«Μια “Τόσκα” που δεν επιζητά το μοντέρνο για το μοντέρνο»

Η «Τόσκα» του Τζάκομο Πουτσίνι ανοίγει για λογαριασμό της Εθνικής Λυρικής Σκηνής το φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών στο Ηρώδειο. Η όπερα αυτή, που δικαίως θεωρείται μία από τις δημοφιλέστερες ρεπερτορίου, πρωτοανέβηκε το 2012 στο Αρχαίο Ωδείο σε σκηνοθεσία του Ούγκο ντε Ανα και αναβιώνει τώρα σε επιμέλεια Κατερίνας Πετσατώδη και μουσική διεύθυνση Λουκά Καρυτινού. Με όπλο τα εντυπωσιακά σκηνικά και τις θεαματικές προβολές που δίνουν μια κινηματογραφική διάσταση στην παραγωγή, αυτή η προσέγγιση του αριστουργήματος του Πουτσίνι υπόσχεται να είναι συναρπαστική και δραματική. «Είναι μια ωραία “Τόσκα”. Εννοώ ότι είναι μια παραγωγή η οποία δεν επιζητά το μοντέρνο για το μοντέρνο. Είναι μια παραγωγή η οποία σέβεται απόλυτα το έργο του Πουτσίνι και προσθέτει στο Ηρώδειο μια πολύ ωραία και ταιριαστή αισθητική. Χρησιμοποιεί δηλαδή το Ηρώδειο με πολύ έξυπνο τρόπο ο σκηνοθέτης» αναφέρει στα «Πρόσωπα» ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος, ο οποίος ανέλαβε να υποδυθεί τον ρόλο του Σκάρπια στη διπλή διανομή μαζί με τον Γιάννη Γιαννίση.

Ο καταξιωμένος βαρύτονος, δύο χρόνια μετά την πρώτη του γνωριμία με τον κακό ήρωα της συγκεκριμένης όπερας, επιχειρεί να αναμετρηθεί μαζί του σπάζοντας τα ταμπού που ενδεχομένως είχε για εκείνον. «Οταν μου το είχαν πρωτοπροτείνει, είχα πει όχι γιατί αισθανόμουν ότι δεν θέλω να μπλέξω με αυτό τον κακό τύπο. Παραείναι κακός. Τώρα, τη δεύτερη φορά που έρχεται, εφόσον σχετιστήκαμε την πρώτη, μπορώ να πω ότι τον αγαπάω γιατί περάσαμε καλά πριν από δύο χρόνια. Αναπάντεχα καλά. Οταν ξεκίνησαν οι πρόβες και πολύ περισσότερο οι παραστάσεις δεν φανταζόμουν την άνεση με την οποία θα μπορούσαμε να κινηθούμε μαζί με τον Σκάρπια χέρι-χέρι. Οπότε, με δεδομένη εκείνη την εμπειρία, περιμένω πώς και πώς να δω αν είναι τώρα ακόμα πιο ωραία, αν θα πάμε λίγο πιο βαθιά, αν και δεν έχει μεγάλο βάθος σαν χαρακτήρας. Μια εμπειρία που την έχεις ήδη βιώσει και ήταν θετική, όταν επανέρχεται, πλησιάζεις πιο αισιόδοξα και με μεγαλύτερη χαρά τα πράγματα» τονίζει ο ίδιος.

ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΚΟΥ. Η ιστορία της συγκεκριμένης όπερας στήνεται πάνω στον έρωτα της Φλόρια Τόσκα, μια ντίβας της όπερας, για τον εραστή της και αγνό πατριώτη Μάριο Καβαραντόσι. Οταν όμως ανάμεσά τους μπαίνει ο βαρόνος Σκάρπια, ένας σκοτεινός άνδρας με απόλυτη εξουσία που ηδονίζεται από τον πόνο των θυμάτων του, η κατάληξη αυτής της σχέσης θα είναι τραγική. «Ο Σκάρπια είναι συναρπαστικός ρόλος γιατί είναι πολύ δυνατή προσωπικότητα. Είναι πολύ σκληρός. Είναι σαδιστής. Είναι στα όρια της ενσάρκωσης του απόλυτα κακού ανθρώπου, και αυτό το θεωρώ συναρπαστικό γιατί σπάνια συναντάς τόσο κακούς ανθρώπους στη ζωή σου. Είναι ενδιαφέρον το πώς επιτρέπεις στο σώμα σου και στην ύπαρξή σου να γίνει φορέας μιας τέτοιας ενέργειας. Βέβαια, όλο αυτό γίνεται μέσα στο ασφαλές περιβάλλον της τέχνης. Γιατί, εντάξει, μπορεί να είναι ένας κακός άνθρωπος ο Σκάρπια, αλλά δεν παύει να είναι ένας χαρακτήρας ενός καλλιτεχνικού έργου. Δεν είναι ένα ντοκιμαντέρ δηλαδή. Αρα με έναν τρόπο προστατεύεσαι γιατί αυτό που βιώνεις το βιώνεις μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο που το έχει δώσει πρώτα-πρώτα ο συνθέτης. Από εκεί και πέρα επειδή είναι ένας πολύ δυνατός χαρακτήρας, θέλει προσοχή να μη σου πάρει κεφάλι. Διότι όλοι οι μεγάλοι χαρακτήρες των μεγάλων έργων είναι μεγαλύτεροι από τους καλλιτέχνες που τους ερμηνεύουν. Μεγαλύτεροι σε ηλικία και μεγαλύτεροι σε μέγεθος. Οπότε χρειάζεται, ανάλογα με το πώς είναι ο κάθε καλλιτέχνης, να τον προσεγγίζει έχοντας κατά νου ότι θα πρέπει να τον διαχειριστεί με σύνεση. Γιατί αν τον αφήσεις και σε παρασύρει, μπορεί πραγματικά να σε πετάξει στον τοίχο και να μην καταφέρεις να τελειώσεις την παράσταση» παραδέχεται ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος.

Η αφηγηματική πλοκή της «Τόσκα» συμπεριλαμβάνει μια σειρά από ανθρώπινα θεμελιώδη ζητήματα, όπως ο έρωτας, η ζήλια, η διεστραμμένη λαγνεία και η πίστη στη φιλία. Αν και το έργο στο τέλος σφραγίζει ο θάνατος, η ουσία του κρύβεται στο εφιαλτικό δίλημμα που αντιμετωπίζει η ηρωίδα για το αν πρέπει να υποκύψει ή όχι στις ορέξεις του Σκάρπια που την απειλεί. «Είναι #Metoo τελείως. Κι όχι μόνο αυτό. Είναι και η απόλυτη χρησιμοποίηση της γυναίκας ως σεξουαλικό αντικείμενο. Αλλά και από τις δύο αρσενικές πλευρές. Ο Σκάρπια είναι ο κακός προφανώς, ο οποίος είναι ο Γουάινστιν, αλλά και ο αγαπημένος της, Καβαραντόσι, τη βλέπει με το συνηθισμένο στερεότυπο, της χαζής αδύναμης που δεν μπορεί να της τα λέει όλα γιατί είναι και ζηλιάρα και άρα δεν της λέει τίποτα. Οπότε σαφέστατα είναι δυστυχώς μια σημερινή όπερα, όπου η κεντρική ηρωίδα, δηλαδή ο άνθρωπος ο οποίος ουσιαστικά υποφέρει και υποφέρει άδικα, είναι η γυναίκα, η Τόσκα. Γιατί οι δύο άντρες παίζουν αυτό ακριβώς το στερεότυπο, τον καλό και τον κακό. Και πεθαίνουν γιατί αυτό είναι φυσικό αναμενόμενο στη συμπεριφορά τους και στην επιλογή τους. Ο ένας είναι επαναστάτης, οπότε τον συλλαμβάνουν και τον εκτελούν. Δεν έχει κάποια ανατροπή στην ιστορία του. Ο άλλος είναι κακός και τον δολοφονούν. Η Τόσκα αυτοκτονεί. Η Τόσκα είναι αυτή η οποία υποφέρει διαρκώς από τη συμπεριφορά των ανδρών απέναντί της» τονίζει ο βαρύτονος.

