Από τον Σολζενίτσιν στις Νόρες

Σε ό,τι αφορά τα ΒΙΠΕΡ, για τα οποία έγραφα το προηγούμενο Σάββατο, το πρώτο ίσως που εντυπωσιάζει είναι η ποικιλία των σειρών τους: ελληνική λογοτεχνία (Μακρυγιάννης, Σολωμός, Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός, Κονδυλάκης, Χατζόπουλος, Ροΐδης, Χρηστομάνος, Καρκαβίτσας, αλλά και Λιλίκα Νάκου και Δημήτρης Ψαθάς), ξένη λογοτεχνία (Σολζενίτσιν, Μαλρώ, Καμύ, Τρουαγιά, Μπουλγκάκοφ, Α.  Χάξλεϊ, Γκρ. Γκριν, αλλά και Νόρμαν Μέιλερ), αστυνομική λογοτεχνία (Τζέιμς Τσέιζ, Ε. Στ. Γκάρντνερ, Ρ. Τσάντλερ, Σιμενόν, Aγκαθα Κρίστι), επιστημονική φαντασία (Aρθουρ Κλαρκ, Ρ. Μπράντμερι), κινηματογραφικές επιτυχίες («Κατς 22», «Ο πρωτάρης»), Ιστορία (Βασίλιεφ, Μαρκεζίνης, Ρ. Καρτιέ), πρακτικά θέματα («Οδηγός των σπορ», «Πρακτική αστρολογία», «Ιστορία της Ιατρικής»), βιογραφίες (Ναπολέων, Ελισάβετ, Μαρία Αντουανέτα, Κολόμβος, Μαγγελάνος, Κρόμγουελ, Ατατούρκ, Γαριβάλδης, Νάσερ).

Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι, παρόλο που τα πιο ευπώλητα απ’ τα ΒΙΠΕΡ ήταν (εύλογα, ίσως) τα αστυνομικά και τα κατασκοπικά, οι εκδότες τους δεν δίστασαν να λανσάρουν, με τις ίδιες πάντα προδιαγραφές ως προς την εμφάνιση, τη χαμηλή τιμή και τα σημεία πώλησης, τα Κλασικά Παπύρου, με αριστουργήματα της παλαιότερης λογοτεχνίας (Γκαίτε, Μπαλζάκ, Σταντάλ, Τόμας Μαν, Ανατόλ Φρανς, Σόμερσετ Μομ, Χέμινγκγουεϊ, Μπρεχτ, κ.ά.). Μάλιστα, η επιτυχία των ΒΙΠΕΡ και σε αυτό το πεδίο ώθησε τις ιστορικές εκδόσεις Aγκυρα να μπουν κι αυτές στον χορό των χαμηλής τιμής εκδόσεων με έργα κλασικών συγγραφέων (Καμύ, Στάινμπεκ, Χάσεκ, Μεριμέ, κ.ά.).

Αλλά και οι μεταφράσεις των ΒΙΠΕΡ κάθε άλλο παρά πρόχειρες ή ανεπαρκείς ήταν. Ενδεικτικά και μόνο, αναφέρω: στα Αντιαπομνημονεύματα του Μαλρώ μεταφραστής ήταν ο τεράστιος Αιμίλιος Χουρμούζιος, το The Sound and the Fury του Φόκνερ το είχε μεταφράσει ο γλυκύτατος Τάκης Μενδράκος, ο Φάουστ ήταν στην κλασική μετάφρασή του Κ. Χατζόπουλου, την Ανθρώπινη δουλεία του Σ. Μομ την είχε μεταφράσει ο Γιάννης Λάμψας, τον Σολζενίτσιν ο Σωτήρης Πατατζής, κ.λπ., κ.λπ. Και μια ανακάλυψη, απ’ την πρόσφατη αναδίφηση στη βιβλιοθήκη μου: στο Ουδέν νεώτερον από το Δυτικόν Μέτωπον του Ε.Μ. Ρεμάρκ μεταφραστής ήταν ο γνωστός και μη εξαιρετέος Ευάγγελος Αντώναρος, νεαρός προφανώς τότε.

Χρονολογικά τώρα, θα έλεγα ότι η κατεξοχήν περίοδος ακμής για τα ΒΙΠΕΡ ήταν το 1970-72. Σταδιακά η δυναμική τους, η απήχησή τους και η κυκλοφορία τους μειώνονταν, με αποτέλεσμα το 1976 να παραχωρήσουν τη θέση τους στα ΒΙΠΕΡ ΝΟΡΑ, αμιγώς αισθηματικού/ροζ περιεχομένου.

Γεγονός παραμένει πάντως πως όλους εμάς που ήμασταν έφηβοι εκεί γύρω στο 1970 τα ΒΙΠΕΡ της πρώτης περιόδου, με τα καλά τους και με τα στραβά τους, μας σημάδεψαν ως αναγνώστες. Και κάτι ακόμα: συχνά επίσης μας συντρόφεψαν… τις νύχτες. Oταν, πιστοί στις φοιτητικές παραδόσεις, αργούσαμε να πάμε για ύπνο, δεν ήταν λίγες οι φορές που «ξεπετάγαμε» κι ένα βιπεράκι απ’ τις 2 έως τις 5 τα ξημερώματα. Oσο για τον τίτλο του κειμένου, το πρώτο (αρ. 1) ΒΙΠΕΡ που κυκλοφόρησε ήταν το Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς  του Σολζενίτσιν.

Επιδόρπιο

Να μια πολύ ενδιαφέρουσα λέξη σε κείμενα παλαιότερων εποχών: τοὐπίκλην. Επίρρημα, εκ του το επίκλην, αντίστοιχο λίγο πολύ με ό,τι στη νεοελληνική κοινή λέμε «ο λεγόμενος», με το αγγοσαξονικό «(the) so called».