Για να προστατεύσουμε τη δημοκρατία, ας προστατεύσουμε τους εξόριστους δημοσιογράφους

^«Ξένος πράκτορας», «ανεπιθύμητος», «εξτρεμιστής». Για χιλιάδες ανεξάρτητους δημοσιογράφους που προσπαθούν να ζήσουν και να εργαστούν στη Ρωσία, αυτές οι λέξεις μπορεί να αλλάξουν τη ζωή.

Τον Απρίλιο, ο Ιλια Μπαραμπάνοφ, ο ρώσος ανταποκριτής του BBC, χαρακτηρίστηκε «ξένος πράκτορας» από το υπουργείο Δικαιοσύνης της Ρωσίας, κάτι που ουσιαστικά τον εμποδίζει να καλύψει πολλές πτυχές της πολιτικής ζωής. Τέτοιοι χαρακτηρισμοί προφανώς καταπνίγουν την ελευθερία του Τύπου και συχνά είναι μόνο η αρχή. Οι συλλήψεις τον Απρίλιο του Κονσταντίν Γκαμπόφ και του Σεργκέι Καρέλιν, με την κατηγορία της παραγωγής περιεχομένου για το κανάλι YouTube του αείμνηστου ηγέτη της αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι, δείχνουν ότι ακόμη και η σύνδεση με ένα μέσο που θεωρείται «εξτρεμιστικό» αρκεί για να αντιμετωπίσει κάποιος τη φυλάκιση.

Ο Μπαραμπάνοφ έκτοτε έφυγε από τη Ρωσία και δεν είναι μόνος. Υπό αδυσώπητη κρατική πίεση, τα ανεξάρτητα ειδησεογραφικά πρακτορεία σε όλη τη χώρα κλείνουν. Πάνω από δύο χρόνια μετά την  εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι ρώσοι δημοσιογράφοι βρίσκουν μια νέα ζωή στην εξορία, με τουλάχιστον 93 μέσα ενημέρωσης να λειτουργούν πλέον στο εξωτερικό. Παρόμοια ζοφερή κατάσταση αντιμετωπίζουν και οι λευκορώσοι δημοσιογράφοι. Αυτή η ανησυχητική τάση δεν περιορίζεται σε καμία περίπτωση στην Ανατολική Ευρώπη. Ο αυξανόμενος αυταρχισμός, οι συγκρούσεις και οι απειλές για την ελευθερία του Τύπου οδηγούν όλο και περισσότερους δημοσιογράφους σε όλο τον κόσμο να εγκαταλείψουν τις χώρες τους. Σύμφωνα με την Επιτροπή Προστασίας των Δημοσιογράφων, ο αριθμός των δημοσιογράφων που ζητούν υποστήριξη για μετεγκατάσταση αυξήθηκε κατά 227% μεταξύ 2020 και 2023, με τους περισσότερους να προέρχονται από το Αφγανιστάν, το Ιράν και τη Νικαράγουα.

Στις νέες χώρες υποδοχής τους, πολλοί εξόριστοι δημοσιογράφοι επικεντρώνονται στην επανέναρξη της εργασίας τους. Καθώς ο μισός πληθυσμός του πλανήτη κατευθύνεται στις κάλπες φέτος, αυτοί οι δημοσιογράφοι είναι σε μοναδική θέση να παρέχουν αφηγήματα κόντρα στην κρατική προπαγάνδα και να αναφέρουν εκλογική νοθεία, διαφθορά και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες καταγωγής τους με λιγότερο φόβο από τους συναδέλφους τους που έμειναν πίσω.  Λειτουργούν επίσης ως σωσίβια για τους πληθυσμούς των προσφύγων, προσφέροντας κρίσιμες πληροφορίες για την κατάσταση στην πατρίδα τους.

Οι δημοσιογράφοι που φεύγουν από αυταρχικά καθεστώτα αντιμετωπίζουν επίσης μυριάδες προκλήσεις στις χώρες υποδοχής τους. Ούτως ή άλλως, όμως, η απόκτηση και η διατήρηση της εμπιστοσύνης του κοινού στην πατρίδα αποτελεί έναν δύσκολο αγώνα, καθώς οι ιστότοποι και οι εφαρμογές τους είναι αποκλεισμένοι και τα ιδιωτικά δίκτυα (VPN) αποδεικνύονται ολοένα και πιο αναξιόπιστα. Η ασφάλεια αυτών των ατόμων είναι πλέον πιο επισφαλής από ποτέ. Τα εξόριστα μέσα ενημέρωσης, τα οποία συχνά δεν διαθέτουν τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους ή τη νομική τεχνογνωσία για να αμυνθούν στις νέες δικαιοδοσίες τους, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε επιθέσεις.

Κατά τη διάρκεια της 40χρονης ιστορίας του το Ιδρυμα Thomson Reuters βοηθά τα ανεξάρτητα μέσα να οικοδομήσουν λειτουργική και νομική ανθεκτικότητα σε τέτοιες υπαρξιακές απειλές. Ποτέ δεν έχουμε δει μεγαλύτερη ανάγκη για υποστήριξη όσο σήμερα. Εχουμε καθήκον να καταπολεμήσουμε αυτές τις κακόβουλες επιθέσεις στην ελευθερία του λόγου που προκαλούν δημοκρατική οπισθοδρόμηση σε όλο τον κόσμο.

Ο Αντόνιο Ζαπούλα είναι διευθύνων σύμβουλος του Thomson Reuters Foundation