Ολα αυτά τα παράφορα στοιχεία υπογραμμίζονται από τη μουσική του Τζάκομο Πουτσίνι, που είναι αρκετά χαρακτηριστική και δημοφιλής. «Η μουσική του Πουτσίνι είναι εξαιρετική. Γιατί είναι τόσο πολύ θεατρική, τόσο πολύ κινηματογραφική. Αυτό το έργο μπορείς να το ακούς και να το ξανακούς και να το βλέπεις. Αλλά και μόνο να το ακούς τα έχεις όλα εκεί, ζωντανά. Είναι από τα μεγάλα αριστουργήματα της τέχνης της όπερας, τις πολύ μεγάλες στιγμές της, το πώς συνδυάζεται δηλαδή θέατρο και μουσική σε μία ενιαία μορφή» δηλώνει ο λυρικός τραγουδιστής κάνοντας συσχετισμό με τις μελωδίες που διατρέχουν τον ρόλο του Σκάρπια που ερμηνεύει ο ίδιος. «Εχει ενδιαφέρον ότι στην Τόσκα υπάρχουν άριες σουξέ που τις λέει η Τόσκα πρώτα-πρώτα και ο τενόρος. Ο βαρύτονος δεν έχει καμία άρια. Πράγμα που σημαίνει ότι ο βαρύτονος, όπως ήθελε προφανώς ο Πουτσίνι, δεν έχει ανάγκη τέτοιου τύπου μουσικής έκφρασης. Διατρέχει όλο το έργο χωρίς να έχει την ανάγκη ο ίδιος ως μουσική προσωπικότητα να έχει μια στιγμή μόνο δική του. Γιατί αν βγάλεις τον Σκάρπια από την Τόσκα, δεν υπάρχει το έργο, δεν λειτουργεί. Προκλήσεις μουσικές δεν έχει. Φωνητικές έχει σε δύο-τρία σημεία που η δραματική ένταση και η μουσική είναι τέτοια που θέλει προσοχή» συμπληρώνει.

ΤΟ «ΟΛΥΜΠΙΑ». Εκτός από την παραγωγή της Λυρικής, ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος τους τελευταίους μήνες έχει αναλάβει την ευθύνη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Δημοτικού Μουσικού Θεάτρου Ολύμπια Μαρία Κάλλας. Αραγε τι να περιμένει το κοινό από τον ιστορικό αυτόν χώρο; «Η πρόθεση είναι να προσφέρει ένα ποικίλο πρόγραμμα σε ένα ποικίλο κοινό, καλύπτοντας κυρίως τα πεδία που δεν καλύπτονται από τους άλλους οργανισμούς που έχουμε στην Αθήνα. Στο Ολύμπια θα γίνουν παραστάσεις όπερας γιατί είναι ένα λυρικό θέατρο και θα γίνονται συναυλίες γιατί είναι το σπίτι των μουσικών συνόλων του Δήμου, που σημαίνει της συμφωνικής ορχήστρας, της χορωδίας, της Jazz Band και του Εργαστηρίου Ελληνικής Μουσικής. Ηδη μόνο με τα σύνολα του Δήμου έχουμε χοντρικά τρία διαφορετικά μουσικά πεδία: την κλασική μουσική, την τζαζ και την ελληνική έντεχνη και παραδοσιακή. Δεν παίζεται πουθενά αλλού από δημόσιο οργανισμό στην Αθήνα οπερέτα ή μιούζικαλ ή κλασικό μπαλέτο. Αρα το Ολύμπια θα προτείνει να υπάρχει χώρος για αυτά τα είδη, τα οποία δεν έχουν χώρο αλλού. Βασικό και κύριο ότι θα είναι ένας χώρος για τους έλληνες καλλιτέχνες που δεν μπορούν είτε να πάνε εκτός Ελλάδος για να εισπράξουν είτε γιατί ακριβώς η Λυρική και το Μέγαρο δεν αρκούν για να καλύψουν όλους τους έλληνες τραγουδιστές και μουσικούς. Αρα το Ολύμπια θα έρθει να καλύψει όσο το δυνατόν περισσότερους έλληνες καλλιτέχνες στη σκηνή του. Ταυτόχρονα σε δεύτερο χρόνο είναι το κοινωνικό του κομμάτι, το πώς δηλαδή θα συνδιαλλαγεί με τους πολίτες της Αθήνας αλλά και με τις κοινότητες που έχουμε στην Αθήνα για να γίνει ένα σημείο πολυπολιτισμικού καλλιτεχνικού διαλόγου» καταλήγει ο λυρικός τραγουδιστής.