Ολα τα σινεμά της Αθήνας σε 1.000 σελιδες

Η τόσο αγαπησιάρικη και εκφραστική φωνή του ηθοποιού Αγγελου Παπαδημητρίου ενώ διάβαζε αποσπάσματα από το δίτομο λεξικό «Τα σινεμά της Αθήνας» του Δημήτρη Φύσσα (1956 – 2024) ήταν εκείνη που άνετα ξεχώριζε στην παρουσίαση του εν λόγω πονήματος, την περασμένη Πέμπτη στην αίθουσα Τριανόν. Ολοι οι ομιλητές της εκδήλωσης – οι κ.κ. Σωτήρης Λαμπρόπουλος, Σχολή Κιν/φου Σταυράκου, Ελεονώρα Ορφανίδου, δημοσιογράφος ΑΘΗΝΑ 9,84, Λέανδρος Σλάβης, πολ. μηχανικός-συγγραφέας, Θανάσης Βέμπος, ερευνητής, Τάκης Μπαστέας, κριτικός-θεωρητικός κιν/φου, και ο αδελφός του Φύσσα, Γιάννης Φύσσας, ο οποίος έκλεισε τη βραδιά στο πιάνο με τα «Θερινά τα σινεμά» του Λουκιανού Κηλαηδόνη – είχαν κάτι να καταθέσουν για την πολύτιμη αυτή εργασία χρόνων του Φύσσα, όπως και για τον ίδιο. Ομως με την αγαπησιάρικη, ορισμένες φορές τρυφερή άλλες δεικτική φωνή του, ο Παπαδημητρίου ήταν εκείνος που μπόρεσε πραγματικά να ταξιδέψει το κοινό σε περασμένες εποχές με ιστορίες αιθουσών όπως το Ροζι Κλερ, η Αρζεντίνα και η Αλκυονίδα.

Το περίεργο με το λεξικό «Τα σινεμά της Αθήνας» είναι ότι αυτή η πρόσφατη έντυπη έκδοσή του (εκδόσεις Λογότυπο) ακολούθησε την εδώ και χρόνια δωρεάν διαδικτυακή προσφορά του. Ο Φύσσας, γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας o οποίος τον περασμένο Φεβρουάριο έφυγε πρόωρα από τη ζωή, είχε ήδη παρουσιάσει το από το 2013 διαθέσιμο σε συγκεκριμένους ιστοτόπους λεξικό του καθότι τότε δεν είχε καταφέρει να βρει εκδότη. Η εύρεση εκδότη έγινε πολύ πρόσφατα αλλά δυστυχώς ο ίδιος δεν πρόλαβε ποτέ να δει τη δουλειά του τυπωμένη.

Καλύπτοντας μια περίοδο της Αθήνας από το 1896 έως το 2013 (αργότερα το συμπλήρωμα κάλυψε τρία ακόμα χρόνια, μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2016), ο Φύσσας περιέλαβε όλων των ειδών τους κινηματογράφους (εν ενεργεία και μη) χαρτογραφώντας με πληρότητα την «κινηματογραφική εικόνα» της ελληνικής πρωτεύουσας. Χειμερινοί και θερινοί, εντοπισμένοι και μη, λαϊκοί και κυριλέ, διατηρητέοι και όχι. Βραχύβιοι, μακρόβιοι, κατεδαφισμένοι, κανονικοί, ακόμα και τσοντάδικα. Με μια λέξη τα πάντα που είχαν ή εξακολουθούν να έχουν σχέση με την κινηματογραφική αίθουσα σε συνάρτηση με την ελληνική πρωτεύουσα αναφέρονται με πλούσιες πληροφορίες στους δύο αυτούς τόμους.

Μικρές ιστορίες

Ξεφεύγοντας από τη «στεγνή» καταγραφή, κάθε λήμμα του βιβλίου μετατρέπεται σε μια μικρή ιστορία, ένα διήγημα για τον χώρο στον οποίο αναφέρεται. Οπως σωστά ανέφερε η κυρία Ορφανίδου «οι τόμοι δεν περιορίζονται στην απλή καταγραφή αλλά αποκτούν μια διάσταση λογοτεχνική». Αλλά και ενημερωτική διότι το βιβλίο μάς θυμίζει κυρίως το «είδος κοινοτισμού που κάποτε προκαλούσε το λαϊκό σινεμά στις γειτονιές της Αθήνας», κάτι που επίσης ακούστηκε στην εκδήλωση.

Προσθέτοντας χρώμα ζωντανών μαρτυριών ο Δ. Φύσσας εντάσσει επίσης κείμενα ανθρώπων του κινηματογράφου για συγκεκριμένες αίθουσες που έπαιξαν ρόλο στη νιότη τους. Για το Αττικόν, το θερινό σινεμά της Κυψέλης που τελευταία χρονιά έπαιξε το 1989, χρησιμοποιεί το απόσπασμα ενός κειμένου του κριτικού κινηματογράφου-συγγραφέα και σκηνοθέτη Χρήστου Βακαλόπουλου: «Κι εγώ μπήκα στο Αττικόν σ’ ένα ακατάλληλο από 13, αλλά αυτό ήταν μουσικό, δεν πιάνεται. Ηταν η τελευταία εβδομάδα των θερινών κι ήταν όλοι εκεί, στην πρώτη σειρά η Κατερίνα που αρέσει στον Αγγελο, η Ελλη με τα χοντρά γυαλιά… ο Σπύρος που έχει τους πιο πολλούς δίσκους και άλλοι πολλοί».

