Ενα κοριτσάκι που σου σκίζει την καρδιά!

Η σχέση ανάμεσα στην Γκλόρια (Ιλσα Μορένο Ζέγκο), μια μαύρη γυναίκα από το Κάπο Βέρντε, και την Κλειώ (Λουίζ Μαρουά Πανζανί), ένα λευκό κοριτσάκι από το Παρίσι, το οποίο η πρώτη φροντίζει ως νταντά, δημιουργεί ένα σιντριβάνι συναισθημάτων στην ταινία «Μάμα Γκλόρια» (Ama Gloria, 2023) που σκηνοθέτησε η Μαρί Αματσουκελί – Μπαρσάκ. Με όπλο την αδιαμφισβήτητη, σε σημεία ανατριχιαστική, χημεία ανάμεσα στα δύο κεντρικά πρόσωπα της ιστορίας, η Αματσουκελί – Μπαρσάκ, γνωστή από την ταινία «Party girl» (2014) που είχε σκηνοθετήσει μαζί με τους Κλερ Μπερζέρ και Σαμουέλ Τεΐς, εξετάζει εδώ όλες τις «φάσεις» αυτής της σχέσης χωρίς ποτέ να χαϊδεύει το θέμα της. Αντιθέτως, όσο τρυφερή μπορεί να γίνει, άλλο τόσο και σκληρή. Πολλές καταστάσεις τις έχεις κάπως σχηματίσει στο μυαλό σου πριν τις δεις και δεν πέφτεις έξω, αν και η σκηνοθέτις αποφεύγει πολλά κλισέ που συναντάμε σε αυτού του τύπου τις ταινίες.

Η εξάρτηση της Κλειώς από την Γκλόρια θα είναι βασανιστική για τη μικρή από τη στιγμή που η γυναίκα θα πρέπει να επιστρέψει στο νησί της για να φροντίσει τους δικούς της ανθρώπους, να βάλει σε τάξη τη δική της ζωή. Το ενδιαφέρον μας κινείται περισσότερο στο δεύτερο κομμάτι της ταινίας, στο οποίο η μικρή που βρίσκεται υπό την προστασία ενός πολύ ώριμου πατέρα (Αρνό Ρεμποτινί) θα βρεθεί μαζί με την Γκλόρια στο Κάπο Βέρντε για να περάσει εκεί το τελευταίο της καλοκαίρι δίπλα στην πολυαγαπημένη της «μητέρα». Είναι αδύνατον να περιγράψεις με λέξεις πόσο υπέροχο είναι αυτό το κορίτσι, η Λουίζ Μαρουά Πανζανί. Με τα «μεγαλίστικα» γυαλιά και το α λα Σίρλεϊ Τεμπλ κόκκινο μαλλάκι του, με το αυθόρμητο γέλιο και το ειλικρινές κλάμα του, με το νάζι του παιδιού αλλά συγχρόνως τη συνείδηση ενός ώριμου ανθρώπου, είναι από μόνο του λόγος για να δει κανείς αυτή την ταινία που πολύ δικαίως ενθουσίασε από την πρώτη κιόλας προβολή της στο πρόγραμμα της Εβδομάδας Κριτικής του τελευταίου Φεστιβάλ των Καννών.

