Οι «βουτιές» του τελετάρχη

Στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων ο καλλιτεχνικός διευθυντής της τελετής έναρξης Τομά Ζολί θέλει να αποκτήσει ξεχωριστή θέση. Ο γάλλος σκηνοθέτης, παιδί της θεατρικής πρωτοπορίας του φεστιβάλ της Αβινιόν και παραλήπτης τριών θεατρικών βραβείων Μολιέρ, θέλησε να βγάλει το θέαμα της έναρξης εκτός σταδίου και να το απλώσει στις όχθες του Σηκουάνα και στα άπειρα μνημεία και τοπόσημα του Παρισιού.

Μεγαλόσχημος και οραματιστής ο Ζολί φαίνεται ότι στο αφήγημά του έλαβε υπόψη του και μία επέτειο που συμπίπτει χρονικά με την αθλητική διοργάνωση: τα 100 χρόνια από το Μανιφέστο του Αντρέ Μπρετόν για τον σουρεαλισμό με γενικό πρόσταγμα την υπέρβαση των κανόνων. «Ονομάζω αυτή την τελετή τη μεγάλη γιορτή της κοινής μας ανθρωπιάς» δήλωσε ο γάλλος σκηνοθέτης.

Ο Τομά Ζολί είναι γέννημα θρέμμα της Νορμανδίας, γεννημένος στη Ρουέν τον Φεβρουάριο 1982, στη μεσοαστική οικογένεια ενός τυπογράφου και μιας νοσοκόμας. Ο 42χρονος σκηνοθέτης δεν έκρυψε την ομοφυλοφιλία του από τον περίγυρό του και τη σχέση του με έναν χορευτή. Μάλιστα κατά τη διάρκεια της καραντίνας του Covid-19 το 2020 ο σκηνοθέτης ξάφνιασε και εντυπωσίασε τους γείτονές του, κατοίκους της περιοχής Ανζέρ. Για να ξεπεράσει την επιβεβλημένη εσωστρέφεια του εγκλεισμού, βγήκε στο μπαλκόνι του διαμερίσματός του και για οκτώ λεπτά έκανε απαγγελία αποσπασμάτων από το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα».

Η γνωριμία του με το θέατρο ξεκίνησε στη γενέτειρά του το 1993 συμμετέχοντας ως ηθοποιός στον θίασο Théâtre d’enfants. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του συνέχισε τις ερμηνευτικές προσεγγίσεις του σε δεκαεπτά θεατρικά έργα. Μετά τις θεατρικές σπουδές του ίδρυσε τη La Piccola Familia με μερικούς από τους ηθοποιούς που τον συνόδευαν κατά τη διάρκεια της μαθητείας του. Και ως σκηνοθέτης έδειξε τις ικανότητές του να διαχειρίζεται τις αμφιθυμίες, τους υπαινιγμούς, τα σκηνικά παίγνια στο έργο του Μαριβό «Ο έρως εξευγενίζει τον Αρλεκίνο». Στο θεατρικό έργο «Η Σχεδία της Μέδουσας» του Γερμανού Γκέοργκ Κάιζερ, τον απασχολεί η ακραία συνθήκη της επιβίωσης και στην αιμοσταγή τραγωδία του Σενέκα «Θυέστης» σχολιάζει την εκδίκηση και τον μηχανισμό της εξουσίας. Από το 2010, μελετά και εργάζεται για τον «Ερρίκο ΣΤ’» του Σαίξπηρ, για μία παράσταση-ποταμό 18 ωρών. Παρουσιάζει το πρώτο και το δεύτερο μέρος το 2012. Την επόμενη χρονιά ανεβάζει στο Εθνικό Θέατρο της Βρετάνης, στην πόλη της Ρεν, το τρίτο μέρος. Και τον Ιούλιο του 2014 δημιούργησε το τέταρτο και τελευταίο. Το σαιξπηρικό έπος με τη σκηνοθετική υπογραφή του παρουσιάστηκε στην ολότητά του στο 68ο Φεστιβάλ της Αβινιόν.

