Η σημαντικότερη ανακάλυψη της φαρμακολογίας

Τα εμβόλια είναι φαρμακευτικά σκευάσματα που στοχεύουν στην ανάπτυξη της παθητικής ανοσοποίησης του οργανισμού, χωρίς να εκτεθεί δηλαδή στον μολυσματικό παράγοντα, και διαμορφώνουν την ανοσιακή μνήμη ώστε να μπορεί ο παθογόνος «εισβολέας» μικροοργανισμός να αναγνωριστεί από τον οργανισμό και να καταπολεμηθεί πιο εύκολα. Ο εμβολιασμός είναι ένα κρίσιμο βήμα για την προστασία του πληθυσμού τόσο ατομικά όσο και ως κοινότητα μέσω της ανοσίας της αγέλης, από τη μετάδοση μολυσματικών ασθενειών. Με την πάροδο των ετών τα εμβόλια έχουν αποτρέψει αμέτρητες περιπτώσεις ασθενειών, αναπηρίας και θανάτων και έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές. Αυτό έγινε δραματικά σαφές κατά τη διάρκεια της πρόσφατης πανδημίας του κορωνοϊού και της λαίλαπας που προκάλεσε η νόσος Covid-19. Χωρίς τα εμβόλια η ζημιά θα ήταν αδιαφιλονίκητα πολύ μεγαλύτερη και πιθανόν η πανδημία να μας ταλαιπωρούσε ακόμα και να μην είχε επανέλθει η κανονικότητα της καθημερινής μας ζωής.

Ηδη από τις αρχές του 19ου αιώνα η ανάπτυξη του εμβολίου κατά της ευλογιάς σηματοδότησε ένα σημαντικό ορόσημο στην ιστορία του εμβολιασμού και άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία πολλών άλλων εμβολίων καταπολεμώντας διάφορες ιογενείς μολυσματικές ασθένειες. Ασθένειες όπως η ευλογιά, η πολιομυελίτιδα και πολλές άλλες έχουν ουσιαστικά εξαλειφθεί από την Ευρώπη και θεωρούνται πλέον σπάνιες παθήσεις. Σήμερα έχουμε διαφόρων τύπων εμβόλια στη φαρέτρα μας ώστε να μπορούμε να αντεπεξέλθουμε στις συνεχείς προκλήσεις όσο το δυνατόν ταχύτερα και αποτελεσματικότερα.

Οι πιο ευρέως διαδεδομένοι τύποι εμβολίων είναι αυτά που περιλαμβάνουν ζώντες ή εξασθενημένους μικροοργανισμούς, εμβόλια με πρωτεϊνικά μέρη ή θραύσματα μικροοργανισμών, με αδρανοποιημένες τοξίνες, και συζευγμένα εμβόλια που συνδέουν τις εξωτερικές επικαλύψεις πολυσακχαριτών ορισμένων βακτηρίων με πρωτεΐνες, για να ενισχύσουν την ανοσολογική απόκριση. Η πανδημία του κορωνοϊού και της νόσου Covid-19 επιτάχυνε την ανάπτυξη της πιο σύγχρονης και αποτελεσματικής κατηγορίας εμβολίων, τα εμβόλια mRNA, τα οποία χρησιμοποιούν νουκλεϊκά οξέα για να διεγείρουν ανοσολογική απόκριση. Τα εμβόλια αυτά αποτελούν μεγάλη ελπίδα για την αντιμετώπιση όχι μόνο μολυσματικών αλλά και χρόνιων παθήσεων, όπως ο καρκίνος και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Τα εμβόλια υπόκεινται σε εκτεταμένες διαδικασίες ελέγχου ως προς την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους πριν διανεμηθούν για ευρεία χρήση. H επιτήρηση και παρακολούθηση της ασφάλειάς τους συνεχίζεται και μετά την είσοδό τους σε ευρεία χρήση. Αξίζει να τονιστεί ότι τα εμβόλια αποτελούν με διαφορά την πιο ασφαλή κατηγορία από όλα τα χρησιμοποιούμενα από τους ανθρώπους φαρμακευτικά θεραπευτικά σκευάσματα, συμπεριλαμβανομένων και των κάθε είδους φυσικών συμπληρωμάτων διατροφής. Αποτελούν, αναμφισβήτητα, μαζί με τα αντιβιοτικά, τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της φαρμακολογίας.

Οι συνεχείς προσπάθειες για τη βελτίωση της πρόσβασης στα εμβόλια, την ενίσχυση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και την καταπολέμηση του δισταγμού όσον αφορά τον εμβολιασμό είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση μιας πιο υγιούς και ανθεκτικής παγκόσμιας κοινότητας. Οι ιοί που προκαλούν ασθένειες και θάνατο εξακολουθούν να υπάρχουν και μπορούν να μεταδοθούν σε όσους δεν είναι εμβολιασμένοι και δεν προστατεύονται. Ο εμβολιασμός είναι βασικό συστατικό της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα. Είναι υποχρέωση όλων μας να τηρούμε τους κανόνες εμβολιασμού ως μια πράξη ευθύνης απέναντι τον εαυτό μας αλλά και το κοινωνικό σύνολο.

Ο Ευάγγελος Μανωλόπουλος είναι καθηγητής Φαρμακολογίας, Φαρμακογονιδιωματικής και Ιατρικής Ακριβείας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων και μέλος της Εθνικής Επιτροπής Δημόσιας Υγείας