Οργανώνοντας το χάος {LF}των τηλεοπτικών σειρών

Η καρδιά της τηλεοπτικής βιομηχανίας αυτές τις ημέρες χτυπούσε στη Λίλλη της Γαλλίας. Εκεί όπου από τις 15 έως τις 22 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε το διεθνές φεστιβάλ Series Mania, αφιερωμένο στις τηλεοπτικές σειρές. Πρόκειται για τη σημαντικότερη διοργάνωση του χώρου που φέτος συγκέντρωσε 4.000 επαγγελματίες από 65 χώρες του κόσμου, δίνοντας την ευκαιρία στο κοινό να ανακαλύψει τις νέες τάσεις που διαμορφώνονται στην τηλεόραση, να πάρει μια γεύση από τις πιο ενδιαφέρουσες σειρές που αναπτύσσονται αυτήν την περίοδο και να ακούσει από τα χείλη των ειδικών όλα όσα απασχολούν τη συγκεκριμένη βιομηχανία. Ειδικότερα στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του φόρουμ του φεστιβάλ, το οποίο είχαμε την ευκαιρία να το παρακολουθήσουμε ηλεκτρονικά, αναδείχθηκε η μεγάλη εικόνα της σημερινής τηλεόρασης, μαζί με όλες τις προβληματικές της αλλά και τις προκλήσεις της που φτάνουν να αγγίξουν μέχρι και την Ελλάδα και την εγχώρια παραγωγή μας.

Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις ήταν αυτή του Ευρωπαϊκού Οπτικοακουστικού Παρατηρητηρίου, οργάνου του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο έδωσε στη δημοσιότητα βασικά στοιχεία από την ετήσια μελέτη που ετοιμάζει για την κατάσταση της βιομηχανίας. Η Σουζάν Νικόλτσεφ, διευθύνουσα σύμβουλος του Παρατηρητηρίου, και ο Ζιλ Φοντέν, επικεφαλής του τμήματος για τις πληροφορίες της αγοράς, υποδέχθηκαν στο πόντιουμ τη Λουθία Ρεκάλντε, επικεφαλής της μονάδας των προγραμμάτων στήριξης της οπτικοακουστικής βιομηχανίας και των μέσων ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και την Πανδόρα Γκανιόν ντα Κούνχα Τέλες, παραγωγό του στούντιο Ukbar Filmes της Πορτογαλίας, ώστε να συζητήσουν τις τάσεις που διαμορφώνονται στην τηλεόραση αυτή τη σεζόν.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΣΕΙΡΕΣ. Το πρώτο στοιχείο που καταγράφει το Οπτικοακουστικό Παρατηρητήριο είναι η ραγδαία αύξηση του αριθμού των παραγόμενων σειρών τα τελευταία χρόνια, που από τις 426 δουλειές που ήταν το 2015 έφτασαν τις 873 το 2022. Ωστόσο, την ίδια στιγμή η διάρκειά τους μικραίνει, με αποτέλεσμα να βγαίνει στον αέρα μικρότερος αριθμός επεισοδίων. Την ίδια αυξητική πορεία ακολουθεί και ο αριθμός των σεζόν που πλέον έχουν οι σειρές. Στις Ηνωμένες Πολιτείες από τις 422 που ήταν οι σειρές που έπαιζαν για περισσότερο από μία σεζόν, το 2022 έφτασαν τις 600, αλλά το 2023 άρχισαν να μειώνονται, κλείνοντας στις 516. Η εξέλιξη αυτή μπορεί ασφαλώς να συνδυαστεί με την πολύμηνη απεργία των ηθοποιών και των σεναριογράφων, ωστόσο μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι μιας επερχόμενης αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας του θεάματος. Αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρείται και με τις ευρωπαϊκές ταινίες που παραγγέλλονται από τις μεγάλες πλατφόρμες ροής. Το 2016 ήταν μόλις δύο, ποσό που έφτασε τις 80 το 2022, για να μειωθεί στις 69 το 2023. Αυτή η πραγματικότητα ενδεχομένως να είναι φυσικό αποτέλεσμα της μεγάλης έκρηξης στο περιεχόμενο που καταγράφτηκε την περίοδο της πανδημίας και τώρα επιστρέφει ο κλάδος στα φυσικά του μεγέθη. Ωστόσο, ίσως και να σημαίνει πως από ‘δώ και πέρα η βιομηχανία θα στραφεί σε λιγότερες ταινίες αλλά με μεγαλύτερους προϋπολογισμούς.

ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ… 350 ΧΡΟΝΙΑ. Τα στοιχεία αυτά δεν δείχνουν να ανησυχούν την Πανδόρα Γκανιόν ντα Κούνχα Τέλες, η οποία σχολιάζοντάς τα στάθηκε στην ετερόκλητη φύση της οπτικοακουστικής βιομηχανίας. Την περίοδο αυτή σε χώρες όπως η Πολωνία, η Γερμανία και οι βόρειες χώρες η αγορά συρρικνώνεται, ενώ άλλες όπως η Γαλλία και η Πορτογαλία, έχοντας ενσωματώσει την ευρωπαϊκή οδηγία για τις επενδύσεις στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, βλέπουν αύξηση της παραγωγής τους. Από την πλευρά της, η Λουθία Ρεκάλντε στάθηκε στη μεγάλη προσφορά του περιεχομένου που χαρακτηρίζει την ευρωπαϊκή αγορά. Με βάση τα δεδομένα που συγκέντρωσε, προκειμένου ένας τηλεθεατής να δει όλο τον κατάλογο των μεγάλων πλατφορμών ροής, χρειάζεται 350 χρόνια, χωρίς να υπολογίζουν σε αυτά περιεχόμενο των χρηστών από τα social media, τα βιντεοπαιχνίδια και άλλα μέσα ψυχαγωγίας. Αυτός ο γιγάντιος ανταγωνισμός που παρατηρείται μεταξύ των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον χώρο τις κάνει να ξεφεύγουν στην παραγωγή νέων σειρών ή ταινιών. Ωστόσο, τα μειωμένα κονδύλια που πλέον διαθέτουν τις κάνει να είναι περισσότερο προσεκτικές στις επιλογές τους, επιζητώντας πλέον με αυτές όχι να αυξήσουν τον αριθμό των συνδρομητών αλλά τα κέρδη τους. Την ίδια ώρα, οι οργανισμοί ραδιοτηλεόρασης παραμένουν οι βασικοί παραγωγοί προγραμμάτων στην Ευρώπη αλλά αντιμετωπίζουν το φαινόμενο των μειωμένων διαφημιστικών εσόδων. Αφήνοντας τα οικονομικά δεδομένα στην άκρη, το μείζον ζήτημα παραμένει η διογκωμένη προσφορά περιεχομένου, που μάλλον χρήζει διόρθωσης. Είναι χαρακτηριστικό πως ο μέσος τηλεθεατής έχει στη διάθεσή του άπειρες επιλογές, αλλά δεν τις αξιοποιεί. Από το σύνολο του περιεχομένου, μόλις το 14% των μη εθνικών παραγωγών «σερβίρεται» στο κοινό, αλλά εκείνο με τη σειρά του παρακολουθεί μόλις το 9%. Η λεπτομέρεια αυτή καταδεικνύει τη σημασία όχι μόνο της προώθησης των προγραμμάτων αλλά της δημιουργίας μιας κουλτούρας κατανάλωσής τους ώστε να επέλθει η πολυπόθητη ευρωπαϊκή ποικιλομορφία. Μόνο όταν οι Ευρωπαίοι παρακολουθούν ευρωπαϊκές παραγωγές καλλιεργείται ο πολιτιστικός πλουλαρισμός.

ΕΘΝΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ. Ενα δεύτερο στοιχείο που καταδεικνύει η έρευνα του Παρατηρητηρίου έχει να κάνει με τον προσανατολισμό των εθνικών ραδιοτηλεοπτικών φορέων και των πλατφορμών ως προς τις παραγωγές. Οπως είναι φυσικό, οι εθνικοί φορείς υπεραμύνονται των παραγωγών των χωρών τους χρηματοδοτώντας ακόμα φιλόδοξα πρότζεκτ. Είναι χαρακτηριστικό ότι για παράδειγμα οι σειρές με λιγότερα από 13 επεισόδια έφτασαν στην Αγγλία τις 146, στην Πορτογαλία τις 70, στην Ελλάδα τις 12 και στην Ιταλία τις 35. Αντίθετα, οι πλατφόρμες έχουν πιο συγκεκριμένους στόχους στις επιλογές τους, επενδύοντας σε χώρες που θα παράγουν πια εξαγώγιμα τηλεοπτικά προϊόντα. Ετσι, οι σειρές που προορίζονται για on demand θέαση έφτασαν το 2022 για παράδειγμα στην Ισπανία τις 27, στην Ιταλία τις 15 και στη Γερμανία τις 7, παρατηρώντας πως το streaming αλλάζει για τα καλά τη γεωγραφία της παραγωγής στην Ευρώπη.

Η Πανδόρα Γκανιόν ντα Κούνχα Τέλες σχολιάζοντας την εξέλιξη αυτή στάθηκε στις περιορισμένες δυνατότητες παραγωγής που έχουν χώρες όπως η Πορτογαλία και η Ελλάδα, με κατά βάση μικρής κλίμακας τηλεοπτικές δουλειές, σε μια γλώσσα όχι διεθνή. Αυτές έχουν δυσκολία πρόσβασης στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά, ένα ζήτημα που φαίνεται να λύνεται με την είσοδο στο παιχνίδι των πλατφορμών. Δεν είναι λίγα τα παραδείγματα σειρών που ταξίδεψαν εκτός συνόρων και γνώρισαν επιτυχία χάρη σε αυτές. Το καλύτερο σενάριο για όλους τους παραγωγούς περιεχομένου θα ήταν η συνεργασία των ραδιοτηλεοπτικών φορέων με τους streamers ώστε να παρέχεται η μέγιστη δυνατή εξαγωγιμότητα στα προγράμματα. Η Λουθία Ρεκάλντε από την πλευρά της υπενθύμισε ότι συγκεκριμένες χώρες που έχουν παράδοση στην παραγωγή περιεχομένου συνεχίζουν να βαδίζουν στον ίδιο δρόμο, όπως κάνουν και οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, ενώ οι πλατφόρμες προτιμούν να δαπανούν τα χρήματά τους σε σειρές και ταινίες σε διεθνείς γλώσσες όπως τα αγγλικά ή τα ισπανικά.

ΟΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ. Το τρίτο στοιχείο που μπήκε στο τραπέζι της συζήτησης είχε να κάνει με τις ανεξάρτητες εταιρείες παραγωγής στην Ευρώπη που συνεχίζουν να είναι οι αιμοδότες της αγοράς. Συγκεκριμένα, οι ανεξάρτητες εταιρείες παράγουν το 71% των ευρωπαϊκών προγραμμάτων για γραμμική και on demand θέαση, ενώ το 29% από τα κανάλια. Η μεγάλη ζήτηση για σειρές έφερε και τη μεγαλύτερη ενασχόληση των παραγωγών με αυτές. Η Πανδόρα Γκανιόν ντα Κούνχα Τέλες, όταν κλήθηκε να εκφράσει τη γνώμη της για το φαινόμενο αυτό, τόνισε τη σημασία των κερδών που πρέπει να έχουν όλες αυτές οι μεγαλύτερες ή μικρότερες εταιρείες παραγωγής ώστε να επενδύσουν τα χρήματά τους σε νέες δουλειές. Χρειάζονται μεγάλα κονδύλια για να κάτσουν οι σεναριογράφοι να γράψουν μια σειρά, να αγοραστούν τα απαραίτητα δικαιώματα και να παραχθεί περιεχόμενο που θα φτάσει στο κοινό. Υπενθύμισε μάλιστα τη θλιβερή αλήθεια πως μόλις το 50% των πρότζεκτ που ετοιμάζονται θα φτάσει να παραχθεί. Η Λουθία Ρεκάλντε, ως διαχειρίστρια των ευρωπαϊκών κονδυλίων χρηματοδότησης, ενημέρωσε σχετικά με τα διαθέσιμα προγράμματα, αλλά υπογράμμισε την ανάγκη συμμετοχής στην προσπάθεια αυτή και ιδιωτών που θα φέρουν νέα κεφάλαια στην αγορά.

ΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΕΣ. Το τελευταίο στοιχείο της έρευνας του Παρατηρητηρίου αφορά τον αριθμό των συμπαραγωγών που έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, βαδίζοντας προς μια πραγματική διεθνοποίησή τους. Οι διεθνείς συμπαραγωγές σειρών κάτω των 13 επεισοδίων στην Ευρώπη από τις 50 που ήταν το 2015 έφτασαν τις 80 το 2022. Από αυτές, εκείνες που γυρίστηκαν σε διαφορετικές γλώσσες από 20 που ήταν το 2015 έγιναν 60 το 2022, ενώ ταυτόχρονα υποχώρησε το μοτίβο της συνεργασίας γειτονικών χωρών με ίδια γλώσσα. Ετσι, από 30 που ήταν το 2015 έπεσαν στις 10 το 2022. Αν και οι συμπαραγωγές δεν είναι τόσο πολλές όσο στον κινηματογράφο που αποτελούν κανόνα, τείνουν να πολλαπλασιαστούν με την πάροδο των χρόνων.

Η Πανδόρα Γκανιόν ντα Κούνχα Τέλες που έχει δοκιμάσει το μοντέλο των συμπαραγωγών εξέφρασε την πίστη της σε αυτό αφού είναι ο μοναδικός τρόπος για να γίνει μια δημιουργική ανταλλαγή τεχνογνωσίας, εμπειρίας και καλλιτεχνικού οράματος μεταξύ των ανθρώπων της ευρωπαϊκής αγοράς. Ειδικά, αν αυτοί προέρχονται από μικρότερες χώρες, τότε οι διεθνείς συμπαραγωγές αποτελούν μονόδρομο. Μαζί της συμφώνησε και η Λουθία Ρεκάλντε, για την οποία οι ευρωπαϊκές συμπαραγωγές είναι η απάντηση στον γρίφο της ενίσχυσης της οπτικοακουστικής βιομηχανίας μας ώστε να ταξιδέψει όχι μόνο εντός των συνόρων της ηπείρου αλλά παγκοσμίως.

