Η αγγλόφωνη πρεμιέρα {CR}του πατέρα της «Λολίτας»

Ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα, βραβευμένος με το Εθνικό Αμερικανικό Μετάλλιο Λογοτεχνίας το 1973, αν και γνώρισε παγκόσμια φήμη και αποδοχή με τη «Λολίτα» το 1955, είχε ξεκινήσει να εκδίδει τα έργα του από το 1926. Το πρώτο μυθιστόρημα που έγραψε στα αγγλικά είναι το «Η αληθινή ζωή του Σεμπάστιαν Νάιτ», το οποίο εκδόθηκε το 1941 και το σύστησαν στο ελληνικό κοινό οι Εκδόσεις Αγρα το 1989, σε μετάφραση Ανδρέα Αποστολίδη. Και φέτος, 35 χρόνια μετά, επανακυκλοφορεί μαζί με ένα αξιανάγνωστο επίμετρο του ίδιου μεταφραστή.

Ο Σεμπάστιαν Νάιτ είναι ένας νέος ταλαντούχος λογοτέχνης, ο οποίος φεύγει από τη ζωή σε ηλικία μόλις 36 ετών από καρδιακή νόσο, και ο ετεροθαλής αδελφός του, ο Β., αποφασίζει να γράψει τη βιογραφία του, πεπεισμένος ότι μόνο εκείνος μπορεί να καταθέσει την «αληθινή» ζωή του. Ομως ο ατζέντης αλλά και προσωπικός γραμματέας του αδελφού του, ο κύριος Γκούντμαν, αν και δεν του το ομολόγησε ποτέ, πρόλαβε και έγραψε ένα παραπλανητικό βιβλίο για τον διάσημο λογοτέχνη, δηλώνοντας ότι ήταν απόμακρος και αποκομμένος από την πραγματική ζωή. «[…] Ηξερε πολύ καλά (ο Γκούντμαν) ότι το βιβλίο του ήταν για πέταμα… η μέθοδος του κυρίου Γκούντμαν είναι απλοϊκή, όπως και η φιλοσοφία του. Ο μοναδικός του στόχος είναι να δείξει ότι ο “φτωχός Νάιτ” υπήρξε προϊόν και θύμα του «καιρού μας» […]».

Μέσω του Β. ο Ναμπόκοφ παρουσιάζει μια κατακερματισμένη αφήγηση της ζωής του Σεμπάστιαν, πολλές φορές αντιφατική και αινιγματική, αναμειγνύοντας την πραγματικότητα με τη μυθοπλασία. Ο Β. γράφει στο βιβλίο του στιγμές από την παιδική τους ηλικία, αναφέρεται στη μητέρα του Σεμπάστιαν αλλά και στη δική του, μιλάει για τις οικογενειακές τους σχέσεις αλλά και τις σπουδές τους στο Παρίσι και στο Λονδίνο. «[…] Η ζωή του Σεμπάστιαν χωρίς να είναι καθόλου ανιαρή, δεν διέθετε την τρομερή ζωτικότητα του λογοτεχνικού του στυλ… το βασικό χαρακτηριστικό της ζωής του ήταν η μοναξιά του […]» φαίνεται στην αρχή να συλλογίζεται ο Β., όμως κατά τη διάρκεια της έρευνάς του θα εμπλακεί σε μια ιστορία μυστηρίου προσπαθώντας να ακολουθήσει τα ίχνη μιας γυναίκας που έπαιξε μοιραίο ρόλο στη ζωή του αδελφού του, μιας «καταστροφικής» γυναίκας.

Αυτή η «άλλη γυναίκα», μια λάγνα Ρωσίδα, η οποία έγινε η αιτία να χαλάσει η σχέση του Σεμπάστιαν με την υπομονετική, συγκαταβατική Κλαιρ Μπίσοπ και τον πίκρανε στις τελευταίες του στιγμές, γίνεται εμμονή στον Β. «[…] Πρέπει να βρω αυτή τη γυναίκα. Είναι ο κρίκος που λείπει στην εξέλιξή του (αναφερόμενος στον Σεμπάστιαν) και πρέπει να τον αποκτήσω – αποτελεί επιστημονική αναγκαιότητα […]». Αυτό αποδεικνύεται όμως πολύ δύσκολο επειδή κανείς δεν τη γνωρίζει από τον στενό κύκλο του αδελφού του. Δικαίως αναρωτιέται, λοιπόν, μήπως η έρευνά του να κυνηγήσει ένα φάντασμα έχει και μια κωμικοτραγική διάσταση. Οι απεγνωσμένες κινήσεις του – προσέλαβε μέχρι και ιδιωτικό ντετέκτιβ – κατέληξαν στη Μαντάμ Λεσέρφ, με τα «σκούρα βελουδένια μάτια», η οποία γνωρίζει αυτή την «άλλη γυναίκα». Εκείνη του εμπιστεύεται ότι στη φίλη της αρέσουν η εμφάνιση, τα χέρια και ο τρόπος ομιλίας του Σεμπάστιαν. «[…] Οτι θα ήταν τόσο όμορφο να της έκανε έρωτα – διότι πώς να σας το πω, φαινόταν πολύ διανοούμενος και είναι πάντα διασκεδαστικό να βλέπεις έναν εκλεπτυσμένο, απόμακρο εγκεφαλικό τύπο να πέφτει ξαφνικά στα τέσσερα και να σου κουνάει την ουρά του […]». Το ενδιαφέρον του όμως και οι ερωτήσεις του Β. θα την παραξενέψουν. «[…] Μοιάζετε σαν η φίλη μου να ήταν δική σας αγαπητικιά […]» θα του πει κάποια στιγμή και θα αναρωτηθεί μαζί και ο αναγνώστης για τις διφορούμενες ταυτότητες και τη σύντηξη των δύο χαρακτήρων.

Γιατί ο Β. εκτός από την έρευνα για τη ζωή του Σεμπάστιαν αναλύει και αποσπάσματα από τα μυθιστορήματά του και ο αναγνώστης διακρίνει πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ τους. «[…] Ολα τα πράγματα ανήκουν στην ίδια τάξη πραγμάτων, διότι τέτοια είναι η μοναδικότητα της ανθρώπινης πρόληψης, η μοναδικότητα της ατομικότητας, η μοναδικότητα της αιτίας, όποια και να είναι αυτή. Ο μοναδικός αληθινός αριθμός είναι το ένα, οι υπόλοιποι αποτελούν απλή επανάληψη […]».

Ο συγγραφέας θολώνει με μια ήπια ρευστότητα τη διάκριση των δύο χαρακτήρων και κατορθώνει με μια μοναδικής σύλληψης ιδέα να εισαγάγει και τον ίδιο του τον εαυτό κάνοντας χρήση περιστατικών και αναμνήσεων από τη δική του ζωή, οδηγώντας την αφήγηση σε ένα θαυμάσιο τέλος, το οποίο, σε όλη τη διάρκεια της αναγνωστικής διαδικασίας, προοικονομείται αριστοτεχνικά. Οπως αναφέρει και στο επίμετρο ο Ανδρέας Αποστολίδης, η παράλληλη ανάγνωση του «Η αληθινή ζωή του Σεμπάστιαν Νάιτ» με την αυτοβιογραφία του Ναμπόκοφ (1951) ξεδιαλύνει πολλούς γρίφους και αποκαλύπτει ένα κοινό ύφος υπογραμμίζοντας τη μοναδικότητα της πένας του. Μελετητές του έργου συμφωνούν ότι το έργο είναι πρόσφορο για πλούσιες και διαφορετικές αναγνώσεις.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece