Μια ζωή στα σύνορα

Μια φουσκωτή βάρκα κολλημένη στις λασπωμένες όχθες του Εβρου, απομεινάρι από την προσπάθεια των μεταναστών να περάσουν το ποτάμι. Είναι τα ίδια νερά στα οποία ο Μανώλης, ο φωτογράφος και καφετζής στα Δίκαια πετά κάθε μέρα, από τότε που ήταν παιδί, μια πέτρα. Εκείνα, που υπερχείλισαν, και μετέτρεψαν σε ερειπιώνα ένα σπίτι έξω από το Διδυμότειχο. Εικόνες που ισορροπούν με μαεστρία ανάμεσα στο γεμάτο δύναμη ντοκουμέντο που αιχμαλωτίζει η ματιά του φωτορεπόρτερ και στην ευαισθησία που κρύβουν τα καρέ ενός καλλιτέχνη φωτογράφου. Στιγμιότυπα σε άσπρο – μαύρο που κατέγραψε με υπομονή και επιμονή ο Αντώνης Πασβάντης μέσα από αλλεπάλληλα ταξίδια στις όχθες του Εβρου. Και τα οποία μετά από αρκετές αναζητήσεις και απογοητεύσεις, μοναχικές διαδρομές και νέες φιλίες –από το 2015 που ένιωσε το αρχικό σκίρτημα έως και πέρυσι– συγκέντρωσε σε ένα λεύκωμα, που πρόκειται να κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα υπό τον τίτλο «Εβρος, η ζωή στις όχθες» από τις εκδόσεις «Ποταμός».

Η πρώτη φορά που ο βραβευμένος με το Athens Photo World 2023 βρέθηκε στον Εβρο ήταν το 2004, σε ένα ταξίδι με τρένο προς την Τουρκία. «Ηταν ένας τόπος που μου δημιούργησε μια αίσθηση ανασφάλειας, αλλά την ίδια στιγμή κατάλαβα ότι κρύβει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον», λέει στα «Πρόσωπα», σε ένα διάλειμμα από το νέο του φωτογραφικό εγχείρημα στην ευρύτερη περιοχή της Θράκης.

Οι επαγγελματικές του υποχρεώσεις, ως φωτορεπόρτερ, οδήγησαν τα βήματά του στις όχθες του Εβρου και ήταν τότε που άρχισε να συνειδητοποιεί, όπως λέει, το πώς τα σύνορα επηρεάζουν τις ζωές των άνθρωπων. Οι πρώτες έγχρωμες φωτογραφίες έδωσαν γρήγορα τη σειρά τους σε ασπρόμαυρες. Το αφηγηματικό νήμα που δεν μπορούσε να εντοπίσει στην αρχή, βρισκόταν πλέον στα χέρια του. Και τα καρέ που κατέγραφαν «την ευαλωτότητα των ανθρώπων, τη φτώχεια και την παρακμή του νομού» με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους έρχονταν το ένα μετά το άλλο: από το βίαια ακρωτηριασμένο αντίγραφο της Νίκης της Σαμοθράκης έως την τυλιγμένη σε ένα λευκό σεντόνι σορό ενός μετανάστη που δεν τα κατάφερε, μπροστά από τα αριθμημένα ψυγεία του νεκροτομείου. Από τo ερειπωμένο εργοστάσιο ζάχαρης στην Ορεστιάδα ως ένα αναίμακτο στιγμιότυπο από τα σφαγεία, με τη λεζάντα να θυμίζει πως ο νομός Εβρου ήταν εκείνος με τη μεγαλύτερη παραγωγή κρέατος στην Ελλάδα. Μέσα από τις πικρές συχνά ανθρωποκεντρικές –ακόμη και από εκείνες που απουσιάζει η ανθρώπινη μορφή, όπως στα καρέ από το καμένο δάσος της Δαδιάς– φωτογραφικές ιστορίες του Αντώνη Πασβάντη δεν λείπει η διάσταση της ελπίδας, της συνέχειας, της χαράς. Καταγράφεται στα μάτια των Αλεβιτών που ατενίζουν το μέλλον πάνω στη σέλα της μηχανής τους. Στις γυναίκες που ετοιμάζουν τον γάμο μιας φίλης τους. Στον γεμάτο δύναμη καλπασμό των αλόγων και στη γρήγορη κίνηση των ελαφιών ή ακόμη και στα κουρασμένα βλέμματα των αγροτών. Οσες φορές κι αν δει κάποιος τις 60 και πλέον φωτογραφίες του λευκώματος, θα βρίσκει πάντα και μια ιστορία που το βλέμμα του δεν θα έχει «διαβάσει».