκτήσει ξανά. Βλέποντας τέτοιες ταινίες σήμερα, σχεδόν δεν σε ενδιαφέρει η πλοκή. Απλώς χαζεύεις και χαίρεσαι διότι δεν γυρίζονται έτσι πλέον, τόσο αφράτα και ξέγνοιαστα, τόσο καλοφτιαγμένες και γενναιόδωρες στο μάτι αλλά και στο αφτί (η υπέροχη, υποψήφια για Οσκαρ μουσική της ταινίας είναι του Κόουλ Πόρτερ). Επίσης σε έναν μικρό ρόλο εμφανίζεται ο Λούις Αρμστρονγκ, οπότε το σύνολο γίνεται ακόμα καλύτερο (να σημειωθεί ότι με αυτήν την ταινία ξεκινά η καριέρα μιας νέας εταιρείας διανομής στην Ελλάδα, της Repertory).