«Η κριτική, ειδικά σε έναν ποιητή, είναι δώρον άδωρον»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… στο θέατρο, στην παράσταση «Μαθήματα κωμωδίας» του Θοδωρή Αθερίδη. Λίγο αντιφατικό, έργο κατεξοχήν κωμωδία να προσφέρεται και για συγκίνηση αλλά συμβαίνει. Ο τρόπος που ο Θοδωρής μέσα από τον συγχρωτισμό τεσσάρων ετερόκλητων φιγούρων αναδεικνύει «κοινωνικές ατεχνίες» είναι συχνά – πυκνά συγκινητικός.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα… Λουντοβίκο Εϊνάουντι. Εκλεπτυσμένος συνθέτης κλασικής, αγγίζουν σχεδόν όλες οι μελωδίες του τον μυχό της ψυχής μου.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής… είναι, είναι… τι να είναι άραγε; Θαρρώ είναι τότε που καλείται ο συγγραφέας να στιγματίσει το λευκό, παρθένο χαρτί με τις σκέψεις του, με εντυπωμένα συναισθήματα και ψυχικά ανασκιρτήματα της πρώτης στιγμής. Αυτή η σκληρή συνουσία είναι οδυνηρή και είναι οδυνηρή γιατί στην ουσία της είναι σκέτη αφερμάτιση. Ο συγγραφέας ξεφορτώνεται έναν κρυφό εσωτερικό κόσμο, ανεξομολόγητο τις περισσότερες φορές, μαθαίνοντας να ζει πάντα με αυτή την αφαίρεση. Είναι απώλεια. Απώλεια που στο τέλος φέρνει ανταμοιβή ή και λύτρωση ακόμα. Οποιοι είναι καλοί στα μαθηματικά ας κάνουν τους υπολογισμούς.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν…  στο νούμερο ένα o «Ξένος», του Αλμπέρ Καμί. Διαχρονικό υπαρξιστικό μυθιστόρημα «Οταν σκοτώνουν τα κοτσύφια» της Χάρπερ Λι δεύτερη επιλογή και τέλος θα επέλεγα το «Μονόγραμμα» του Οδυσσέα Ελύτη. «Στον Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί / Απαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στη θάλασσα».

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά…  τον διάλογο με την εσωτερική φωνή αλήθειας του αναγνώστη. Πολλές φορές η κριτική, ειδικά σε έναν ποιητή, είναι δώρον άδωρον. Να μην παραγνωρίζουμε, ωστόσο, πως η κριτική τρίτου προσώπου που έχει τη βάση της στην υποκειμενική αλήθεια του, αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην ορθή ώσμωση μεταξύ του αναγνώστη και του συγγραφέα, εντέλει και του ίδιου του συγγραφέα με τον εαυτό του.

Η αυτοκριτική ξεκινάει από… το σημείο που αφήνει κάποιος τις ασφαλείς ζώνες του εγωισμού και βαδίζει με σθένος και ταπεινότητα σε μια διαδικασία αναδημιουργίας και αναθεώρησης πολλές φορές και από το μηδέν. Τέχνη δίχως αυτοκριτική δεν υφίσταται. Βέβαια θέλει προσοχή γιατί πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος βραχυκύκλωσης σε βρόχους αυτοακύρωσης.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι…  από τη Ρωμιοσύνη του Ρίτσου. «Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό, / αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ‘ τα ξένα βήματα, / αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο, / αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο». Δεν θα έλεγα βέβαια ζηλεύω, περισσότερο χαίρομαι και ζω τους στίχους τούτους. Δεν θα μπορούσα να βρω πιο ταιριαστές λέξεις, με τόσο εκρηκτικό φορτίο και ακραιφνή χρωματισμό, για να περικλείσω την αξία της ανθρώπινη ταυτότητας του τόπου τούτου.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι… αρχικά η λέξη κρίση ως λέξη έχει διττή σημασία. Ναι μεν η λέξη αυτή προβάλλει τον κίνδυνο, από την άλλη βέβαια φέρει έστω και καταχρηστικά την πνοή της ελπίδας, της αναγέννησης. Θα σας πω και κάτι ακόμα. Ολα τα φυσικά συστήματα  οδεύουν φυσιολογικά προς την αταξία και το χάος. Ετσι, με την πάροδο του χρόνου, η εντροπία (που είναι ένα μέτρο αταξίας στη Θερμοδυναμική ) θα αυξάνεται διαρκώς έως ότου κάποτε δεν θα υπάρχει πια άλλη ενέργεια για να μετατραπεί σε θερμότητα. Η εντροπία λέμε τότε θα φτάσει στη μέγιστη τιμή της και ως αναπόδραστο αποτέλεσμα θα επέλθει ο λεγόμενος «Θερμικός θάνατος» του σύμπαντος.

Ισως και η Λογοτεχνία να θεωρείται ένα τέτοιο φυσικό σύστημα και να οδηγείται σε ένα δικό της  ψυχρό θάνατο ώστε να μπορέσει να ξαναγεννηθεί μέσα από τις αναρίθμητες σελίδες της. Δεν μπορώ να ξέρω…

Ο Θοδωρής Κουτσοδήμας γεννήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου του 1997 στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός στο Πολυτεχνείο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Πέραν της ελληνικής, ομιλεί την αγγλική και τη γερμανική γλώσσα. Από νεαρή ηλικία είναι λάτρης της μουσικής και της ιστιοπλοΐας. Το «Εαρ» είναι η τελευταία ποιητική του συλλογή. Στο παρελθόν, έχει εκδώσει την ποιητική συλλογή «Ξυλάρμενες ελπίδες», εκδ. Θερμαϊκός, με την οποία συστήθηκε στο φιλαναγνωστικό κοινό.