Τι χρειάζεται η Γυάρος

Πριν από λίγες μέρες αναρτήθηκε στο Διαδίκτυο ότι θα πραγματοποιηθεί από «Τεχνική Εταιρεία» ημερίδα, όπως διευκρινιζόταν, «Ενημέρωσης για Διεθνή Διαγωνισμό Αρχιτεκτονικών Ιδεών για τη Νήσο Γυάρο», με σκοπό τη «Διατήρηση της ιστορικής μνήμης και ανάδειξη και προστασία των ιδιαίτερων περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών της Νήσου Γυάρου».

• Εχοντας ασχοληθεί επισταμένως την τετραετία 2000-2004, ως υπουργός Αιγαίου, μεθοδικά και με εξαιρετικούς συνεργάτες για την προστασία του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος των νησιών του Αιγαίου,
• Εχοντας μεριμνήσει για την έκδοση ειδικών προεδρικών διαταγμάτων για κάθε νησί, και ειδικότερα για τη Γυάρο, δρομολογήσαμε την εκπόνηση μελετών διάσωσης, αναστήλωσης και προστασίας του κτιριακού αποθέματος των φυλακών του νησιού, και του αδόμητου περιβάλλοντός του.

Προσωπικά εξεπλάγην με την ανάγνωση και μόνο της ανακοίνωσης και κατανόησα ότι οι διοργανωτές δεν γνώριζαν την προεργασία σε μελέτες που εκπονήθηκαν από το υπουργείο Αιγαίου για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης της Γυάρου και αγνοούσαν παντελώς ότι:

• Κηρύχθηκαν διατηρητέα τα κτίρια των κεντρικών φυλακών και τα παρακείμενα κτίρια

ΦΕΚ 772/17-9-2001

Συγκροτήθηκε Ειδική Επιτροπή Εισήγησης για Ενέργειες Απότισης Τιμής στους Αγωνιστές της Γυάρου, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι κομμάτων, αλλά και προσωπικότητες με αγωνιστική προϊστορία, και συγκεκριμένα οι: Μιχάλης Βαρδάνης, πρόεδρος ΣΦΕΑ, Ιάκωβος Καμπανέλλης, Τάκης Μπενάς, Δημήτρης Καραπάνος, Βασίλης Καλαματιανός, Ευάγγελος Μαχαίρας, Σταύρος Παράβας, Θεόδωρος Παπαδημητρίου, Αννα Σολωμού, Ιωάννης Ρέγκας.

ΦΕΚ 1349/17-10-2001

Στις 2-10-2002 προκηρύχθηκαν και ανατέθηκαν οι παρακάτω μελέτες:

• Η κατασκευή Μικρού Μόλου προεκτιμώμενου προϋπολογισμού 463.000 ευρώ, με ανάδοχο το γραφείο μελετών «Κούβας, Μπούρας, Δανέζης».
• Η Αναστήλωση – Ανάδειξη του Κεντρικού Κτιρίου Φυλακών με τη δημιουργία χώρου Μουσείου, καθώς και των Τριών Παρακείμενων Κτιρίων, προεκτιμώμενου προϋπολογισμού 3.160.000 ευρώ, με ανάδοχο το γραφείο μελετών «Σ. Βώκου – Π. Πετρακόπουλου».
• Η Δημιουργία Δικτύου Διαδρομών Μνήμης, από το ΕΜΠ, το τμήμα της καθηγήτριας Αννυς Βρυχέα, με προεκτιμώμενο προϋπολογισμό έργου 2.527.000 ευρώ.
• Ο πρωθυπουργός Κ. Σημίτης είχε την πρωτοβουλία, και τον συνόδευσα μαζί με δεκάδες εξόριστους αγωνιστές στην επίσκεψη – προσκύνημα στη Γυάρο στις 24 Ιουλίου 2001, επέτειο της πτώσης της Δικτατορίας.

Οσοι παρευρεθήκαμε βιώσαμε συγκινητικές στιγμές, αλησμόνητες, ακούγοντας εξόριστους να αφηγούνται τα βιώματά τους στο κολαστήριο της Γυάρου.

Ολη η παραπάνω προεργασία τριών χρόνων ακυρώθηκε από τον διάδοχό μου στο υπουργείο Αιγαίου Α. Παυλίδη, ο οποίος το 2005 δήλωσε: «Η κυβέρνηση δεν είναι υπέρ των έργων που προάγουν τον εθνικό διχασμό».

Παρέμβαση

Είκοσι χρόνια μετά, στις 18-6-2024, ένας «Ιδιωτικός Φορέας» με την κάλυψη του ΟΦΥΠΕΚΑ, που υπάγεται στο υπουργείο Περιβάλλοντος, με δυσεξήγητο σκεπτικό ανακοινώνει παρέμβαση στη Γυάρο.

