Κάφκα από μολύβι και μελάνη

Η εύκολη περιγραφή θα περιελάμβανε το επίθετο «καφκική» τουλάχιστον μία φορά για να περιγράψει τη διαδρομή από την Πράγα του 1924 μέχρι την πρόσφατη δημοσιοποίηση των άγνωστων σκίτσων του Κάφκα, για τα οποία υπήρξαν πολλά δημοσιεύματα στον προπερσινό ξένο Τύπο (ενδεικτικά, «Discovering Franz Kafka’s Nearly-lost Drawings» στο Lithub, «The Figures Kafka Drew», «New York Times»). Το σημείο μηδέν ήταν η συλλογική έκδοση του 2021 από τον οίκο Galaxia Gutenberg με τίτλο «Τα σχέδια», υπό την καθοδήγηση του γερμανικού C.H. Beck Verlag, που συμπεριλαμβάνει όλες τις εικονογραφήσεις του Κάφκα. Ακολούθησαν ανθολογημένες εκδόσεις, ανάμεσα στις οποίες η ισπανόφωνη με την επιμέλεια του Jordi Llovet, καθηγητή Λογοτεχνικής Θεωρίας και Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης. Σε αυτήν βασίζεται η ελληνική έκδοση, η οποία αναμένεται από το «Οξύ» στις 28 του μήνα, με την επιλογή κειμένων και τον πρόλογο του Llovet (μετάφραση Μαρία Μπεζαντάκου). «Ζητούμενό μας ήταν η ανίχνευση μιας επιπλέον διάστασης στην προσωπικότητα και τον τρόπο έκφρασής του [Κάφκα], και τα “πληρέστερα” από τα ανακτηθέντα σχέδια, λιτά έως μινιμαλιστικά στην πλειοψηφία τους, μοιάζουν να συνδιαλέγονται ευφάνταστα με τη συγγραφική συνείδηση όσο και με την πηγαία διάθεση της στιγμής, απέχοντας πολύ από το να χαρακτηριστούν απλώς “μουντζούρες του Φραντς Κάφκα”», σημειώνει στον δικό του πρόλογο ο εκδότης Θάνος Καραγιαννόπουλος.

Οσον αφορά την περίφημη διαδρομή των σκίτσων και σχεδίων, αξίζει μια σύντομη αναδρομή, όπως αποτυπώνεται από τον ισπανό καθηγητή:

n Το 1982 μια διεθνής ομάδα φιλολόγων, υπό τη σφραγίδα του γερμανικού εκδοτικού οίκου Fischer, προχωρεί στην κριτική έκδοση όλων των κειμένων που είχαν διασωθεί. Σε αυτήν παρουσιάζει και σειρά σχεδίων «άνισων σε ποιότητα», ενώ λείπουν πολλά από αυτά που ο φίλος του Κάφκα και «θεματοφύλακας» της κληρονομιάς του, Μαξ Μπροντ, είχε κληροδοτήσει το 1968 στη γραμματέα του, Εστερ Χόφε (με την εντολή να «παραδοθούν» σε ένα δημόσιο ισραηλινό αρχείο), κι εκείνη στις κόρες της.

n Η Χόφε και οι κόρες της αρνούνται να παραιτηθούν από τα πνευματικά δικαιώματα ώστε ερευνητές και εκδότες να έχουν πρόσβαση στο υλικό. Διασπά τη συλλογή, διασκορπίζοντάς την ανάμεσα στο διαμέρισμά της στο Τελ Αβίβ και σε τουλάχιστον 10 χρηματοθυρίδες στο Ισραήλ και στην Ελβετία. Το Γερμανικό Αρχείο Λογοτεχνίας του Μάρμπαχ αποδεικνύεται ο μεγαλύτερος πλειοδότης σε δημοπρασία της Χόφε και αποκτά το γνήσιο χειρόγραφο της «Δίκης» αντί 2 εκατομμυρίων δολαρίων το 1988.

n Παρεμβαίνει η Εθνική Βιβλιοθήκη του Ισραήλ εγείροντας νομική αμφισβήτηση κατά του κληροδοτήματος, με βάση τους όρους της επιθυμίας του Μπροντ. Προσκομίζει μάλιστα το τετρασέλιδο αντίγραφο με το κληροδότημα του τελευταίου.

n Η Βιβλιοθήκη κερδίζει τη δικαστική διαμάχη. Το περιεχόμενο των χρηματοκιβωτίων μεταφέρεται στο Ισραήλ το 2019 και τα πνευματικά δικαιώματα δεν αργούν να αποδεσμευτούν. Η συλλογή – με πολλά από τα άγνωστα σχέδια – κατατίθεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Ισραήλ, στην Ιερουσαλήμ.

Με την άδεια του εκδοτικού οίκου, δημοσιεύουμε σήμερα σκίτσα και σχέδια που δημιούργησε ο Φραντς Κάφκα, από τον θάνατο του οποίου συμπληρώνονται 100 χρόνια στις 3 Ιουνίου.