Σαν να μην ήταν αρκετό το επίτευγμά του ο ίδιος προκαλεί τον εαυτό του ανεβάζοντας ψηλότερα τον πήχη των φιλοδοξιών του. Και το 2022 αναδεικνύεται κάτοχος του θεατρικού ρεκόρ να ανεβάσει δύο σαιξπηρικά έργα διάρκειας 24 ωρών. Ο Ζολί έδειξε την τετραλογία του «Ερρίκου ΣΤ’» και τον «Ριχάρδο Γ’» (κρατώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο για τον εαυτό του) στο Quai της Ανζέρ. Το επόμενο άλμα θριάμβου η νέα εκδοχή της ροκ όπερας «Starmania», των Μισέλ Μπερζέ και Λικ Πλαμοντόν, την οποία υποδέχθηκαν χειροκροτώντας πάνω από ένα εκατομμύριο θεατές σε όλη τη Γαλλία. Η παράσταση του χάρισε δύο βραβεία Μολιέρ, το ένα ως καλύτερη μουσική παράσταση, το δεύτερο ως καλύτερη οπτική δημιουργία.

Σκηνοθέτης με έφεση στο υπερθέαμα, στη χρήση πολλαπλών μέσων, η πορεία του Τομά Ζολί μοιάζει με την εντατική προετοιμασία ενός αθλητή ολυμπιακών προδιαγραφών που προπονείται για την κατάκτηση ενός χρυσού μεταλλίου. Η ανάθεση σε εκείνον της τελετής έναρξης φαίνεται δικαιολογημένη. Εφόσον το ζητούμενο ήταν να επιστραφεί το ποτάμι στους Παριζιάνους, ο Τομά Ζολί σαν μάγος Μέρλιν θα ήταν ο ιδανικός για να οδηγήσει στις όχθες του Σηκουάνα δεκάδες (ή και εκατοντάδες;) χιλιάδες θεατές να παρακολουθήσουν ένα άλλο θέαμα, εκτός σταδίου. Το οποίο είχε σκεφτεί να απηχεί εντυπωσιακά και σε όσους δεν θα βρίσκονταν στο Παρίσι, στις οθόνες περισσότερων από 1,5 δισεκατομμύριο θεατών.

Ανθρωπος του θεάτρου και της συνεργατικής προσπάθειας ο Τομά Ζολί επιχείρησε αυτήν την καλλιτεχνική βουτιά στα νερά του Σηκουάνα εξασφαλίζοντας το δημιουργικό δίχτυ ασφαλείας που του παρείχαν οι συνεργάτες του: η μυθιστοριογράφος Λεϊλά Σλιμάνι, νικήτρια του λογοτεχνικού βραβείου Goncourt, η σεναριογράφος Φανί Χερερό (της επιτυχημένης κωμικής σειράς «Πάρε τον μάνατζέρ μου»), ο ιστορικός Πατρίκ Μπουσερόν και ο θεατρικός συγγραφέας Νταμιέν Γκαμπριάκ, μακροχρόνιος φίλος και συνεργάτης του Ζολί. Μαζί κατασκεύασαν το αφήγημα που εκτυλίσσεται ταυτόχρονα σε τέσσερα επεισόδια με τη συμβολή του διευθυντή μουσικής Βικτόρ Λε Μασν, τη χορογράφο Μοντ λε Πλαντέκ, τη στυλίστρια Νταφνέ Μπουρκί και τους σκηνογράφους Εμανουέλ Φαμπρ και Μπρινό. Ο Ζολί πήρε το θάρρος να ανατρέψει την καθιερωμένη σειρά της αναμενόμενης τελετής, που χωρίζεται στο καλλιτεχνικό μέρος, στο πρωτόκολλο της ολυμπιακής επιτροπής, στην παρέλαση των αθλητών από κάθε χώρα. Αποφάσισε να τα διαπλέξει σε μια βραδιά διάρκειας 3 ωρών και 45 λεπτών, με χώρες από όλο τον κόσμο να εναλλάσσονται σε δέκα επιμέρους δρώμενα.

Ομως σημασία έχει η λεπτομέρεια. Και δεν είναι άλλη από τη συμμετοχή του παριζιάνικου φωτός σε αυτή τη φιλόδοξη τελετή που φλερτάρει με την Ιστορία. Μπορεί η Γαλλική Δημοκρατία να βιώνει τις σκιές της έλλειψης νέας πολιτικής διακυβέρνησης, αλλά ο Τομά Ζολί διάλεξε τον βασιλιά ήλιο για να στείλει τη δική του καρτ ποστάλ από το Παρίσι: η τελετή έναρξης στις 7.30 το απόγευμα σημαίνει αξιοποίηση στο έπακρο του φυσικού φωτός, οπότε δεν χρειάζεται η χρήση ηλεκτρικού ρεύματος για φωτισμό.