Η διεθνής καριέρα των ελληνικών σίριαλ

{ARXS}Εντονα ελληνικό ενδιαφέρον {ARXS}είχε και η εκδήλωση «Ολα τα μάτια στα Βαλκάνια! Ενα νέο κύμα δημιουργικότητας για τις σειρές!» που έστρεψε το ενδιαφέρον στις παραγωγές τηλεοπτικών προγραμμάτων από τη Σερβία, την Κροατία και την Ελλάδα. Θέση στο ζήτημα πήραν η Βερόνικα Κοβάκοβα, υπεύθυνη για τις αγορές περιεχομένου της διεθνούς εταιρείας διανομής Beta Film, ο Ορέστης Πλακιάς, επικεφαλής του τμήματος κινηματογράφου της ελληνικής εταιρείας παραγωγής Foss Productions, η Μαρίνα Γουίλιαμς διευθύνουσα σύμβουλος του γαλλικού ομίλου Asacha Media Group και η Ανα Ιλιτς, σύμβουλος του σέρβου πρωθυπουργού για τη βιομηχανία του θεάματος και τον τουρισμό.
Η Ανα Ίλιτς αφού περιέγραψε τη μεγάλη άνθηση που γνωρίζουν οι σερβικές παραγωγές σειρών που πλέον προβάλλονται σε μεγάλες πλατφόρμες, λόγω της εφαρμογής του μέτρου του cash rebate, των επενδύσεων του ομίλου τηλεπικοινωνιών Telekom Serbia και των κρατικών χρηματοδοτήσεων, στάθηκε στα κέρδη για τη χώρα (για κάθε δολάριο που επενδύεται επιστρέφουν στην οικονομία 4,6). Για την περαιτέρω ανάπτυξη της βιομηχανίας και τη διεθνοποίησή της έχει δημιουργηθεί συγκεκριμένη πλατφόρμα προώθησης των σειρών εκτός σερβικών συνόρων. Η Μαρίνα Γουίλιαμς, τόνισε πως αν και η περιοχή των Βαλκανίων συμμετείχε στην οπτικοακουστική βιομηχανία προσφέροντας μόνο υποστηρικτικές υπηρεσίες, πλέον έχει μεταμορφωθεί σε παραγωγούς περιεχομένου υψηλής ποιότητας. Ωστόσο, υπολείπεται ακόμα στις μεγάλες ιστορίες που θα έχουν διεθνή απήχηση. Η Βερόνικα Κοβάκοβα, εκπροσωπώντας την εταιρεία διανομής που έχει το μεγαλύτερο μερίδιο στην πώληση σειρών από τα Βαλκάνια, στάθηκε στη σημασία της ενίσχυσης του τομέα αυτού στην περιοχή. Ακόμα, θυμήθηκε τον «Σιωπηλό δρόμο», την παλαιότερη δραματική σειρά του Mega που ξεκίνησε από την Ελλάδα κι έκανε διεθνή πορεία στην Ιταλία, όντας μία από τις σημαντικότερες εξαγωγές των Βαλκανίων.

{ARXS}ΣΕΙΡΕΣ ΤΟΥ MEGA. {ARXS}Παίρνοντας τέλος τον λόγο ο Ορέστης Πλακιάς, στάθηκε στις μεγαλύτερες παραγωγές της Foss Productions που ξέφυγαν από τα όρια των Βαλκανίων, αγγίζοντας το διεθνές κοινό. Αυτές ήταν το «Maestro» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη που προβλήθηκε στο Mega κι έγινε η πρώτη ελληνική σειρά που πωλήθηκε στο Netflix. Δεδομένου ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ένα διεθνές κοινό που επιζητά τις ελληνικές σειρές, αν και το Greek weird wave του κινηματογράφου είχε κάποια διάδοση, η μόνη λύση στην παραγωγή μίας ακόμα εξαγώγιμης σειράς ήταν η επένδυση στο ελληνικό ταλέντο και τις ιστορίες που δεν παίζουν με τη στερεοτυπική εικόνα της χώρας μας. Ετσι, δημιουργήθηκε το «Milky way» του Βασίλη Κεκάτου, μια σειρά που έπαιξε κι αυτή στο Mega αλλά δεν θυμίζει καθόλου Ελλάδα, κλείνοντας το μάτι στους ξένους τηλεθεατές. Ακολουθώντας αυτό το μονοπάτι, μέσω των διεθνών συνεργασιών, υποστήριξε ο ίδιος θα δημιουργηθεί το κατάλληλο κλίμα ώστε οι ελληνικές σειρές να γίνουν διεθνές κτήμα. Για τον λόγο αυτό, η εταιρεία βρίσκεται σε διαδικασία προετοιμασίας της πρώτης συμπαραγωγής σειράς μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας.