Η μεθυσμένη σκέψη και {LF}οι «αστυνομικοί της νηφαλιότητας»

Από τις εκδόσεις Το Μέλλον κυκλοφορεί το δοκίμιο του βέλγου καθηγητή νομικής θεωρίας Λοράν ντε Σουτέρ «Η τέχνη της μέθης», σε μετάφραση Ζωής Καραμπέκιου. Τιμημένος με πολλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου και του Leopold Rosy από τη Βασιλική Ακαδημία του Βελγίου το 2018, ο συγγραφέας, γνωστός και ως «το enfant terrible της σύγχρονης γαλλόφωνης φιλοσοφίας», παραθέτει ένα διανοητικό ταξίδι για τις συνέπειες που επιφέρει η μέθη αλλά και τον στοχασμό μεγάλων συγγραφέων σχετικά με αυτή.

Το μικρό αυτό δοκίμιο ξεκινά με τον άραβα ποιητή Αμπού Νουάς, που του άρεσε να πίνει υδρόμελο κρασί από χουρμάδες, ροζέ κρασί από τη Συρία ή την Παλαιστίνη. Του άρεσε να πίνει οτιδήποτε οι Αραβες ονόμαζαν «khamr», μια λέξη η οποία αντιπροσωπεύει τόσο το κρασί όσο και οποιοδήποτε ποτό είναι μεθυστικό και γίνεται «το πέπλο που ρίχνει η κατάποσή του στην πραγματικότητα». Για εκείνον το μεθύσι σήμαινε συμπόσια με φίλους, επισκέψεις σε καμπαρέ και απαγγελία ποιημάτων, γιατί, όπως γράφει ο Λοράν ντε Σουτέρ, στην κουλτούρα του ποτού στον πρώτο αιώνα του Ισλάμ η μέθη αποτελούσε «μια κωδικοποιημένη κατάσταση, άμεσα συνδεδεμένη με την κοινωνική οργάνωση της νύχτας». Αλλά και η ομορφιά των καλλιγραφιών του Τσαν Σου, του κινέζου ποιητή της αυτοκρατορικής δυναστείας των Τανγκ, ήταν απόρροια μιας παραδοξότητας, την οποία όμως αποδεχόταν χωρίς συστολές «[…] Εγώ, ο μεθυσμένος τρελός, λέω συχνά πως κατάλαβα το παιχνίδι του πινέλου όταν παρακολούθησα τον καβγά μεταξύ ενός αχθοφόρου και των ακολούθων μιας πριγκίπισσας για το ποιος είχε προτεραιότητα να περάσει έναν δρόμο…». Το αλκοόλ έχαιρε μεγάλης ανοχής στην κινεζική κουλτούρα και ο Κομφούκιος αποδεχόταν ότι έπινε, αν και καταδίκαζε την ανεξέλεγκτη μέθη.

Ο Λοράν ντε Σουτέρ στο δοκίμιό του αναφέρει ότι οι «μεθυσμένες αισθητικές» τους ήταν κατά βάση μια αισθητική της απελευθέρωσης, μια αισθητική τού τι είναι ικανό να κάνει ένα σώμα όταν η σύνδεσή του με τη ζωτική αρχή είναι ισχυρότερη, πιο αληθινή και λιγότερο αγχωμένη για να διατηρήσει τον έλεγχο. «[…] Στην καρδιά της τέχνης τους βρισκόταν πράγματι μια πραγματική επιθυμία… να παράγουν ένα αποτέλεσμα που θα αφορούσε την αύξηση της έντασης ή την εμβάθυνση στην εμπειρία της ίδιας της ζωής, του ίδιου του κόσμου… δεν ήταν ένας ρεαλισμός της πιστότητας…».

Επίσης, σχολιάζει με μια παρέκβασή του το «in vino veritas» του πρώτου δανού υπαρξιστή φιλοσόφου Σαίρεν Κίρκεγκωρ για την αλήθεια της μέθης. Η αλήθεια, όπως γράφει, «δεν είναι ποτέ νηφάλια· είναι πάντα μεθυσμένη» γιατί για να υπάρξει αλήθεια πρέπει να υπάρξει ένα μέσο, η μέθη. Και ο Κίρκεγκωρ προσπάθησε να αξιολογήσει τη μετατόπιση της αλήθειας στην εξέλιξη ενός συμποσίου, στο οποίο συμμετείχαν τρία φιλόδοξα άτομα που δεν είχαν ικανοποιηθεί από την αναζήτηση της αισθητικής τελειότητας και επιθυμούσαν να την υπερβούν, η οποία όμως εξακολουθούσε να τους διαφεύγει.

