Μπέκετ, ρατσισμός, κλιματική κρίση

Το αμερικανικής παραγωγής ντοκιμαντέρ «Stop making sense» του Τζόναθαν Ντέμι, που μάλιστα αν και παραγωγή του 1984 διανέμεται για πρώτη φορά εμπορικά στις ελληνικές αίθουσες, είναι μια μουσική ταινία-εμπειρία. Σε συνεργασία με τον πρίγκιπα της νεοϋορκέζικης new wave μουσικής Ντέιβιντ Μπερν, ο Ντέμι κινηματογράφησε τη συναυλία του τίτλου που ο πρώτος έδωσε μαζί με το συγκρότημά του, Talking Heads, τον Δεκέμβριο του 1983 στο Pantages Theater του Χόλιγουντ.

Η απλότητα και λιτότητα της κινηματογράφησης είναι το χάρισμα της ταινίας: o Ντέμι μένει στην ουσία, το ίδιο το σόου το οποίο κινηματογραφεί με καθαρότητα, χωρίς φιοριτούρες, σάλτσες και κόλπα. Οι κάμερές του εστιάζουν στον σταρ και ψυχή της παράστασης, τον ίδιο τον Μπερν που από την πλευρά του, με έναν ιδιοφυώς μίνιμαλ τρόπο κατακτά τη σκηνή. Και αυτό γίνεται από το πρώτο κιόλας λεπτό, όταν ο Μπερν, μόνος αρχίζει και τραγουδά με την κιθάρα του το θρυλικό «Psycho killer», πηγαίνοντας κόντρα στο σύνηθες γιατί ένα τέτοιο κομμάτι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην κλιμάκωση της παράστασης και όχι στην εισαγωγη της. Με το λευκό φαρδύ κοστούμι του, την τόσο ιδιαίτερη φωνή του και την «ρομποτική» κινητικότητά του σε μαγνητίζει ακόμα και αν δεν ανήκεις στους φαν του Μπερν και των Talking Heads, στους οποίους η ταινία μοιάζει να απευθύνεται κυρίως. Ενας υποδειγματικός τρόπος του πώς θα έπρεπε να κινηματογραφούνται μουσικά σόου αλλά και μια παράσταση που από μόνη της θυμίζει ιστορία ταινίας μυθοπλασίας.

Μπέκετ και ρατσισμός

Η δεύτερη ταινία που αξίζει την προσοχή είναι η «Χορεύοντας με τον Μπέκετ» (Dance first, ΗΠΑ, 2023) του Τζέιμς Μαρς, ένα κάθε άλλο παρά ορθόδοξα ειπωμένο βιογραφικό δράμα που στόχο έχει να οδηγήσει τον θεατή κατευθείαν στο μυαλό της διάνοιας με το όνομα Σάμιουελ Μπέκετ (1906-1989). Το πιο «νόστιμο» κομμάτι της ταινίας, είναι η σχέση του Ιρλανδού Μπέκετ με τον συμπατριώτη του, Τζέιμς Τζόις (1882-1941) ο οποίος υπήρξε μέντοράς του και τον έβαλε στο σπίτι του στο Παρίσι επειδή, πρώτον, ανέγνωσε πάνω του ένα μεγάλο ταλέντο και, δεύτερον, επειδή είχε τον ευσεβή πόθο να τον παντρέψει με την «προβληματική» κόρη του (κάτι που δεν έγινε ποτέ επειδή ο Μπέκετ δεν ήθελε). Εξίσου ενδιαφέρον όμως παρουσιάζουν οι σκηνές όπου βλέπουμε τον Μπέκετ σε μεγάλη ηλικία, να συνομιλεί με τον εαυτό του (στις οποίες ο ιρλανδός ηθοποιός Γκάμπριελ Μπερν τον υποδύεται σε διπλό ρόλο).

Μέσω αυτών των συνομιλιών που είναι εντελώς ψυχαναλυτικές αλλά χωρίς μεγαλοστομία, καταλαβαίνουμε πολλά για τον συγγραφέα ο οποίος μοιάζει να ήταν ένας άνθρωπος που δεν ευτύχησε ποτέ. Ο ίδιος ο Μπέκετ εξάλλου σε κάποια σκηνή αναρωτιέται: «πόσο ενδιαφέρον θα μπορούσε να έχει η ευτυχία;». Πολύ καλός ο άγνωστος εδώ Φιον Ο’ Σι που υποδύεται υπέροχα τον Μπέκετ σε νεαρά ηλικία, όπως και ο ιρλανδός ηθοποιός Αϊνταν Γκίλαν στον ρόλο του Τζόις.

Βασισμένη στην έρευνα (και στο βιβλίο που την ακολούθησε) της βραβευμένης με Πούλιτζερ αμερικανίδας συγγραφέως Ιζαμπελ Γουίλκερσον, η ταινία της Αβα Ντιβερνιέ «Καταγωγή» (Origin, ΗΠΑ, 2023) εγείρει καυτά ζητήματα όπως ο «συστημικός ρατσισμός» (αλλά και γενικότερα, του τι μπορεί να σημαίνει ο όρος «ρατσισμός» στις μέρες μας), ο σεξισμός και η ομοφοβία. Ολα αυτά όμως κάτω από την «ομπρέλα» μιας άλλης έννοιας, της «κάστας», θέμα το οποίο εξερευνά το κεντρικό πρόσωπο της ταινίας, μια μαύρη δημοσιογράφος (Αντζανούε Ελις – Τέιλορ).

Μέσω αυτής της έρευνας γίνονται διάφορες αναφορές, ακόμα και στους ναζιστές που όλα δείχνουν ότι αντέγραψαν το ρατσιστικό μοντέλο των Αμερικανών για τους μαύρους και το προσάρμοσαν διά νόμου στη Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ με απώτερο στόχο την εξολόθρευση των Εβραίων. Ενα άλλο ερώτημα που θέτει η ταινία είναι αν πρέπει να διαχωρίζουμε τις κοινωνικές ομάδες που υφίστανται τον ρατσισμό ή απλώς να δεχτούμε την ανωτερότητα του ενός απέναντι σε όλους τους άλλους. Οπως ακούμε στην ταινία, ο Χίτλερ δεν είχε στόχο την εξολόθρευση των μαύρων παρά μόνο των Εβραίων. Δεν χωρά αμφιβολία στο ότι το θέμα της «Καταγωγής» έχει τεράστιο ενδιαφέρον και οι καλές ερμηνείες των ηθοποιών το στηρίζουν επαρκώς. Ωστόσο, ο σκηνοθετικός χειρισμός έχει μια διάθεση διδακτισμού που τελικά αποδυναμώνει κάπως την ταινία.

Από το Μεξικό μέχρι τη Λέσβο

Μια ματιά στην καθημερινότητα του μικρού, απομονωμένου από τον υπόλοιπο κόσμο χωριού El Eco στην ευρύτερη περιοχή της Τσιγκναχουαπάνα Πουέμπλα του Μεξικού αποπειράται η μεξικάνα ντοκιμαντερίστρια Τατιάνα Χουέζο στην ομότιτλη ταινία «Αντίλαλος» (El eco, Μεξικό /Γερμανία, 2023). Η Χουέζο δούλεψε χωρίς τη βοήθεια της προφορικής off αφήγησης, αφήνοντας ανθρώπους, ζώα και τοπία να σμίξουν σε ένα περιβάλλον γεμάτο δυσκολίες αλλά γοητευτικό, εκεί όπου η εργασία – αν όχι γενικότερα η ζωή – ορίζεται κυρίως από τις κλιματικές συνθήκες. Ο,τι αποφασίσει ο καιρός, αυτό και θα γίνει. Η σκηνοθέτις δένει αρμονικά και με εμφανή αγάπη τα περιστατικά σε ένα κολάζ που αν μη τι άλλο, παρακολουθείς με περιέργεια.

Βασισμένος σε αληθινή ιστορία ο «Αρθουρ ο βασιλιάς» (Arthur the king, ΗΠΑ, 2024) είναι μια ευχάριστη, καλοφτιαγμένη «ταινία μηνυμάτων» που συνδυάζει την εξαντλητική προσπάθεια μιας τετραμελούς ομάδας του «adventure racing», η οποία με ηγέτη τον Μαρκ Γουόλμπεργκ φιλοδοξεί να κερδίσει το παγκόσμιο πρωτάθλημα με ένα αδέσποτο σκυλί από τον Αγιο Δομίνικο που θα γίνει ο «καθοδηγητής» της. Οι σκληρές συνθήκες που θα φέρουν τα μέλη της ομάδας εκτός ορίων, ενώ σκαρφαλώνουν βουνά με τα ποδήλατα στην πλάτη, κωπηλατούν σε λασπώδη έλη, τρέχουν σε ανώμαλα εδάφη και κρέμονται από σύρματα με εκατοντάδες μέτρα κενό από κάτω, σε κερδίζουν με τον ρεαλισμό τους. Ομως το βλέμμα του σκύλου όπως γενικότερα το παίξιμό του μπορούν πραγματικά να σε ρίξουν νοκάουτ, με έναν τρόπο που μόνο το Χόλιγουντ γνωρίζει τόσο καλά στο σινεμά. Η σκηνοθεσία είναι του Σάιμον Σέλαν Τζόουνς.

