Εξαιρετικές ταινίες, δυσάρεστες αναμνήσεις

Ανάμεικτα τα συναισθήματα που το 26ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης αφήνει πίσω του, μετά την τελετή λήξης της περασμένης Κυριακής 17 Μαρτίου στο Ολύμπιον με την προβολή του ντοκιμαντέρ «Γιάννης Σπανός: Πίσω απ’ τη μαρκίζα» του Αρη Δόριζα αλλά και την ανακοίνωση των βραβείων που έγινε το μεσημέρι της ίδιας ημέρας στην Αποθήκη Γ του Λιμανιού της πόλης. Οι σκέψεις που η φετινή διοργάνωση αφήνει πίσω της είναι πολλές και οι αναμνήσεις που τις συνοδεύουν, παρά την ανεβασμένη ποιότητα των ταινιών, δυσάρεστες.

Κατ’ αρχάς φέτος, το χαρακτηριστικό της διοργάνωσης ήταν μια ολοφάνερη παραδοξότητα. Ενώ από πλευράς επιπέδου και ποιότητας το υλικό υπήρξε ιδιαιτέρως ανεβασμένο ώστε το 26ο ΦΝΘ να θεωρηθεί μια από τις πιο επιτυχημένες του θεσμού, ο θόρυβος που προκλήθηκε, οφείλεται σε λόγους που δεν έχουν καν σχέση με το ίδιο το φεστιβάλ. Γιατί αν θελήσουμε να είμαστε ειλικρινείς θα δούμε ότι αν το φετινό ΦΝΘ πήρε φέτος τα πάνω του κάπως περισσότερο απ’ ό,τι τις περασμένες χρονιές, αυτό οφείλεται στα έκτροπα που συνέβησαν γύρω και όχι μέσα του, παρά – θα το επαναλάβουμε – τα εξαιρετικά προγράμματα στα οποία μοιράστηκαν τα 250 μικρού και μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ από όλο τον κόσμο, εκ των οποίων πολλά έκαναν την παγκόσμια ή την πανευρωπαϊκή πρεμιέρα τους στη Θεσσαλονίκη.

Το Σάββατο 9 Μαρτίου, δίπλα από το σημείο όπου κτυπά η καρδιά του φεστιβάλ, το Ολύμπιον της πλατείας Αριστοτέλους, δειλοί τραμπούκοι επιτέθηκαν βιαίως εναντίον δύο μελών της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και τα χτύπησαν. Μάλιστα, αυτό το βίαιης ομοφοβίας επεισόδιο έλαβε χώρα την ώρα που διεξαγόταν ένα μεγάλο αφιέρωμα του ΦΝΘ με τίτλο Citizen Queer, το πρόγραμμα του οποίου περιελάμβανε περισσότερες από 30 ταινίες των οποίων η θεματική βασίζεται στην πολυπλοκότητα του σεξουαλικού προσδιορισμού και της σεξουαλικής ταυτότητας. Επομένως στην Ελλάδα των ριζικών αλλαγών με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να χαρακτηρίζει «χρήσιμο και αναγκαίο το νομοσχέδιο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών», βλέπουμε εικόνες που μας μεταφέρουν κυριολεκτικά σε περασμένους αιώνες. Ενα το κρατούμενο.

Η «βλάσφημη» αφίσα

Δεύτερο κρατούμενο μια «βλάσφημη» αφίσα που είχε αρχίσει να προκαλεί αναστάτωση πριν καν το φεστιβάλ σηκώσει αυλαία, πριν καν ο κόσμος δει την ταινία «Αδέσποτα σκυλιά» της Ελίνας Ψύκου στην οποία η αφίσα ανήκει. Το μένος των φανατικών θρησκόληπτων ώθησε τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεο να στείλει επιστολή διαμαρτυρίας στη γενική διευθύντρια του Φεστιβάλ Ελίζ Ζαλαντό, η οποία, από την πλευρά της, έβαλε τα πράγματα στη θέση τους φωτίζοντας το σκοτάδι με τη δική της απάντηση, από την οποία απομονώνουμε το εξής:

«Η δημοκρατία είναι ένας θεσμός υπέροχος που μας καλεί να συμβιώνουμε με άτομα, τα οποία ενδεχομένως έχουν διαφορετικές απόψεις από τις δικές μας. Αν αυτές οι απόψεις δεν κηρύσσουν το μίσος και δεν καλούν σε παράνομες πράξεις, αν δεν απειλούν τις θεμελιώδεις αρχές της ελευθερίας και της δημοκρατίας κι αν δεν παραβαίνουν τους υπάρχοντες νόμους, τότε οφείλουμε να τις ακούμε μέσα στο πλαίσιο μιας κοινωνίας αποδοχής και αγάπης… Σε καμία περίπτωση όμως δεν θα μπορούσα να ζητήσω την απαγόρευσή τους, ή την απόσυρσή τους, διότι αυτό αντίκειται στο κράτος δικαίου».

Ποια δημοκρατία;

Και έτσι φτάνουμε στο τρίτο κρατούμενο. Η δημοκρατία και η έννοιά της στην οποία αναφέρθηκε η Ζαλαντό είχε ρόλο στο ίδιο το ΦΝΘ αφού φέτος ο θεσμός, προκειμένου να εορτάσει τα 50 χρόνια από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα μας, είχε διοργανώσει προβολές ταινιών και την παρουσίαση του βιβλίου «Μισός αιώνας εκλογές – Συζητώντας για τις αναμετρήσεις της Μεταπολίτευσης» σε επιμέλεια των Πέτρου Ιωαννίδη, πολιτικού αναλυτή, και Ηλία Τσαουσάκη, πολιτικού επιστήμονα (εκδόσεις Πόλις). Να όμως που αυτός ο εορτασμός της δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη συνέπεσε με φαινόμενα που αν μη τι άλλο ντροπιάζουν την ίδια έννοια της δημοκρατίας. Αν όλα αυτά που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη αποτελούν μέρος της μεγάλης εικόνας της ελληνικής κοινωνίας εν έτει 2024, τότε αυτή η κοινωνία χρειάζεται πολλή δουλειά ακόμα για να γιορτάσει πραγματικά τη δημοκρατία.