Η Ντόροθι Πάρκερ

Αν και δεν είναι απαραίτητο ο αναγνώστης να έχει διαβάσει τον Κίρκεγκωρ πριν διαβάσει τον Λοράν ντε Σουτέρ, σίγουρα θα καταφέρει να εμβαθύνει στο δοκίμιο ευκολότερα αν αναζητήσει και διαβάσει έστω μια κριτική ή την περίληψη των έργων στα οποία ο δοκιμιογράφος αναφέρεται. Ωστόσο προτρέπεται, πρωτίστως για αναγνωστική απόλαυση, να διαβάσει το διήγημα «Just a little one» (σε ελεύθερη μετάφραση «Μόνο ένα μικρό» – αναφέρεται σε ποτό) της αμερικανίδας λογοτέχνιδας Ντόροθι Πάρκερ, το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε στο «New Yorker» το 1928 κατά τη διάρκεια της ποταπαγόρευσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Λοράν ντε Σουτέρ σχολιάζει τη συνεχή προσπάθεια της πρωταγωνίστριας της Πάρκερ, μιας νεαρής γυναίκας που επιδιώκει να έχει ένα είδος επαφής με τον συνοδό της, τον Φρεντ, για να αντιμετωπίσει τη μοναξιά της και για την οποία το αλκοόλ φαίνεται να είναι η μόνη παρηγοριά, σε ένα από τα παλιά λεγόμενα speakeasy καταστήματα όπου σερβίρονταν παράνομα αλκοολούχα ποτά. Η πρωταγωνίστρια ύστερα από τρία ουίσκι με σόδα θα μπορούσε, όπως λέει, να καταλήγει να νομίζει ότι είναι ο Αγιος Φραγκίσκος. Και ο Λοράν ντε Σουτέρ αναφέρει πως η μέθη που την κυρίευε σταδιακά ήταν μια μέθη που άνοιγε προς το «απόλυτο». Και εδώ ο αναγνώστης θα πρέπει να ανατρέξει στις αναφορές για το «απόλυτο της ύπαρξης» των φιλοσόφων, αλλά ας περιοριστούμε – πολύ επιφανειακά – στον ορισμό του Χέγκελ, ότι «το απόλυτο είναι η ενότητα (σύνολο που τα περιλαμβάνει όλα), η οποία εκδηλώνεται ως “η ύπαρξη”».

Στην ανάλυση από τον συγγραφέα του δοκιμίου τού προσφάτως εκλιπόντος γάλλου φιλοσόφου Ζαν Λουκ Νανσί, «Μέθη», που είναι αφιερωμένο στο ποτό, μαθαίνουμε ότι ο Νανσί πίστευε ότι δεν υπάρχει καμία αποκάλυψη στη μέθη. «[…] Αν υπάρχει το ζήτημα του απόλυτου στη μέθη, αυτό παίρνει αναγκαστικά τη μορφή μιας κυκλοφορίας… μιας κίνησης… το απόλυτο κυλάει όπως το ποτό μέσα στον λαιμό εκείνου που πίνει…».

Το δοκίμιο του Λοράν ντε Σουτέρ ολοκληρώνεται με την αναφορά στην «έξαψη», η οποία δημιουργείται ως πρωταρχική επίδραση του ποτού, και τη διάλυση του «είναι». Και γι’ αυτό, όπως τονίζει, μάχονται «οι αστυνομικοί της νηφαλιότητας». Μια εξαιρετική πρόταση για τους αναγνώστες των απαιτητικών δοκιμίων καθώς αν δεν διαβαστεί με την αρμόζουσα προσοχή υπάρχει ο κίνδυνος ο αναγνώστης να χάσει τις βασικές επαγωγές του.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece

Laurent de Sutter
Η τέχνη της μέθης
Μτφ. Ζωή Καραμπέκιου
Εκδ. Το Μέλλον, 2024, Σελ. 100
Τιμή 12,50 ευρώ