Ο τελευταίος εθνικός μας μύθος

Εγώ δεν ήμουν στην Πορτογαλία – το λέω γιατί με την ευκαιρία της συμπλήρωσης είκοσι χρόνων από την κατάκτηση του Euro από την Εθνική Ελλάδος ακούω πάρα πολλούς να ισχυρίζονται πως ήταν στο Στάδιο Ντα Λουζ τη βραδιά που ο Θοδωρής Ζαγοράκης σήκωσε το τρόπαιο. Με μέτριους υπολογισμούς όσοι ήταν εκεί κατά δήλωσή τους υπολογίζονται σε περίπου 5 εκατομμύρια! Οποιος λέει το αθώο αυτό ψέμα εκφράζει απλά τη θέλησή του να ήταν εκεί – είναι κατανοητό. Εγώ και να μπορούσα να ήμουν (που δεν μπορούσα γιατί έκανα τότε τις εκπομπές για το Euro στην ΕΡΤ), ωστόσο θα προτιμούσα να μην ήμουν και να ήμουν όπου ήμουν, δηλαδή στην Αθήνα. Που σου έδινε το δικαίωμα εκείνο το καλοκαίρι να την αισθανθείς σαν κάτι μοναδικό: ένα είδος πρωτεύουσας του κόσμου.

Πολιτική

Στα χρόνια που ακολούθησαν μιλήσαμε πολύ για το «2004», δηλαδή για τον θρίαμβο του Οτο Ρεχάγκελ και των παιδιών του στην Πορτογαλία. Αρχικά στο κατόρθωμα αποδόθηκε μια διάσταση σχεδόν πολιτική. Το κύπελλο έγινε ένα είδος απόδειξης της Ελλάδας που προοδεύει και δεν έχει τίποτα να φοβηθεί – θα έλεγα μάλιστα ότι αυτό και όχι η επιτυχημένη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων οδηγούσε σε τέτοια συμπεράσματα. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν και σκοτεινές ιστορίες – οι περιπέτειες των ελλήνων αθλητών με το αντιντόπινγκ κοντρόλ δημιούργησαν πολλά ερωτηματικά και μόλις ολοκληρώθηκαν ξεκίνησε ένα είδος εθνικού άγχους για την αξιοποίηση των εγκαταστάσεων. Καταλάβαμε γρήγορα ότι διοργανώθηκε ένα πάρτι χωρίς κανένα σχέδιο για την επόμενη μέρα. Σύντομα προέκυψαν προβληματισμοί και για το κόστος του. Υστερα από λίγα χρόνια αρχίσαμε να συζητάμε αν η επερχόμενη οικονομική κρίση είχε να κάνει και με τη διοργάνωσή τους – το κάποτε εθνικό όραμα έγινε εθνικό ερωτηματικό. Για το Εuro όμως δεν υπήρξε ποτέ καμία σκιά. Αφού το χρησιμοποιήσαμε για την τόνωση της εθνικής μας σιγουριάς, αρχίσαμε να προβληματιζόμαστε για το πώς θα το ξαναζήσουμε, ψάχνοντας την απάντηση στην ερώτηση πώς θα μπορούσε να επαναληφθεί. Κι όταν επιτέλους καταλάβαμε ότι ο θρίαμβος είχε έρθει έπειτα από μια συνωμοσία του σύμπαντος, προσπαθήσαμε να του δώσουμε μια διάσταση περίπου ιερή: ήταν και παραμένει ένα είδος τελευταίου εθνικού μύθου με τη διαφορά ότι είναι αληθινό. Δύσκολο να εξηγηθεί, αλλά αναμφίβολα κάτι υπέροχο.

Αιώνες

Δεν τρέφω ψευδαισθήσεις: το Euro 2004 θα μείνει το μοναδικό σπουδαίο τρόπαιο που θα έχει κερδίσει η Εθνική Ελλάδος στο νυν και αεί και εις τους αιώνες. Οι ομάδες μας ίσως καταφέρουν να κερδίσουν ευρωπαϊκά – δεν αποκλείω κάποτε να γίνουν και υπερδυνάμεις: με σωστές επιλογές, με δουλειά, με λίγη απαραίτητη τύχη όλα γίνονται – το έδειξε κι ο Ολυμπιακός κατακτώντας πριν από μερικούς μήνες το Europa Conference League. Αυτό ωστόσο που έκανε η Εθνική στην Πορτογαλία είκοσι χρόνια πριν είναι απίθανο να επαναληφθεί. Ο βασικός λόγος είναι γιατί προέκυψε χωρίς να έχει υπάρξει η τήρηση μιας κάποιας συνταγής που αν την επαναλάβουμε μπορεί να φτάσουμε στο ίδιο αποτέλεσμα. Ακόμα κι αν μαγικά αύριο ξαναεμφανιζόταν στην Ελλάδα ένας Οτο Ρεχάγκελ κι έβρισκε τον Νικοπολίδη, τον Ζαγοράκη, τον Καραγκούνη, τον Χαριστέα, τον Σεϊταρίδη, τον Κατσουράνη, τον Μπασινά, τον Τσιάρτα, τον Γιανακόπουλο, τον Δέλλα, τον Βρύζα, τον Καψή και όλους τους υπόλοιπους, η Εθνική μας δεν θα κέρδιζε ποτέ το τρόπαιο. Το κέρδισε τότε γιατί συνέβη κάτι εκ των πραγμάτων ανεπανάληπτο: ήταν η κατάλληλη ομάδα στην κατάλληλη στιγμή για να κάνει αυτού του είδους το θαύμα. Δεν το λέω με βάση τη στιγμή που περνούσε η χώρα: αναφέρομαι κυρίως στο ποδόσφαιρο που εκείνη η ομάδα έπαιζε. Που ήταν κατανοητό από τους παίκτες (που αγαπούσαν τον προπονητή τους κυρίως γιατί καταλάβαινε την ανάγκη τους να μην υποφέρουν αγωνιστικά προσπαθώντας να κάνουν όσα δεν μπορούσαν…), αλλά και γιατί ήταν ένα ποδόσφαιρο που μόνο εκείνη τη στιγμή θα μπορούσε να φέρει αυτό το αποτέλεσμα.

