«Η προφορική {LF}αφήγηση {LF}είναι μια μορφή {LF}αντίστασης»

Ο Αντρές Μοντέρο είναι από τη Χιλή και δηλώνει, εκτός από συγγραφέας, προφορικός αφηγητής. Επάγγελμα που στη χώρα του θεωρείται σεβαστό, αφού μεταφέρει στο σήμερα την προφορική παράδοση και τα παραμύθια του τόπου του. Το βιβλίο του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφ. Μαρία Παλαιολόγου, Διόπτρα) είναι ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα, ή μια συλλογή αφηγήσεων όπως θέλει ο συγγραφέας, όπου, εκεί μέσα σε ένα άχρονο περιβάλλον, παρακολουθούμε ιστορίες που έχουν να κάνουν με τον θάνατο, τη μοίρα, τη μνήμη, το υπερφυσικό, την ειρωνεία της ζωής, τις ανισότητες. Ενας μικρός τόμος μαγικών διαστάσεων που αφήνει τον αναγνώστη να λοξοδρομήσει μέσα στα μονοπάτια του μυαλού του. Μια νέα φωνή από τη μεγάλη λογοτεχνική κληρονομιά της Χιλής, που δείχνει την ποικιλία του σύγχρονου λατινοαμερικάνικου λόγου. Ο συγγραφέας ήρθε στην Ελλάδα στο πλαίσιο του 16ου Φεστιβάλ ΛΕΑ – Λογοτεχνία εν Αθήναις.

Βλέπουμε στο βιογραφικό σας ότι εκτός από συγγραφέας είστε και προφορικός αφηγητής. Ποιος είναι ο σκοπός και ποια η αξία του προφορικού πολιτισμού σήμερα;

Στη Χιλή η προφορική παράδοση είναι πολύ ισχυρή. Με τον φυσικό θάνατο των παλιότερων, αυτό χάνεται. Οι νεότεροι στη χώρα μου αυτό δεν θέλουν να εξαφανιστεί. Η παραμυθία της προφορικής αφήγησης θεωρώ πως είναι σημαντικό κομμάτι της μνήμης μας.

Αυτή η σύνδεση με το παρελθόν πόσο σπουδαίο είναι για εσάς και πώς διοχετεύεται μέσα από τις ιστορίες σας;

Θεωρώ αυτή τη σύνδεση καίρια για το παρόν μας. Ο τρόπος που προσπαθώ να το κάνω είναι όσο πιο φυσικά μπορώ. Θέλω να αφηγηθώ όπως ακούς μια ιστορία μέσα στη καθημερινότητά σου. Προσέχω να κρατήσω τη φυσικότητα και τον αυθορμητισμό της αφήγησης. Η προφορική αφήγηση σήμερα πιστεύω ότι είναι μια μορφή αντίστασης. Είναι σημαντικό πιστεύω να κρατήσουμε τη μνήμη ζωντανή. Οφείλω να σημειώσω εδώ πως η ικανή συνάντηση μεταξύ εκείνου που ακούει κι εκείνου που αφηγείται είναι από μόνη της ένα μικρό θαύμα. Γι’ αυτό το παρόν βιβλίο το βαφτίζω συλλογή αφηγήσεων. Στο τέλος ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι μπορεί να είναι και ένα μυθιστόρημα. Αλλά μπορείς να διαβάσεις και κάθε αφήγηση ξεχωριστά, βγάζοντας τα συμπεράσματά σου.

Ποιοι ήταν οι κύριοι λόγοι που σας οδήγησαν στο να γράψετε αυτές τις αφηγήσεις;

Το επάγγελμά μου είναι αφηγητής. Δηλαδή πληρώνομαι για να λέω ιστορίες δημόσια. Είχα συγκεντρώσει κάμποσες αφηγήσεις περί του θανάτου. Εχοντας μελετήσει πολύ το θέμα. Μέσα στην πανδημία ξανάπιασα το σώμα των ιστοριών και μέσα σε τρεις μήνες είχα γράψει και τις υπόλοιπες αφηγήσεις του τόμου που κρατάτε στα χέρια σας. Τότε κατάλαβα, παρά τους ήρωες που είχα γεννήσει, ότι ο πραγματικός πρωταγωνιστής παρέμενε ο θάνατος και οι πολλές του έννοιες.

Ποια η διαφορά από το παραμύθι με το διήγημα;

Το πρώτο δεν το γράφεις σχεδόν ποτέ, είναι όλα στη μνήμη μου μέσα. Θα το πω τόσες φορές στον εαυτό μου ώστε να γίνει φυσικό. Το άλλο ανήκει στον γραπτό λόγο και στις τεχνικές του. Το πρώτο σού αφήνει την ελευθερία να κινηθείς ελεύθερα πάνω στην αφήγηση με περιοδικότητα, ενώ το δεύτερο όχι και τόσο. Μη με παρεξηγήσετε, δεν λέω ποιο είναι καλύτερο ή χειρότερο.

Αρκετοί από τους χαρακτήρες του βιβλίου έρχονται σε επαφή με τη μνήμη, τη λήθη, τη μοναξιά. Τι πυροδοτούν αυτές οι έννοιες για εσάς;

Η έννοια όλων αυτών είναι πως όλα έρχονται στην επιφάνεια και οι πρωταγωνιστές μου τα νιώθουν πιο έντονα. Οπως ο ετοιμοθάνατος ήρωάς μου, αισθάνεται ότι τα ξέρει όλα. Η μνήμη που τον ακολουθεί, η σπουδαιότητα της οικογένειας και όλων όσα έχουν χαθεί. Ολα έρχονται μέσα από την εγγύτητα του θανάτου και από εκεί εκπορεύεται και η μοναξιά. Του να είσαι μόνος εν μέσω θυέλλης της ζωής που χάνεται.

Αλλοι χαρακτήρες φαίνεται ότι έχουν χάσει τον δρόμο της ζωής τους ή ότι ταξιδεύουν σε ένα παράλληλο σύμπαν. Μπορεί να είναι ήδη νεκροί στο σώμα άλλων. Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα;

Στη παράδοση της Χιλής υπάρχει ένα μέρος που λογίζεται ως ο μεταιχμιακός χώρος μεταξύ ζωής και θανάτου. Σε αυτό τον χώρο περπατούν αρκετοί χαρακτήρες του βιβλίου. Αλλοι είναι νεκροί και ψάχνουν την ουσία της ζωής, ενώ άλλοι είναι ζωντανοί και ψάχνουν τον θάνατο. Παίζω σε αυτό το μεταξύ.

Ο κόσμος των πνευμάτων σάς ενδιαφέρει επίσης, είτε σαν προσμονή, είτε ως παρουσία. Πιστεύετε ότι έχουμε χάσει ένα μεγάλο μέρος του νοήματός μας;

Πιστεύω ότι περνάμε σε αυτό τον κόσμο τον επίγειο και αφήνουμε το στίγμα μας. Εκείνο που νιώθει ο επόμενος που βρίσκεται ακόμη σε κατάσταση πρωτογενούς ύλης, είναι όλα αυτά που περιγράφουν οι Γκαμπριέλ Γκαρθία Μάρκες και Χουάν Ρούλφο. Φυσικά και το νόημα χάνεται σε έναν κόσμο χωρίς αρχή μέση και τέλος. Ομως ξέρετε τα πράγματα είναι ενέργεια. Ο ορατός κόσμος υπάρχει επειδή τα ανθρώπινα σώματα για παράδειγμα, διαθέτουν ενέργεια που παράγει φως. Αυτή φυσική ενέργεια και το πώς επιδρά πάνω στη μνήμη, αν την αφουγκραστούμε αλλάζει τα πράγματα.

Πείτε μας για τις διακυμάνσεις της γλώσσας σας, που εμπεριέχει πολλά στυλ.

Η γλώσσα της Χιλής, ιδιαίτερα αν την ακούσετε από παλιότερους, έχει μια έντονη ποιητική χροιά. Ακόμη και στην καθημερινή εκφορά. Αυτό είναι το πρώτο μου στοιχείο. Από την άλλη η πιο σκληρή γλώσσα που χρησιμοποιώ, την ήθελα να κόβει σαν μαχαίρι, απαντά στις δύσκολες στιγμές των ηρώων μου. Αυτός ο συνδυασμός για μένα είναι η διπλή όψη της ζωής.

Πώς σας βρήκε η λογοτεχνία;

Μικρός ήθελα να γίνω ποδοσφαιριστής. Στα δέκα μου χρόνια αυτό άλλαξε. Ο πατέρας μου όταν γυρνούσε από τη δουλειά τα βράδια, έκλεινε τα φώτα και διάβαζε παραμύθια σ’ εμένα και τ’ αδέρφια μου. Αυτά τα παραμύθια έφτιαξαν τον κόσμο μου, τον οποίο εξερευνώ ακόμη. Στα δεκατρία μου χρόνια έγραψα το πρώτο μου παραμύθι και ο πατέρας μου εντυπωσιάστηκε και μου είπε γιατί δεν κάνουμε μια προσπάθεια να το εκδόσεις. Από κει και πέρα, μπήκε το σαράκι μέσα μου.

Τι συμβαίνει στα πολιτικά πράγματα της Χιλής, μετά και τη ριζοσπαστική αλλαγή των εκλογών του 2019;

Αυτή τη στιγμή στη Χιλή είμαστε σε ένα τέλμα. Ισως για να μην είμαι τόσο αυστηρός θα έλεγα ότι μετά την επαναστατική αλλαγή του 2019, βρισκόμαστε σε ένα limbo. Εναν μετέωρο χώρο μεταξύ ύπαρξης και ανυπαρξίας. Η συνταγματική αλλαγή για παράδειγμα δεν έχει πραγματοποιηθεί, παρά τις απόπειρες. Εχουμε έναν πολύ νέο πρόεδρο, μόλις 37 ετών, που όμως δεν ξέρουμε προς τα πού θα πάει τα πράγματα. Πιστεύω ακράδαντα πως ύστερα από πολλά χρόνια η Χιλή τώρα ψάχνει τη δική της ουσία ή το παραμύθι. Εχει αρχίσει να κοιτά προς τα μέσα της επιτέλους. Αυτό το έσω βλέμμα επηρεάζει πολύ και αλλιώς τη νέα χιλιανή λογοτεχνία. Η Χιλή βρίσκεται αιώνες στο γήπεδο μιας αέναης μονομαχίας και περιέργως δεν έχει διαλυθεί.