«Με το που θα το ακούσεις, καταλαβαίνεις ότι είναι ελληνικό έργο»

Το πνεύμα και το έργο του Μανώλη Καλομοίρη ζωντανεύουν απόψε στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Το πρώτο λυρικό θέατρο της χώρας τιμά τη μνήμη του μεγάλου συνθέτη, μουσικοκριτικού και παιδαγωγού, μ’ ένα αφιέρωμα σε μουσική διεύθυνση Κορνήλιου Μιχαηλίδη και διεύθυνση χορωδίας Αγαθάγγελου Γεωργακάτου. Σολίστ θα είναι οι Μαρία Μητσοπούλου και Τάσος Αποστόλου. Η ξεχωριστή αυτή βραδιά επιχειρεί να τονίσει τη σχέση του Καλομοίρη με το μελόδραμα και την Εθνική Λυρική Σκηνή (διετέλεσε γενικός διευθυντής και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου την περίοδο 1950-1952) αλλά και να φέρει στο φως άγνωστες δημιουργίες του.

«Ο Μανώλης Καλομοίρης είναι ο πρωτεργάτης της Ελληνικής Εθνικής Μουσικής Σχολής. Το κίνημα κράτησε καιρό και η ιδεολογία της σχολής ή του συνθέτη που εντάσσεται μέσα σε ένα κίνημα πραγματικά επηρέασε αρκετές γενιές, ειδικά μέχρι το 1950. Η επιρροή του, όμως, είναι και σε άλλους τομείς όπως της εκπαίδευσης. Ο ίδιος όχι μόνο δίδαξε στο Ωδείο Αθηνών αλλά έφτιαξε δύο ακόμα ωδεία, το Ελληνικό το 1919 και το Εθνικό το 1926. Αν και μέχρι τότε τα ωδεία ήταν επικεντρωμένα στη δυτικού τύπου διδασκαλία της μουσικής, ο Καλομοίρης τους έδωσε έναν ελληνοκεντρικό χαρακτήρα, βάζοντας στοιχεία που ενσωματώνουν την ελληνική μουσική στη διδασκαλία», αναφέρει στο «Νσυν» η μουσικολόγος Μυρτώ Οικονομίδου που έχει εμβαθύνει στο έργο του.

«Ακόμα, ήταν πολύ σημαντική συμβολή του στη δημιουργία διαφόρων θεσμών και συνδικάτων, όπως της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών αλλά και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Αλλωστε, υπήρξε και ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής το 1944, όταν έγινε πλέον ανεξάρτητος οργανισμός. Παράλληλα, ήταν μέλος σε πάρα πολλές επιτροπές και διοικητικά συμβούλια και ρύθμισε κατά πολύ μεγάλο ποσοστό τη μουσική στην Ελλάδα το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Επίσης, έβγαλε την ελληνική μουσική εκτός συνόρων από τα μέσα της δεκαετίας του 1920. Πήγαινε στο εξωτερικό για συναυλίες όπου πέραν των δικών του έργων, παίζονταν διάφορα άλλα ελλήνων συνθετών που φυσικά ταίριαζαν στο εθνικό ιδεώδες. Επιπλέον, έδινε και πολλές ομιλίες για την εξέλιξη της ελληνικής μουσικής στο εξωτερικό», συνεχίζει η ίδια.

Το πρόγραμμα

Στο πρώτο μέρος του αφιερώματος, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να ακούσει την πρόσφατα αποκατεστημένη «Συμφωνική φαντασία» από τον «Πρωτομάστορα», τη δημοφιλή «Σουίτα» από το «Δαχτυλίδι της μάνας του» και το συμφωνικό ποίημα «Μηνάς ο Ρέμπελος, κουρσάρος στο Αιγαίο», βασισμένο στο ομώνυμο λογοτεχνικό έργο του Κωστή Μπαστιά, πρώτου γενικού διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Στο δεύτερο μέρος, θα ακουστούν σε παγκόσμια πρώτη εκτέλεση τα έργα «Στη λευτεριά της Κρήτης» για χορωδία και ορχήστρα και η εμπνευσμένη από τους Βαλκανικούς Πολέμους εμβληματική καντάτα «Ο μαρμαρωμένος βασιλιάς» για δύο φωνές, χορωδία και ορχήστρα, σε ποίηση Μυρτιώτισσας.

Ο Μανώλης Καλομοίρης στη μουσική του άντλησε έμπνευση από την ελληνική παράδοση και το ελληνικό τραγούδι καθώς και από την ποίηση και τη λογοτεχνία της εποχής του. Συνέθεσε πάνω από 200 έργα, ανάμεσά τους πέντε όπερες, τρεις συμφωνίες, συμφωνικά ποιήματα, ένα κοντσέρτο για πιάνο, κύκλους τραγουδιών για φωνή και ορχήστρα και για φωνή και πιάνο, έργα για πιάνο, μουσική δωματίου, χορωδιακά, καθώς και έργα για παιδιά (χορωδιακά, έργα για πιάνο).

«Ο Καλομοίρης στα έργα του είναι επηρεασμένος κατ’ αρχάς από τον ύστερο ρομαντισμό, με στοιχεία που βρίσκουμε και σε άλλες εθνικές σχολές. Είναι επηρεασμένος κυρίως από τη γερμανική και τη γαλλική σχολή και στις όπερες πολύ από τον Βάγκνερ. Γι’ αυτό και προσπαθεί να φτιάξει μια ελληνική εθνική σχολή που να ενσωματώσει αυτά τα στοιχεία. Στις συνθέσεις του υπάρχει το εθνικό στοιχείο στους τρόπους και τους ρυθμούς τους ελληνικούς. Δεν είναι τόσο η χρήση αυτούσιων παραδοσιακών μελωδιών αλλά το ότι καταλαβαίνεις με το που θα ακούσεις το έργο ότι είναι ελληνικό, γιατί χρησιμοποιεί τις κλίμακες και τους τρόπους σε όλο του το έργο. Επίσης έχει πολύ πυκνή αντιστικτική γραφή, έχει δηλαδή πολλές ταυτόχρονες διαφορετικές μελωδίες που ακούγονται. Σαν χαρακτήρας ήταν ιδιαίτερα πληθωρικός, οπότε και η γραφή του είναι πληθωρική και μεγάλης διάρκειας», σημειώνει η Μυρτώ Οικονομίδου.

Η πρώτη ελληνική συμφωνία

«Υπάρχουν έργα του τα οποία είναι σημαντικά για την εποχή τους. Εχει γράψει την πρώτη ελληνική συμφωνία, τη “Συμφωνία της λεβεντιάς”, που είναι και το πιο διαδεδομένο του έργο. Οπως έχει γράψει τον πρώτο κύκλο τραγουδιών για φωνή και ορχήστρα στην Ελλάδα που είναι τα “Μαγιοβότανα” σε ποίηση Παλαμά. Θα έλεγα ότι και οι όπερές του είναι σημαντικές. Από εκεί και έπειτα, υπάρχουν και έργα τα οποία δεν είναι τόσο γνωστά όπως η τρίτη συμφωνία, η “Παλαμική” ή η “Σονάτα για βιολί και πιάνο” από τη μουσική δωματίου. Ακόμα, τα τραγούδια του, κυρίως αυτά που είναι σε ποίηση Παλαμά, Σικελιανού και Χατζόπουλου, έχουν ιδιαίτερη θέση στο έργο του», καταλήγει η μουσικολόγος.