Νωρίς

Το Εuro του 2004 ακολούθησε το Μουντιάλ του 2002 που είχε γίνει στα γήπεδα της Ιαπωνίας και της Νοτίου Κορέας. Εκεί μεγάλες ευρωπαϊκές ομάδες είχαν κλείσει κύκλους. Η Γαλλία του Ζινεντίν Ζιντάν παγκόσμια πρωταθλήτρια και πρωταθλήτρια Ευρώπης είχε αποκλειστεί νωρίς. Η Γερμανία είχε παίξει και είχε χάσει τον τελικό με μια γερασμένη ομάδα. Ισπανοί και Ιταλοί είχαν αποκλειστεί από τους Κορεάτες καταγγέλλοντας τη διαιτησία που σαφώς τους είχε αδικήσει, αλλά – διάβολε – από την Κορέα έχασαν – σημαίνει πως κάτι δεν είχαν κάνει καλά. Οι Αγγλοι είχαν την ετικέτα του μόνιμου ασθενή, ο Ολλανδοί ήταν του ύψους και του βάθους, οι Πορτογάλοι δυνατοί μεν, γηπεδούχοι δε, ήταν πιθανό να πνιγούν από το άγχος τους αφού ως τότε δεν είχαν κερδίσει τίποτα. Το Euro 2004 ήταν μια διοργάνωση έτοιμη για να γίνει μια έκπληξη. Και η Ελλάδα είχε ένα στιβαρό αμυντικό παιχνίδι που τότε μπορούσε να έχει αποτελέσματα: δυο χρόνια αργότερα με την τακτική του «παίζω για να μη χάσω» οι Ιταλοί κέρδισαν το Μουντιάλ στη Γερμανία. Και μετά το ποδόσφαιρο άλλαξε: ήρθε ο Γκουαρντιόλα, τα super team της Πρέμιερ Λιγκ, η Μπαρτσελόνα και η Ρεάλ με την επιθετική νοοτροπία τους, οι καιροί του Μέσι και του Κριστιάνο. Οποιος επιχείρησε να το κάνει όπως ο Ρεχάγκελ λύγιζε στο τέλος κι έμενε με τα μπράβο. Ακόμα και στο εφετινό Euro που όλοι σκοράρουν δύσκολα, Σλοβάκοι, Σλοβένοι, Γεωργιανοί κι άλλοι που αποπειράθηκαν να κερδίσουν ποντάροντας στην άμυνα και στην ψυχή δεν τα κατάφεραν. Το λέω για να ξέρουμε τι γιορτάζουμε: γιορτάζουμε τα είκοσι χρόνια από τη συμπλήρωση ενός θριάμβου που είναι απίθανο να επαναληφθεί γιατί το ποδόσφαιρο άλλαξε.

Ακόμα

Στο βιβλίο που έγραψα για την ιστορία του Euro («Δυσκολότερο από ένα Μουντιάλ», εκδόσεις Παπαδόπουλος) το πιο δύσκολο κεφάλαιο ήταν αυτό για το Euro 2004. Συνοδεύω την αφήγηση της εποχής με μια συνέντευξη του Ζαγοράκη. Τον ρωτάω αν η επιτυχία αξιοποιήθηκε. «Οσο ήταν δυνατόν» μου λέει και προσθέτει: «Ξαφνικά μετά το Euro η ομάδα απέκτησε βαρύτητα, κύρος. Προκρίθηκε σε άλλα δυο Euro, πήγε στο Confederation Cup, πήγε δυο φορές σε Μουντιάλ. Μη ρίχνουμε στην Εθνική τα κρίματα άλλων. Το ότι δεν φτιάξαμε ένα πολύ καλύτερο πρωτάθλημα δεν ήταν ευθύνη της Εθνικής. (…) Ο κύκλος της δικής μας Εθνικής δεν κράτησε λίγο: κράτησε πολύ» τονίζει και προσθέτει πως «κάποια στιγμή θα ξανανοίξει». Κρατάω την κατάθεση της αισιοδοξίας του λόγω της μέρας. Αν και πολύ φοβάμαι πως είκοσι χρόνια αργότερα η δήλωσή του μπορεί να είναι ακόμα επίκαιρη…