Αδιέξοδη αγάπη

Μια τυχαία γνωριμία, μια ανορθόδοξη ερωτική σχέση, μια νεαρή αποφασιστική κοπέλα και ένας ηρωικός άντρας, έτοιμος να θυσιαστεί για το καλό της τελευταίας. Μια βαθιά, αδιέξοδη αγάπη αλλά και ένας βουβός πόνος είναι τα διακριτικά της ταινίας «Κάποια μέρα θα πούμε τα πάντα ο ένας στον άλλον» (Irgendwann werden wir uns alles erzählen, Γερμανία, 2023) που τοποθετείται στην επαρχία της Γερμανίας λίγο μετά την πτώση του Τείχους και έχει βασικούς ήρωες μια 19χρονη κοπέλα, τη Μαρία (Μαρλένε Μπούροφ), και έναν 40χρονο αγρότη, τον Χένερ (Φέλιξ Κράμερ), που εμπλέκονται στην κατάσταση που περιγράφεται στην αρχή του κειμένου. Eίναι καλοκαίρι του 1990, η Γερμανία βρίσκεται σε ταραχώδη ανακατάταξη μετά την ένωση Ανατολικής – Δυτικής, αλλά στη ζωή του μικρού χωριού της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, όπου η ιστορία λαμβάνει χώρα, το τώρα και το πριν δεν φαίνεται να έχουν και τόσες διαφορές. Ακόμα και αυτός ο απαγορευμένος έρωτας διατηρείται μυστικός καθώς η Μαρία θα γνωρίσει τον Χένερ ενώ είναι φιλοξενούμενη στο σπίτι του φίλου της (Σέντρικ Αϊχ), ο οποίος θέλει να γευτεί τη ζωή στην πόλη, να ακολουθήσει τον δρόμο της φωτογραφίας και να έχει εκείνη δίπλα του.

Επομένως, κατά κάποιον τρόπο βρισκόμαστε και πάλι μπροστά σε μια εκδοχή του αιώνιου «ιψενικού τριγώνου», το οποίο η σκηνοθέτρια Εμιλι Ατεφ (γνωστή από το βιογραφικό δράμα «Τρεις μέρες στο Κιμπερόν» για τη Ρόμι Σνάιντερ) αντιμετωπίζει με ευγένεια και τρυφερότητα. Καθετί που βλέπουμε στην ταινία είναι μέσα από τη ματιά της Μαρίας που δίνει ισχυρές εσωτερικές μάχες προκειμένου να διαχειριστεί καταστάσεις οι οποίες την ξεπερνούν. Η Ατεφ δίνει έμφαση στη σχεδόν αμίλητη σχέση των δύο κεντρικών ηρώων που κρύβουν πολύ περισσότερα από όσα δείχνουν, κυρίως ο Χένερ, που πίσω από την μπρουτάλ εικόνα του κρύβει μια κατατρεγμένη ψυχή· είναι ένας ποιητής ντυμένος με τη φόρμα εργασίας του εργάτη της γης.

Το πιο μεγάλο ενδιαφέρον στην ταινία είναι ότι, παρότι γυρίστηκε από γυναίκα και σε μια εποχή όπου ο κινηματογράφος παρουσιάζει το γυναικείο στοιχείο κυρίαρχο μέσα σε έναν κόσμο ηλίθιων ανδρών, η ωριμότητα που διακρίνεται στην ιστορία προέρχεται από τον άντρα που θέλει πραγματικά να βοηθήσει τη γυναίκα να μην πάρει λάθος δρόμο στη ζωή της. Οι δύο ηθοποιοί είναι εξαίρετοι, ιδίως ο Φέλιξ Κράμερ, που εμφανισιακά θυμίζει αμυδρά τον σκηνοθέτη Βέρνερ Χέρτσογκ στα νιάτα του.

«Αλλη διάσταση»

Το ρίσκο που ο σκηνοθέτης Κάρολος Ζωναράς αποφάσισε να πάρει στο «Τράνζιτ» (Ελλάδα, 2023) είναι μεγάλο, αλλά το ότι το πήρε είναι προς τιμήν του. Ενώ η ταινία αρχίζει έγχρωμη και με τη ρεαλιστική σκηνή δύο θανάτων, αμέσως μετά μετατρέπεται σε ασπρόμαυρη και, παρότι καταλαβαίνεις ότι βρίσκεται πλέον σε μια «άλλη διάσταση», αδυνατείς να αντιληφθείς τι ακριβώς συμβαίνει σε αυτή τη διάσταση. Αν όμως κάνεις υπομονή, αν περιμένεις (ίσως λίγο περισσότερο από όσο θα έπρεπε), κάποιο νόημα θα βγει, τουλάχιστον μέσα στο πλαίσιο του κόσμου που ο σκηνοθέτης έχει φτιάξει. Είναι ένας κόσμος, ας πούμε, στο μεταίχμιο μεταξύ ζωντανών και νεκρών: πεθαμένοι που βλέπουν μπροστά τους το ύστατο ταξίδι και θέλουν να ξαναγυρίσουν «πίσω».

Τις ιστορίες κάποιων μαθαίνουμε (ή σχεδόν μαθαίνουμε) από τα υπονοούμενα, τα συμφραζόμενα, τους λεκτικούς γρίφους. «Απέτυχα σε όλα, αλλά κερδίζω στον θάνατο», ακούμε π.χ. σε κάποια σκηνή της ταινίας να λέει ένας από τους ήρωες που φορούν μαύρες κελεμπίες και κινούνται σε ένα άγονο χωμάτινο τοπίο, εντός και εκτός του κύκλου που έχει φτιαχτεί εκεί (ενίοτε θυμίζουν χορό σε αρχαία τραγωδία). Ο Ζωναράς έχει φτιάξει έναν «ονειρικό κόσμο» και από τους κόσμους των ονείρων, όπως πολύ καλά ξέρουμε, δεν μπορούμε να περιμένουμε λογική. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσπαθήσουμε να ενταχθούμε σε αυτούς τους «κόσμους» και να τους παρακολουθήσουμε από απόσταση (παίζουν οι Παντελής Δεντάκης, Τζέο Πακίτσας, Δημήτρης Πουλικάκος, Μαρία Κουμπάνη, Μελέτης Γεωργιάδης).

Κούκλες και τρόμος πάνε μαζί, αρκεί να θυμηθούμε τη σειρά ταινιών «Η κούκλα του Σατανά» ή την πιο πρόσφατη «M3GAN». Στο νέο θρίλερ «Ενας φανταστικός φίλος» (Imaginary, ΗΠΑ, 2024) του Τζεφ Γουάντλοου, ένα λούτρινο αρκουδάκι, ο Τσάνσι, θα γίνει ο «φίλος της φαντασίας» της μικρής Aλις (Πάιπερ Μπράουν) που μαζί με τη μεγαλύτερη, έφηβη αδελφή της (Τάεγκερ Μπερνς) μεγαλώνουν στο πατρικό της θετής μητέρας τους (Ντε Γουάντα Γουάιζ). Οπως λοιπόν μαθαίνουμε, η θετή μαμά, που για την Ιστορία (όχι ότι έχει σημασία) είναι μαύρη, είχε επίσης «φανταστικό φίλο», στο ίδιο σπίτι, όταν ήταν παιδάκι. Οπότε κάπως (αλλά μη ρωτήσετε πώς) η ιστορία της θετής μαμάς συνδέεται με εκείνη του κοριτσιού και μέσα από αυτή τη σύνδεση ο σκηνοθέτης Τζεφ Γουάντλοου προσπαθεί (και προσπαθεί πολύ) να βγάλει κάτι πραγματικά πρωτότυπο. Μέχρι ενός σημείου τα καταφέρνει, όταν όμως τα όρια ανάμεσα σε εφιάλτη και πραγματικότητα χάνονται και τέρατα αρχίζουν να εμφανίζονται από το πουθενά καταβροχθίζοντας τον κόσμο, τότε καταλαβαίνεις ότι η ταινία σε έχει χάσει και σταματάς να της δίνει τη σημασία που μέχρι τότε της έδινες.

Ενας ευχάριστος συνδυασμός «ομιλούντων» ζώων και ανθρώπων είναι το χαρακτηριστικό της ταινίας «Σκύλος και γάτα: Μια τρελή καταδίωξη» (Chien et chat, Γαλλία / Καναδάς, 2024) της Ριμ Κερισί και βεβαίως είναι τα ζώα που δίνουν ρεσιτάλ, όχι οι άνθρωποι. Η Ντίβα είναι μια γκρίζα γάτα ινφλουένσερ με εκατομμύρια ακολούθους και ο Τούλης αδεσποτάκι λαμπραντόρ που έχει κατά λάθος καταπιεί ένα ρουμπίνι αμύθητης αξίας, γεγονός που τον βάζει στο στόχαστρο του κλέφτη αλλά και ενός διεφθαρμένου αστυνομικού που το λιμπίζεται. Ανάμεσα σε Καναδά και Νέα Υόρκη θα μεσολαβήσουν πολλά, κυρίως ευχάριστα, σε ό,τι τουλάχιστον έχει σχέση με τα δύο τετράποδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τη στιγμή που η ιδέα γεννήθηκε μέχρι την πλήρη υλοποίησή της χρειάστηκε να μεσολαβήσουν επτά ολόκληρα χρόνια, με έναν προϋπολογισμό πολύ μικρότερο από αυτούς που συναντάμε σε παρόμοιες ταινίες αμερικανικής παραγωγής (προβάλλεται μεταγλωττισμένη).

Φόρος τιμής

Το ντοκιμαντέρ «100 χρόνια από τον Οδυσσέα» (100 years of Ulysses, Ιρλανδία, 2022) του Ρουάν Μάγκαν, που προβάλλεται αποκλειστικά στο Στούντιο της Πλατείας Αμερικής, επινοήθηκε από τον ιστορικό Φρανκ Κάλαναν ως φόρος τιμής στα 100 χρόνια ζωής ενός από τα πιο εκρηκτικά (και «απόρθητα») βιβλία του 20ού αιώνα, του «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις. Η ταινία περιλαμβάνει συνεντεύξεις με συγγραφείς και μελετητές, όπως οι Εϊμάρ ΜακΜπράιντ, Πολ Μαλντούν, Τζον ΜακΚορτ και Μάργκαρετ Ο’Κάλαγκαν, αρχειακό φιλμικό και φωτογραφικό υλικό, έργα τέχνης από καλλιτέχνες όπως οι Τζες Τομπίν, Μπράιαν Λάλορ και Χόλι Περέιρα και μια όμορφη πρωτότυπη παρτιτούρα της Νατάσα Πόλμπεργκ. Είναι ένα ευφάνταστο ταξίδι στην καρδιά ενός από τα πιο εμπνευσμένα και επιδραστικά μυθιστορήματα και αποκαλύπτει πώς παραμένει τόσο επίκαιρο σήμερα όσο ποτέ.

Προβάλλεται επίσης σε επανέκδοση «Ο τελευταίος αυτοκράτορας» (The last emperor, Αγγλία / Ιταλία / Κίνα / Γαλλία, 1987) του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι που αναφέρεται στην ιστορία του Που Γι, ο οποίος το 1908 και σε ηλικία τριών ετών στέφθηκε αυτοκράτορας της Κίνας και έγινε ο Αρχοντας των 10 Χιλιάδων Ετών. Στην πιο φιλόδοξη και πλούσια σε εικόνες ταινία του, ο Μπερτολούτσι (που, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είχε ιδέα για την ιστορία της Κίνας όταν τη γύριζε) χρησιμοποιεί ως οδηγό την αυτοβιογραφία του τελευταίου αυτοκράτορα της Κίνας για να φτιάξει μέσα από τη ματιά τού αριστερού σκηνοθέτη μια εκθαμβωτική τοιχογραφία της ταραχώδους ιστορίας της Κίνας από τις αρχές του 20ού αιώνα ως τη δεκαετία του 1980. «Ο τελευταίος αυτοκράτορας» κέρδισε εννέα Οσκαρ – για όσα προτάθηκε: καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, διασκευασμένου σεναρίου, πρωτότυπης μουσικής, φωτογραφίας, μοντάζ, καλλιτεχνικής διεύθυνσης, κοστουμιών και ήχου. Ετσι έγινε μία από τις πιο πολυβραβευμένες ταινίες του θεσμού.