«Ζούμε σε μια ψευδαίσθηση επάρκειας»

Ολα ξεκίνησαν πριν από περίπου δύο χρόνια. Τότε που ο Περικλής Μουστάκης συνάντησε τον Γιάννη Μαυριτσάκη και του ζήτησε να γράψει ένα νέο θεατρικό κείμενο. Νιώθοντας μια εκλεκτική συγγένεια μαζί του και εκτιμώντας την εσωτερικότητα της γραφής του, του ανέθεσε τη δημιουργία εκείνου του έργου που θα γινόταν το επόμενο καλλιτεχνικό του εγχείρημα. Ετσι, φύτεψε τον σπόρο για την άνθηση του «Rayman ούρλιαξε», της παράστασης που ανεβαίνει από την ερχόμενη Παρασκευή στο θέατρο Σφενδόνη.

Κεντρικό πρόσωπο είναι ο θεωρητικός φυσικός Ρέιμαν, ο οποίος ετοιμάζεται να παραλάβει το βραβείο που του απονέμει η Ακαδημία Επιστημών ως αναγνώριση του έργου του. Ζώντας όμως αποκομμένος από την ακαδημαϊκή κοινότητα, διχάζεται για το αν θα πρέπει να καρπωθεί τα προνόμια της διάκρισης ή να αρνηθεί το βραβείο, ενδίδοντας στην αμφιβολία του για την αξία των θεωριών που έχει διατυπώσει. Η προετοιμασία, ωστόσο, της ομιλίας του θα τον οδηγήσει τελικά με έναν απροσδόκητο τρόπο στην ανακάλυψη της πραγματικής «εξίσωσης του Θεού».

«Το υπαρξιακό κέντρο αρχίζει να αμφιταλαντεύεται, να αναστοιχειώνεται. Βρίσκεται σε κρίση υπαρξιακή. Γιατί η οποιαδήποτε αντικειμενοποιημένη αλήθεια αρχίζει και τον καταπιέζει. Συγκρούονται μέσα του ο κόσμος της αναγκαιότητας και της υπερβατικότητας. Αυτό τον κάνει ένα πρόσωπο τραγικό. Εχει συνείδηση της αποστολής του που είναι η πνευματικότητά του. Ταυτοχρόνως όμως ως άνθρωπος βλέπει ως δέλεαρ την επιβράβευσή του» αναφέρει ο Περικλής Μουστάκης. «Αυτή τη διαμάχη μεταξύ αναγκαιότητας και υπερβατικότητας την έχει διατυπώσει πολύ καλά ο Νιλ, ένας άγγλος φιλόσοφος του 19ου αιώνα που είπε «καλύτερα ένας δυσαρεστημένος Σωκράτης παρά ένα ευτυχισμένο γουρούνι».

»Η επιστημονική συνείδηση είναι προθάλαμος για μένα, για μια καλλιτεχνική συνείδηση και κατ’ επέκταση για μια θρησκευτική. Αυτό σημαίνει ότι αποκτάει το άτομο μια αρμονική σχέση μεταξύ της ταυτότητάς του, του εγώ του και του κόσμου. Το ερώτημα είναι κατά πόσον αυτή η αρμονική σχέση, που είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει, μπορεί να διατηρηθεί ειρηνικά. Είναι αδύνατο όμως να συμβεί. Αυτό που συνήθως γίνεται είναι ή να χαθεί το άτομο μέσα στον κόσμο από την απόλυτη εξωτερίκευσή του ή να κλειστεί στο εγώ του και να καταντήσει ένα εγωκεντρικό μέρος. Αυτή η διαλεκτική σχέση μεταξύ των δύο δυνατοτήτων είναι ζητούμενο. Ο Ρέιμαν έχει μια τέτοια πορεία. Αποκτά μια αυτοσυνειδησία που έχει να κάνει με μια συμπαντική συνείδηση. Αν πούμε ότι αυτό που ονομάζουμε Θεός είναι η συνείδηση, αυτό σημαίνει ότι για κάθε άνθρωπο που είναι ένα ον, σωματικώς και πνευματικώς, ο στόχος του είναι η πνευματικότητά του» συνεχίζει ο σκηνοθέτης της παράστασης.

