Ο Χρυσός Φοίνικας του χειροκροτήματος

Το 1982, όταν ο Στίβεν Σπίλμπεργκ ήταν 36 χρόνων, η έκτη μεγάλου μήκους κινηματογραφική ταινία του, «Ε.Τ. Ο εξωγήινος», επιλέχθηκε για να κατεβάσει την αυλαία τού 35ου Κινηματογραφικού Φεστιβάλ των Καννών. Στο τέλος της ταινίας και ενώ ο Σπίλμπεργκ ήταν μέσα στην αίθουσα, χρονομέτρησε (όπως ο ίδιος θα δήλωνε αργότερα) τη διάρκεια του χειροκροτήματος από ορθίους. Ηταν εξίμισι λεπτά. Και τον έκαναν να νιώσει υπέροχα. Ομως όταν ο Σπίλμπεργκ επέστρεψε στο Λος Αντζελες, ο χρόνος του χειροκροτήματος είχε αυξηθεί σε 20′ κάνοντάς τον να νιώθει αμήχανα αφού εκεί που δεν είχε πάρει ποτέ χειροκρότημα πάνω από δύο λεπτά, τα εξίμισι του έφταναν και του περίσσευαν. Κατά έναν περίεργο τρόπο κάθε φορά που το γεγονός αναφερόταν από τα media, η διάρκεια του χειροκροτήματος έμοιαζε να… αυξάνεται.

Ακόμα και εκείνη την εποχή, το χειροκρότημα μετά το τέλος μιας ταινίας χρονομετρούνταν. Πολύ συχνά μάλιστα προκαλούνταν αντιπαραθέσεις για το πόσο χρόνο το κοινό, όρθιο μέσα στην αίθουσα, είχε αφιερώσει για να δείξει τον θαυμασμό του απέναντι σε μια ταινία. Υπάρχει μια μακρά παράδοση σχετική με τη χρήση της διάρκειας ενός χειροκροτήματος (κατά προτίμηση «φουσκωμένη»), ως εργαλείο για το μάρκετινγκ την εποχή της κυκλοφορίας της στις αίθουσες. Κάποτε δε η διάρκεια ενός χειροκροτήματος μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και στη διαφημιστική καταχώριση της ταινίας την εποχή διανομής της στις αίθουσες. Παράδειγμα, η ταινία «Σύντροφοι του κακού» (Compulsion) του Ρίτσαρντ Φλάισερ που προβλήθηκε στο φεστιβάλ των Καννών το 1959. Στη διαφημιστική της καταχώριση διαβάζουμε: «Η ταινία που δέχθηκε ένα δεκαπεντάλεπτο χειροκρότημα από ορθίους στο φεστιβάλ των Καννών!».

ΧΩΡΙΣ ΒΡΑΒΕΙΑ. Στις μέρες μας, η διάρκεια του χειροκροτήματος από ορθίους στην παγκόσμια πρεμιέρα μιας ταινίας στις Κάννες (και ίσως όχι μόνο) έχει αποκτήσει διαστάσεις μανίας όχι μόνο από τους απλούς θεατές της ταινίας αλλά και από τους δημοσιογράφους και τους bloggers που καλύπτουν την πρεμιέρα ή όσους ασχολούνται με την εμπορική της εκμετάλλευση. Κάποτε και όχι τόσο παλιά, η διάρκεια επευφημιών και χειροκροτήματος ήταν φαινόμενο που δεν αφορούσε πάρα πολλές ταινίες. Για παράδειγμα, το ντοκιμαντέρ «Farheneit 9/11» του Μάικλ Μουρ που το 2004 χειροκροτήθηκε επί 20′ (και κέρδισε τελικά τον Χρυσό Φοίνικα) ή ο «Λαβύρινθος του Πάνα» του Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο που διατηρεί το ρεκόρ διάρκειας χειροκροτήματος όταν το 2006 έκανε την πρεμιέρα του στις Κάννες. Το γεγονός βέβαια ότι η ταινία του Ντελ Τόρο έφυγε τελικά άπραγη από βραβεία στις Κάννες (κάτι που δεν έγινε στα Οσκαρ) δηλώνει φυσικά ότι ένα μεγάλο σε διάρκεια χειροκρότημα δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι η ταινία έχει κερδίσει. Επίσης άπραγες έφυγαν από τις Κάννες ταινίες όπως το «Mud» (18′) του Τζεφ Νίκολς, το «The paperboy» (15′) του Λι Νίκολς, ή το «The artist» του Μισέλ Χαζαναβίσιους, το οποίο χειροκροτήθηκε επί 12′ αλλά δεν κέρδισε κάποια διάκριση στις Κάννες, σε αντίθεση με αυτό που έγινε αργότερα στα Οσκαρ. Το ίδιο συνέβη και με την ταινία του Κουέντιν Ταραντίνο «Αδωξοι μπάσταρδη» που το 2009 αποθεώθηκε στην αίθουσα Λιμιέρ με χειροκροτήματα διάρκειας 11′ την ώρα που δεχόταν ανάμεικτες κριτικές. Eν τέλει κέρδισε το βραβείο ερμηνείας για τον Κρίστοφ Βαλτς και είχε παρουσία στα Οσκαρ μερικούς μήνες αργότερα.

