«Η Ιφιγένεια δεν θυσιάζεται, αλλά δολοφονείται»

^«Η Ιφιγένεια είναι ξεκάθαρο ότι δεν θυσιάζεται, αλλά δολοφονείται. Είναι το θύμα της κατάστασης. Μια κόρη, που δεν γνωρίζει καν ποιος είναι ο πατέρας της καθώς βλέπει μια πλευρά του που δεν γνώριζε ή δεν περίμενε». Είναι η Ιφιγένεια μέσα από το βλέμμα ενός εκ των γνωστότερων σκηνοθετών της εποχής μας, του Τιμοφέι Κουλιάμπιν, που επιστρέφει στα καθ’ ημάς, αυτή τη φορά στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, για να καταθέσει τη δική του ανάγνωση στο ευριπίδειο κείμενο της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι».

Θύμα του πολέμου η νεαρή Ιφιγένεια, θύμα του πολέμου και ο ίδιος, καθώς ως αντιφρονών στο καθεστώς του Πούτιν και αντίθετος με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ζει – για να είναι ασφαλής – στο Βερολίνο. Εδώ και έξι εβδομάδες είναι αφοσιωμένος σε εντατικές πρόβες ώστε να είναι όλα έτοιμα για την παγκόσμια πρεμιέρα της παράστασης, που θα δοθεί στο πολυκλείτειο θέατρο ανοίγοντας το φετινό πρόγραμμα της Επιδαύρου.

«Ο τρόπος που προσεγγίζω την ιστορία της Ιφιγένειας δεν είναι η θυσία. Επικεντρώνομαι στην τεχνολογία του πολέμου», εξηγεί και διευκρινίζει ότι με τον όρο «τεχνολογία πολέμου» δεν αναφέρεται στα όπλα, αλλά «στον πολιτικό μηχανισμό, στους πραγματικούς λόγους που βρίσκονται πίσω από έναν πόλεμο».

Ο πόλεμος, ωστόσο, δεν θα είναι παρών στην ορχήστρα του αρχαίου θέατρου.

Οχι μόνο επειδή «δεν τον βλέπουμε επί σκηνής», παρά μόνο υπονοείται μέσω της παρουσίας των στρατιωτών. Αλλά και επειδή τα σκηνικά (Ολεγκ Γκολόβκο) παραπέμπουν σε εικόνα γαμήλιας δεξίωσης ακολουθώντας τους περιορισμούς που επιβάλλονται από το γεγονός ότι το θέατρο είναι μνημείο εντός αρχαιολογικού χώρου, χωρίς να τοποθετούν την πλοκή σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο ή γεωγραφικό πλάτος στον πλανήτη.

Η προσέγγιση αυτή βεβαίως δεν συνεπάγεται ότι ο πόλεμος βρίσκεται μακριά. «Θα έλεγα ότι ο πόλεμος είναι πιο κοντά μας από ό,τι νομίζουμε. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι γιατί πρέπει να ξεκινήσουμε έναν πόλεμο, όπως και το γεγονός ότι τον αντιμετωπίζουμε ως κάτι κανονικό, ότι τον ξεκινάμε χωρίς να προηγηθεί ένας προβληματισμός. Κι αυτό θεωρώ πως είναι χειρότερο από το τίμημα του πολέμου», λέει ο Τιμοφέι Κουλιάμπιν προσθέτοντας πως θα περίμενε στον αιώνα μας να έχουν εξαλειφθεί οι πολεμικές συγκρούσεις. «Δεν έχουμε πάρει το μάθημά μας από την Ιστορία, αν και ζούμε σε έναν πολιτισμένο κόσμο, που θεωρεί πως ο πόλεμος δεν είναι μια αποδεκτή κατάσταση», προσθέτει.

«Ηττα για όλους»

«Πόλεμος για τον Ευριπίδη είναι ήττα για όλους, πτώματα και καμία δόξα και τιμή», δίνει τη δική του οπτική ο Παντελής Μπουκάλας, ο οποίος υπογράφει τη μετάφραση της συγκεκριμένης τραγωδίας. Κείμενο που προσέγγισε με δέος, όπως υποστήριξε, αλλά όχι με τον τρόμο που προσεγγίζει τον Αισχύλο.

«Το ότι είμαι ποιητής δεν μου δίνει δικαίωμα στην οκνηρία: να μεταφράζω, δηλαδή, χωρίς να πολεμάω και χωρίς να ηττηθώ από το αρχαίο κείμενο».

Η πρόσκληση του Τιμοφέι Κουλιάμπιν είναι η δεύτερη στη σειρά που γίνεται σε σκηνοθέτη από το εξωτερικό (η αρχή έγινε πέρυσι με τον Κάστορφ) από το Ελληνικό Φεστιβάλ «με στόχο να δημιουργηθεί μια γέφυρα μεταξύ ξένων σκηνοθετών με έλληνες ηθοποιούς πάνω σε αρχαία κείμενα», όπως εξήγησε η καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Κατερίνα Ευαγγελάτου. «Η συνεργασία αυτή μπολιάζει το ελληνικό θέατρο και προσφέρει στο κοινό την ευκαιρία να δει εξαιρετικές παραστάσεις – ο όρος με την έννοια της εξαίρεσης».

Ενθουσιασμένοι με τη συνεργασία τους με τον 39χρονο ρώσο σκηνοθέτη δήλωσαν και οι ηθοποιοί που συνθέτουν το καστ της παράστασης, με τη Μαρία Ναυπλιώτου (Κλυταιμνήστρα) να υποστηρίζει ότι την οδήγησε να δει την ηρωίδα που υποδύεται ως ένα τέρας, την Ανθή Ευστρατιάδου (Ιφιγένεια) να τονίζει ότι βοήθησε τους ηθοποιούς να «βουτήξουν σε άγριες ψυχικές περιοχές», τον Θάνο Τοκάκη (Αχιλλέας) να υποστηρίζει ότι «μας έμαθε την αποκαθήλωση των ηρώων» και τον Νίκο Ψαρρά να αποκαλύπτει την παρουσία της Αρτέμιδος «σε όλη τη διάρκεια της παράστασης ως μηχανισμό πίεσης».