Με την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της, το ντοκιμαντέρ «Λεσβία» (Ελλάδα, 2024), η φωτογράφος και κινηματογραφίστρια Τζέλη Χατζηδημητρίου αποπειράται μια νοσταλγική αλλά συγχρόνως διεισδυτική ματιά στην Ερεσό της Λέσβου, τοποθεσία που στη δεκαετία του 1980 έγινε προορισμός των λεσβιών (όπως η ίδια) όλου του κόσμου, γυναικών οι οποίες έβρισκαν εκεί τον προσωπικό παράδεισό τους. Φυσικά, η παρουσία τους στο νησί προκάλεσε έντονες διαμαρτυρίες στον συντηρητικό πληθυσμό της περιοχής μέχρι που η εμπορευματοποίηση έθεσε τους δικούς της όρους. Η ταινία δεν έχει κανένα ίχνος καταγγελίας και πολλά ίχνη ανθρωπιάς. Είναι ένα γνήσιο, ακριβές ντοκουμέντο μιας era διότι η Χατζηδημητρίου κατάφερε να συγκεντρώσει το πολύτιμο οπτικοακουστικό υλικό της από επισκέπτες εκείνης της εποχής μοντάροντάς το με αξιοθαύμαστη σχολαστικότητα.

Η Κορέα, η «Κάμπια», η… Κόναν

Με την ταινία «Μέσα στη μέρα» (Uriui haru/In our day, Νότια Κορέα, 2023), ο Κορεάτης Χονγκ Σανγκ Σου δημιουργεί μια συρραφή μικροϊστοριών στις οποίες παρακολουθούμε ανθρώπους να κουβεντιάζουν για τα καθημερινά, μέσα από μεγάλης διάρκειας μονοπλάνα. Στην ουσία δεν υπάρχει ιστορία, ωστόσο, πολλά από τα όσα λέγονται σε κάνουν να σκεφτείς. Με διαφορά ξεχωρίζει το «επεισόδιο» του σοφού ποιητή (Τζι Γιου Μπονγκ) που είναι το θέμα της σπουδαστικής μιας νεαρής κινηματογραφίστριας. Αυτό το επεισόδιο είναι το πιο ουσιαστικό αλλά και πιο διασκεδαστικό όλων γιατί μας θυμίζει ότι ζωή είναι η απόλαυση ενός ποτηριού νερό, ενός πιάτου φαγητό ή ενός τσιγάρου.

Παρακολουθώντας την (και) επιστημονικής φαντασίας «Κάμπια νύμφη πεταλούδα» (Ελλάδα/ Κύπρος, 2023) του Κύρου Παπαβασιλείου δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Αντιλαμβάνεσαι ότι πολύ πιθανόν η ταινία να θέλει να πει κάτι σχετικά με το «άχρονο» του χρόνου, με τη μετά-θάνατον γέννηση, με τον μετά-θάνατο πριν από τη ζωή, με το μετά-παρόν του μέλλοντος και το μετά-μέλλον του παρελθόντος. Αλλά το τι ακριβώς μόνον ο σκηνοθέτης (ενδεχομένως) γνωρίζει. Παρά την καλή αίσθηση του κάδρου η ταινία ουδόλως επικοινώνησε με τον υπογράφοντα και πολύ φοβούμαι ότι δεν θα είναι ο μόνος (παίζουν: Μαρία Αποστολακέα, Χρήστος Σουγάρης, Μάκης Παπαδημητρίου, Γιάννης Νιάρρος κ.ά.).

Δεν περιμένεις και τόσες αλλαγές στη θεματική αλλά και αισθητική του Μπερτράν Μαντίκο που έχει θεσπίσει ένα απολύτως δικό του «ονειρικό» ύφος στο οποίο το ντεκόρ έχει τον πρώτο λόγο. Στο «Κόναν η βάρβαρη» (Conann, Γαλλία/ Βέλγιο/ Λουξεμβούργο, 2023) που πολύ σοφά η διανομή του το παρουσιάζει περιορισμένα και σε μεταμεσονύχτιες προβολές (από το Σάββατο στο Αστυ), ο σκηνοθέτης καταθέτει ένα ακόμη απωθητικά διαστροφικό όργιο ξεκοιλιάσματος, νεκροφιλίας, φαγοποσίας ανθρώπινων εντοσθίων, παρέλασης τεράτων, γυναικείας ομοφυλοφιλίας κ.ο.κ. στο μοτίβο των «Αγριων αγοριών», του «Βρώμικου παραδείσου» και των πάμπολλων ταινιών μικρού μήκους του. Για όσους γνωρίζουν το έργο του και τους αρέσει, αυτό θα είναι παράδεισος. Οι υπόλοιποι; Μακριά!

Προβάλλονται επίσης τα κινούμενα σχέδια «Η κιβωτός του Νόε» (Noah’s ark, ΗΠΑ, 2024) και το θρίλερ «Αγρια νερά» (Something in the water, ΗΠΑ, 2024) της Χέιλι Ιστον Στριτ, το οποίο η εταιρεία διανομής δεν παρουσίασε στους δημοσιογράφους. Tέλος, προβάλλεται και η ταινία «Πρώτος οιωνός» (The first omen, 2024), την οποία η εταιρία διανομής της παρουσίασε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη 3 Απριλίου, απαγορεύοντας όμως την δημοσίευση οποιασδήποτε κριτικής πριν από τις 12.00 το  μεσημέρι της Πέμπτης 4 Απριλίου.