Η ελληνική ποίηση συναντάει την τζαζ

Η δημιουργία των ελλήνων ποιητών του μεσοπολέμου ήταν η αρχή του εγχειρήματος που θα παρουσιάσει o Αλέξανδρος-Δράκος Κτιστάκης απόψε στο Half Note Jazz Club. Η αναζήτησή του επεκτάθηκε και μελετώντας όλο και περισσότερο έφτασε στην προεπαναστατική περίοδο της Ελλάδας. Οπως λέει, «για παράδειγμα, το πολύ γνωστό παραδοσιακό τραγούδι “Πουλάκι ξένο, ξενιτεμένο” είναι η πιο παλιά επιλογή. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι πρόκειται για έργο ανώνυμου ποιητή αλλά ανήκει στον Ιωάννη Βηλαρά. Το συγκεκριμένο ποίημα το έγραψε γύρω στα 1770». Η ποιητική ανθολογία διατρέχει πολλούς και διαφορετικούς ιστορικούς σταθμούς, καθώς η ποίηση της προεπαναστατικής περιόδου διασταυρώνεται με αυτήν του μεσοπολέμου αλλά και τη σύγχρονη ποίηση, όπως της Ελένης Φωτάκη.

«Πάνω λοιπόν σε αυτή την επιλογή μελοποίησα δημιουργώντας, σε κάποιες περιπτώσεις, κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που έχουμε ακούσει, όπως το “Πουλάκι ξένο”. Η νέα μελοποίηση το μετατρέπει σε ένα τελείως διαφορετικό κομμάτι. Εν προκειμένω μπαλάντα αφού είχα αυτή την ανάγκη».

Τα υπόλοιπα ποιήματα μελοποιήθηκαν για πρώτη φορά και τα παρουσιάζει με τους εξαίρετους μουσικούς: Δημήτρης Τσάκας – σαξόφωνο,  Λευτέρης Κορδής – πιάνο, πλήκτρα, Μιχάλης Καλκάνης – μπάσο και στο τραγούδι η Νεφέλη Φασούλη.

Η φωνή του Αναγνωστάκη

Την πολύτιμη επιλογή του Αλέξανδρου-Δράκου Κτιστάκη απαρτίζουν έργα του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου – ποιητής μεταφραστής του 1920 –, του Γιώργου Γεραλή, της Καίτης Δρόσου. Επίσης έχει αντλήσει υλικό από τη δημιουργία του Σαραντάρη «αλλά την έχω εντάξει στην παράσταση με έναν πιο αφηγηματικό τρόπο. Αυτό το μέρος είναι αφιερωμένο στα θύματα του δυστυχήματος των Τεμπών. Ακόμη μελοποίησα ποιήματα του Μανώλη Αναγνωστάκη. Στην παράσταση θα ακουστεί και η φωνή του να απαγγέλλει το ποίημα “Η αγάπη είναι ο φόβος”».

Ο καλός συνθέτης υποστηρίζει ότι ανάμεσα στα ποιήματα που μελοποίησε δεν υπάρχει κάποια δραματουργία, κάποιο κοινό στοιχείο που να τα ενώνει. «Περισσότερο τα διάλεξα με κριτήριο αισθητικό. Ηθελα να δημιουργούν σε μένα κατ’ αρχάς μία ατμόσφαιρα και ένα κλίμα που να με εμπνέει και με κάνει να θέλω να τα περιβάλλω με έναν μουσικό κόσμο.

Ο,τι μου άρεσε από αυτά που διάβαζα, η ροή του κειμένου δηλαδή, το μέτρο, το έβαζα στην άκρη για να το μελοποιήσω. Τόσο απλά. Δεν με ενδιέφερε να υπάρχει μία ιστορία που να τα συνδέει».

Ποίημα και τραγούδι

Αλήθεια, η ποίηση πώς διαχωρίζεται από τη στιχουργική; «Στη δική μου αισθητική είναι δυσδιάκριτα τα όρια. Και θα αναφέρω ένα παράδειγμα. Ο Λαπαθιώτης είναι τόσο λιτός και παραστατικός στη δημιουργία του που μπορείς κάλλιστα να θεωρήσεις ότι πρόκειται για στίχους. Ομως αυτός ο ρομαντισμός και ο αισθησιασμός σε βάζει σε ένα απολύτως ποιητικό σύμπαν. Το “Ερωτικό” που έχει μελοποιήσει ο Νίκος Ξυδάκης και τραγούδησε η Ελευθερία Αρβανιτάκη είναι βεβαίως στίχοι που μελοποιήθηκαν αλλά πρόκειται για ένα υπέροχο ποίημα. Αν πρέπει να απαντήσω σε αυτό θα έλεγα ότι το ποίημα δημιουργεί κόσμους, χρώματα και αισθήσεις που ο καθένας που θα το διαβάσει μπορεί να τα μεταπλάσει με βάση τις δικές του ανάγκες. Διαφέρει η ερμηνεία δηλαδή που μπορεί να δώσει ο καθένας. Ο στίχος είναι πιο ευθύς και σε κατευθύνει. Δεν σου αφήνει περιθώρια να επιλέξεις εσύ πώς θα είναι η ιστορία».

Ετσι περίπου δέκα τραγούδια, μαζί με κάποια ορχηστρικά, αποτελούν τον πυρήνα της παράστασης του Αλέξανδρου-Δράκου Κτιστάκη. «Θα υπάρχει και ένα μέρος αυτοσχεδιασμού, χωρίς όμως να υπερβαίνει τον βασικό άξονα που είναι η ποίηση. Λειτουργεί δηλαδή περισσότερο υποστηρικτικά. Γνωρίζω ότι είναι ένα ιδιαίτερο εγχείρημα στο βασικό ρεύμα που επικρατεί. Μπαίνω όμως μέσα σε αυτό με την ασφάλεια των επιλογών απέναντι στην πραγματικότητα ώστε να μπορώ να την αντέξω. Η πραγματικότητα γύρω μας είναι τόσο κυνική που αν γίνω κοινωνός κι εγώ θα αυτοκαταστραφώ. Αυτό που εγώ έχω ανάγκη είναι να μη χάνω τον ρομαντισμό στη ζωή μου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Αλλά αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος για να αντέξω αυτή τη ζωή, την κυνική και ναρκισσιστική».