Η οδύνη της ευθύνης

Στη σκηνή του θεάτρου Σφενδόνη, ο Χάρης Φραγκούλης, ο Κώστας Νικούλι, η Φραγκίσκη Μουστάκη και η υψίφωνος Λητώ Μεσσήνη ζωντανεύουν το μυστηριώδες σύμπαν του Ρέιμαν που αναδεικνύει την αίσθηση της πνευματικότητας και συμφιλιώνει το μεγάλο άγνωστο με το γνώριμο και το οικείο. «Τα πνευματικά άτομα διέπονται από την αρετή της δικαιοσύνης και η δικαιοσύνη είναι το πιο δύσκολο πράγμα, αφού καθιστά το άτομο σεμνό, άρα σοβαρό. Οπότε οι κρίσεις ενός τέτοιου ατόμου ξεκινούν από τον ίδιο του τον εαυτό. Σε μια Ελλάδα που ο άλλος πάντα ευθύνεται, ο πνευματικός άνθρωπος νομίζω σημαίνει ακριβώς ότι αναλαμβάνει την οδύνη της ευθύνης του. Γιατί είναι οδύνη.

Οπως οδύνη είναι και η συγγραφή ενός έργου και η θεατρική διαδικασία» σημειώνει ο Περικλής Μουστάκης και συμπληρώνει: «Κάτι άλλο που λείπει είναι επίσης η ταπεινότητα. Δεν είναι σεμνοτυφία ή ταπεινολογία. Είναι από βαθιά γνώση του εαυτού σου. Γνωρίζεις την ελαχιστότητά σου, κάτι που είναι εφαλτήριο δημιουργικότητας και ζωής. Δεν είναι μοιρολατρία. Να μπορείς και να θαυμάζεις κάτι που σηκώνει τον πήχη. Συνήθως δεν το βλέπεις αυτό που σηκώνει τον πήχη,  βλέπεις κάτω από αυτόν. Ολοι έτσι λειτουργούμε, αλλά κάποιοι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να έχουν καλύτερη σχέση με αυτό που λέμε άρρητο. Αυτό το μη ορατό, δηλαδή η άρνηση της αμεσότητας, πιστεύω ότι προσδίδει στον άνθρωπο έναν αναστοχασμό».

Η φύση και η υπερφύση, ο άνθρωπος και οι αμφιβολίες του διατρέχουν τη ραχοκοκαλιά του έργου και φέρνουν στο προσκήνιο το ζήτημα της νομοτέλειας και των ανεξερεύνητων ατομικών προθέσεων. «Στην εποχή μας τα θεωρούμε όλα δεδομένα. Δεν αναρωτιόμαστε για τίποτα, τα βάζουμε όλα σε κουτάκια και δεν πέφτει κάτω η κάτω γνάθος. Ζούμε σε μια ψευδαίσθηση επάρκειας, ότι τα έχουμε όλα, ενώ είμαστε ανεπαρκείς. Οσο πιο πολύ βαθαίνει κανείς, τόσο συνειδητοποιεί την ανεπάρκειά του. Οπως ένας επιστήμονας που ασχολείται με την αστροφυσική συνειδητοποιεί ότι γνωρίζει πολύ λίγο από το Σύμπαν. Οσο κι αν φαίνεται παράδοξο, η φυσική και η αστροφυσική είναι πολύ κοντά σε μια ψυχολογική προσέγγιση. Γιατί και οι δύο αυτές επιστήμες ασχολούνται με τρεις έννοιες. Τον χρόνο, τον χώρο και τις μεταμορφώσεις, τις διαστολές» καταλήγει ο Περικλής Μουστάκης.