Η δυνητική πλευρά της Ιστορίας που θα μπορούσε να γραφεί και αλλιώς σε μια μεγάλη έκθεση

Η Ιστορία είναι γεμάτη με ορόσημα. Η νεότερη γερμανική ιστορία έχει τα δικά της. Το σημαντικότερο των τελευταίων δεκαετιών είναι η «ειρηνική επανάσταση» του 1989 που οδήγησε στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου και στην επανένωση της Γερμανίας.

Ποια θα ήταν η εξέλιξη, όμως, αν οι μαζικές διαδηλώσεις των Ανατολικογερμανών στη Λειψία, τη Δρέσδη, την Ερφούρτη και αλλού με το σύνθημα «Εμείς είμαστε ο λαός» δεν είχαν τη γνωστή κατάληξη; Ποια θα ήταν η πορεία της Ιστορίας αν το κομμουνιστικό καθεστώς της DDR επιχειρούσε να καταστείλει με τη βία τις αντικαθεστωτικές κινητοποιήσεις, όπως έκανε μερικούς μήνες πριν, τον Ιούνιο του 1989, η κομμουνιστική ηγεσία του Πεκίνου πνίγοντας στο αίμα την εξέγερση των κινέζων φοιτητών με τα τανκς στην πλατεία Τιενανμέν;

Το ερώτημα αυτό σήμερα είναι ρητορικό. Αλλά τότε, με τα δεδομένα εκείνης της εποχής, η πιθανότερη εκδοχή ήταν η βίαιη καταστολή. Η ηγεσία του SED έστελνε μηνύματα υποστήριξης στην Κίνα και ο Εριχ Χόνεκερ ήθελε τη δυναμική επέμβαση των κρατικών δυνάμεων στο εκρηκτικό μείγμα που δημιουργούσαν οι διογκούμενες κινητοποιήσεις και η μαζική «έξοδος» των Ανατολικογερμανών στα 40χρονα της ίδρυσης της DDR.

Για τη διαδήλωση στη Λειψία στις 9 Οκτωβρίου 1989 οι αστυνομικές δυνάμεις είχαν συγκεκριμένα σχέδια επέμβασης και απομόνωσης ηγετικών στελεχών, είχαν οργανωθεί όπλα και πυρομαχικά για τις δυνάμεις άμεσης δράσης, τα νοσοκομεία της Λειψίας είχαν προετοιμαστεί να υποδεχτούν θύματα βίαιων συγκρούσεων. Αλλά δεν περίμεναν 70.000 διαδηλωτές και η τοπική ηγεσία του κομμουνιστικού κόμματος Λειψίας δεν πειθάρχησε στην απόφαση που είχε πάρει την προηγούμενη ημέρα η ηγεσία του Βερολίνου για βίαιη διάλυση της διαδήλωσης. Εναν μήνα αργότερα έπεσε και το Τείχος του Βερολίνου.

Το 1989 είναι ένα από τα 14 ορόσημα της γερμανικής ιστορίας που παρουσιάζει μεγάλη έκθεση στο Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο (DHM) – κομβικά ιστορικά γεγονότα του 19^ου και του 20^ού αιώνα, τα οποία θα μπορούσαν να είχαν εξελιχτεί και εντελώς διαφορετικά. «Το καθένα από τα σημεία καμπής παρουσιάζεται με δύο τρόπους. Αφενός στον πραγματικό χώρο και αφετέρου η δυνητική του διάσταση», εξηγεί ο Φριτς Μπακχάους, διευθυντής συλλογής του DHM και επιμελητής της έκθεσης. Τα αντικείμενα, ντοκουμέντα, φωτογραφίες που παρουσιάζουν το πραγματικό γεγονός πλαισιώνονται με την παρουσίαση των δυνητικών εναλλακτικών εξελίξεων του συγκεκριμένου γεγονότος. «Προσπαθήσαμε να δώσουμε εξίσου παραστατικά την εικόνα και την προοπτική αυτών των εναλλακτικών δυνατοτήτων», λέει ο Μπακχάους.

Αντίστροφη σειρά

Ξεκινώντας από το 1989, η έκθεση ακολουθεί αντίστροφη χρονολογική σειρά μέχρι το 1848 και την αποτυχημένη επανάσταση στην πρώτη απόπειρα δημοκρατικής αφύπνισης στη Γερμανία. Η «οστπολιτίκ» του Βίλι Μπραντ δεν θα υπήρχε αν είχε εκλεγεί καγκελάριος ο Ράινερ Μπάρτσελ του CDU το 1972. Με το Τείχος του Βερολίνου το 1961 η γερμανική κυβέρνηση προετοιμαζόταν να περάσει στο Μπούνκερ τις πρώτες μέρες του Γ΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ατομικές βόμβες των Αμερικανών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι τον Αύγουστο του 1945 προορίζονταν αρχικά για τη Γερμανία. Αν ο πόλεμος συνεχιζόταν μέχρι το φθινόπωρο του 1945, ο στόχος θα ήταν το Λουντβιγκσχάφεν με τη χημική του βιομηχανία. Αλλά ήταν η αποτυχία των γερμανικών δυνάμεων να ανατινάξουν τη γέφυρα του Ρήνου στο Ρεμάγκεν που επιτάχυνε την προέλαση των συμμαχικών δυνάμεων στη Γερμανία και έφερε τη συνθηκολόγησή της δύο μήνες πριν από την πρώτη επιτυχημένη δοκιμή ατομικής βόμβας τον Ιούλιο του 1945.

Η δυνητική προοπτική μιας διαφορετικής εξέλιξης από την πορεία που πήραν τελικά τα πράγματα, όπως την παρουσιάζει η έκθεση του DHM, δίνει μέσα από την ιστορική ανασκόπηση διδάγματα και για το σήμερα.