Παρότι είναι γεγονός ότι πολύς κόσμος δεν παίρνει στα σοβαρά ούτε τη διαδικασία αυτής της «τελετουργίας» ούτε τη διάρκειά της, το χειροκρότημα εξακολουθεί να αποτελεί θέμα από όλους και ίσως κάποιους να επηρεάζει. Θα μπορούσες μάλιστα να πεις ότι η σημασία που δίδεται στη διάρκεια του χειροκροτήματος μειώνει την πραγματική αξία της ταινίας γιατί πολύς κόσμος μένει στον αριθμό των λεπτών που διήρκεσε το χειροκρότημα λησμονώντας τον… λόγο για τον οποίο το χειροκρότημα δόθηκε. Γιατί καθότι από τη φύση της η «είδηση» ενός μεγάλου σε διάρκεια χειροκροτήματος δεν είναι κάτι παραπάνω από ένα σύνθημα, ένα μεγάλο μέρος του κοινού θυμάται απλώς ότι «μα αυτή η ταινία κέρδισε 10 λεπτά χειροκροτήματος από το κοινό στις Κάννες».

ΚΟΛΠΑ. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο πρωταγωνιστής ή ο σκηνοθέτης μπορεί να ωθήσει το κοινό σε ένα χειροκρότημα πολύ μεγαλύτερο σε διάρκεια απ’ όσο η ταινία προοριζόταν να κερδίσει. Αυτό φάνηκε φέτος στην προβολή της εκτός διαγωνισμού ταινίας «The surfer», όταν ο πρωταγωνιστής της, Νίκολας Κέιτζ, ξεσήκωσε ακόμα περισσότερο το ούτως ή άλλως ενθουσιώδες κοινό φωνάζοντας τον τίτλο της ταινίας με τη συνοδεία ανάλογων «μαστερικών» κινήσεων των χεριών του. Στη δε προβολή τής επίσης εκτός συναγωνισμού ταινίας «En fanfare» του Εμανουέλ Κουρκόλ, μια μπάντα ανάλογη με αυτήν που υπάρχει στην ταινία μπήκε στην αίθουσα στο τέλος και άρχισε να παίζει, επιμηκύνοντας βεβαίως τον χρόνο του χειροκροτήματος.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι στις επίσημες πρεμιέρες πολλοί από τους θεατές είναι κυνηγοί σελέμπριτις, χρηματοδότες της ταινίας που πρόκειται να προβληθεί ή άνθρωποι που εργάστηκαν σε αυτήν. Οπότε δεν είναι απαραίτητο το χειροκρότημα να αφορά μόνο τις αρετές της ταινίας αλλά τους ανθρώπους που την έφτιαξαν και βρίσκονται μέσα στην αίθουσα. Ο Γκασπάρ Νοέ, σκηνοθέτης της ταινίας «Μη αναστρέψιμος», είχε στο παρελθόν δηλώσει στον υπογράφοντα αυτού του κειμένου ότι τόσο τα γιουχαϊτά όσο και τα χειροκροτήματα σε πολλές περιπτώσεις είναι εκ των προτέρων προγραμματισμένα από γκρουπ φίλων ή «εχθρών» του σκηνοθέτη.

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΚΟΠΟΛΑ. Και σε κάποιες άλλες περιπτώσεις το συγκινημένο κοινό θέλει απλώς με όλη του την καρδιά να χαιρετήσει τον δημιουργό της ταινίας δηλώνοντας τον προσωπικό θαυμασμό του απέναντί του. Αυτό συνέβη φέτος με την περίπτωση του Φράνσις Φορντ Κόπολα και της ταινίας του «Megalopolis».

Ο κόσμος βρισκόταν μπροστά σε έναν άνθρωπο που έχει ταυτιστεί με το φεστιβάλ των Καννών, έναν κάτοχο δύο Χρυσών Φοινίκων (Η συνομιλία, Αποκάλυψη Τώρα!), έναν ζωντανό θρύλο του κινηματογράφου, ο οποίος στα 85 του χρόνια εξακολουθεί να παλεύει με τους δαίμονες και τα οράματά του. Ο Κόπολα με τη «Megalopolis» υλοποίησε μόνος, χωρίς τη στήριξη ενός μεγάλου στούντιο, μια κινηματογραφική ταινία που είχε στο μυαλό του εδώ και 40 χρόνια.

Είναι αμφίβολο όμως το αν η ίδια η «Megalopolis» ως κινηματογραφική δημιουργία άγγιξε τους θεατές που την είδαν τόσο ώστε να τη χειροκροτήσουν επί δέκα λεπτά. Από την άλλη πλευρά όμως είναι απολύτως βέβαιο ότι η παρουσία του Κόπολα μέσα στην αίθουσα αύξησε κατά πολύ τον ενθουσιασμό αυτών των ανθρώπων οδηγώντας τους σε ένα κυριολεκτικό ξέσπασμα θαυμασμού.