Εντύπωση όμως κάνει και η τρομερή σχολαστικότητα του συγγραφέα σε ό,τι αφορά ακόμα και ερωτήματα που για κείνον μένουν ανοιχτά μέσα από την έρευνα. Για παράδειγμα, αναφερόμενος στον κινηματογράφο Αρίων, το υπαίθριο σινεμά που λειτούργησε μόνο δύο χρονιές, το 1957 και το 1958 στο Παγκράτι, συνυπάρχοντας με το ομώνυμό του, Αρίων στα Κάτω Πετράλωνα, ο Φύσσας το αναφέρει ως «μια από τις τρύπες» του βιβλίου. Επειδή παρότι αναφέρεται με σαφήνεια στις εφημερίδες της εποχής για μια διετία, δεν κατάφερε να το εντοπίσει. «Μπορεί ο Αρίων τούτος να υπήρξε προκάτοχος της Αριας γιατί α) μόλις κλείνει αυτός, ανοίγει εκείνη, β) καταγράφονται και οι δύο στο Παγκράτι, γ) είναι και οι δύο θερινοί και δ) οι ονομασίες μοιάζουν πολύ».

Παρασκήνιο

Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως του κινηματογράφου Εσπέρια στην Αχαρνών, το παρασκήνιο αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την ίδια την αίθουσα και αυτό, τουλάχιστον στο Εσπέρια, είναι και λίγο φυσικό αφού πριν γίνει πολυκατοικία υπήρξε θρυλικό τσοντάδικο. «Είναι από τα τσοντάδικα που για κάποιον μυστήριο λόγο α) δεν εξοβελίστηκαν από τις εφημερίδες και β) δεν καταχωρούνταν με το τυοποιημένο “δύο έργα σεξ”» γράφει ο Φύσσας και πιο κάτω αναδημοσιεύει κείμενο από το blog του γιατρού κ. Θεόδωρου Πέππα όπου καταγράφονται συνθήματα που ακούγονταν την εποχή της λειτουργίας του για σταρ του «είδους», όπως π.χ. ο Κώστας Γκουσγκούνης («Λαέ εμπρός, να ‘ρθει Γκουσγκουνισμός») ή η Τίνα Σπάθη («Να ζει, να ζει της Σπάθη το ****!»).

Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς ότι όλη αυτή η δουλειά έγινε μετά από πολυετή καταβύθιση σε τόνους αρχείων αλλά και στην επιτόπια έρευνα του Φύσσα, κάτι που από μόνο του αποτελεί υπόδειγμα σωστού ρεπορτάζ. Στην έναρξη της παρουσίασης του βιβλίου προβλήθηκε ένα μικρό απόσπασμα από την ταινία ντοκιμαντέρ που ο Θανάσης Παπαθανασίου γυρίζει εδώ και 20 χρόνια για τα αθηναϊκά σινεμά. Στη δημιουργία αυτού του ντοκιμαντέρ αναφέρθηκε ο Γιάννης Μπαστέας, φίλος του Φύσσα: «Ο Δημήτρης γύρισε με τον Παπαθανασίου το μισό λεκανοπέδιο της Αττικής για να του δείξει τα σημεία όπου βρίσκονταν οι κινηματογράφοι και από τα οποία είχε περάσει ενώ έγραφε το βιβλίο του. Σε περιπτώσεις που δεν μπορούσε να βρει τον συγκεκριμένο χώρο που έψαχνε ενώ έγραφε το βιβλίο, ο Δημήτρης προσπαθούσε να αντλήσει πληροφορίες ρωτώντας στα καφενεία της γειτονιάς».

Ο κ. Μπαστέας ανέφερε επίσης την εντύπωση που του είχε προκαλέσει «η τρομακτική αποδελτιοποίηση που είχε κάνει αναζητώντας έντυπες πληροφορίες σε παλαιοπωλεία της πλ. Κουμουνδούρου και του Μοναστηρακίου για συγκεκριμένες αίθουσες που είχαν κλείσει την περίοδο του Μεσοπολέμου. Και ίσως τελικά να μην είναι καθόλου τυχαίο που στο ντοκιμαντέρ του ο Παπαθανασίου αφιερώνει 15 λεπτά στον Δημήτρη Φύσσα, με τίτλο «Ο ερευνητής».

Η μόνη ατέλεια των δύο τόμων είναι το κακό φωτογραφικό υλικό τους το οποίο, καθότι και ελάχιστο, κάνει την εντύπωση ακόμα χειρότερη. Δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί καμία φωτογραφία ή να χρησιμοποιηθούν μόνον άρτιας ποιότητας.

info: Οι δύο τόμοι «Τα σινεμά της Αθήνας» κυκλοφορούν στα βιβλιοπωλεία στην τιμή των 70 ευρώ. Ωστόσο, κατόπιν παραγγελίας απευθείας από τις εκδόσεις Λογότυπο (τηλ. 216-9390.230, www.logo-typo.gr), η τιμή τους ως τις 30 Ιουνίου θα είναι 50 ευρώ.