Αποφάσισα και πήγα στην ημερίδα απρόσκλητος, έχοντας πριν επικοινωνήσει με:

• Τον τέως και τον νυν δήμαρχο Σύρου, τους κ.κ. Γ. Δεκαβάλα και Α. Αθανασίου, οι οποίοι μου δήλωσαν ότι δεν είχαν καμία ενημέρωση.
• Τον Σύλλογο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, που επίσης δεν είχε καμία ενημέρωση.
• Η εκδήλωση άρχισε, χαιρέτισε ο παριστάμενος υφυπουργός, που ουδείς κατάλαβε ποιο το αντικείμενο που μίλησε, και κατόπιν ο πρόεδρος της «Τεχνικής Εταιρείας» σημειώνοντας ότι:

«Επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε υπόδειγμα ευφορίας σε έναν τόπο για να κάνουμε τη ζωή των ανθρώπων καλύτερη».

Ακατανόητο ως έννοια για έναν τόπο χωρίς κανέναν μόνιμο κάτοικο, τίνος τη ζωή θα καλυτερεύσουν;

Προαναγγέλλεται ο εποικισμός της Γυάρου, είπαν οι εξόριστοι που παρευρέθησαν.

Γιατί το πείραμα δεν γίνεται σε άλλο νησί, έστω με ελάχιστους κατοίκους;

Θα κατανοούσαμε αν γινόταν μια μελέτη για τον θαλάσσιο πλούτο του βυθού της περιοχής, και των σπάνιων πτηνών.

Ο κ. Α. Μαρτίνος εκ μέρους του Πολιτιστικού Φορέα –συνδιοργανωτής – προσδιόρισε το σωστό που πρέπει να γίνει λέγοντας επί λέξει:

• «Διαγωνισμός ιδεών για την ανάδειξη της δραματικής ιστορίας της Γυάρου.
• Να αποκατασταθούν τα κτίρια και να διασωθούν βάσει των μελετών που έχουν εκπονηθεί από το υπουργείο Αιγαίου.
• Στόχος του Διαγωνισμού είναι να ξυπνήσει το ελληνικό κράτος και να συνδράμει στη διάσωση της ιστορίας του νησιού».

Τι χρειάζεται

Ζήτησα τον λόγο και τόνισα, όπως και οι εκπρόσωποι του Συλλόγου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, ότι:

«Υπάρχουν πλήρεις φάκελοι των προχωρημένων μελετών, και μάλιστα έχουν λάβει τις εγκρίσεις των αρμόδιων υπουργείων.

Επείγει να γίνει η στερέωση του κεντρικού κτιρίου των φυλακών, και των τριών παρακείμενων κτιρίων που βρίσκονται υπό κατάρρευση.

Να υλοποιηθεί η μελέτη της Περιπατητικής Διαδρομής που θα είναι ένα Γλυπτό Μνημείο από το κεντρικό κτίριο διά μέσου των Πέντε Ορμων μέχρι το Νεκροταφείο.

Στη διαδρομή, σε τεμνόμενους ακανόνιστους λίθους επικαθήμενους επί του πρανούς του λόφου, θα αναγράφονται τα ονόματα των 18.500 Ελλήνων που πέρασαν και μαρτύρησαν από τον Μάρτιο του 1949 μέχρι τον Ιούλιο του 1974.

Η ομάδα της αείμνηστης καθηγήτριας του ΕΜΠ Αννυς Βρυχέα έχει καταγράψει τα ονόματα όλων των κρατουμένων.

Η Γυάρος είναι ένας δημόσιος ιστορικός τόπος, είναι ένα αδόμητο νησί, με παρθένο αρχέγονο τοπίο, και έτσι πρέπει να μείνει.

Η Γυάρος απαιτεί σεβασμό, όπως ακριβώς πράττει το ελληνικό κράτος για το νησί της Δήλου.

Μπορεί η Γυάρος να μην έχει αρχαιολογικά λείψανα, είναι όμως ένα μνημείο της σύγχρονης ιστορίας μας, αλλά και της αρχαιότητας, αφού από την εποχή των Ρωμαίων ήταν τόπος εξορίας.

Η Τεχνική Εταιρεία που προπαγανδίζει ένα θολό έργο ας γίνει χορηγός της ολοκλήρωσης των μελετών Διάσωσης των Κτιρίων και του Νεκροταφείου, της δημιουργίας της Περιπατητικής Διαδρομής.

Η κυβέρνηση έχει χρέος να ολοκληρώσει τις μελέτες που το 2005 η τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας διέκοψε και να δρομολογήσει τα έργα πριν καταρρεύσουν τα κηρυγμένα κτίρια.

Υποχρεούται να σεβαστεί τη μνήμη του Εθνους.

Σε οτιδήποτε άλλο θα αντισταθούμε με κάθε τρόπο.

Ο Νίκος Σηφουνάκης είναι αρχιτέκτων, τ. βουλευτής – υπουργός