Η εμπορευματοποίηση {CR}του ποδοσφαίρου

Η ίδρυση των κοινωνικών σωματείων, πριν από εκατό ως εκατόν πενήντα χρόνια, ήταν αποτέλεσμα μιας κοινωνικής ανάγκης. Τα σωματεία εκείνα ήταν το σημείο συνεύρεσης μετά τον κάματο της ημέρας, όπου ο άνθρωπος μπορούσε να πληροφορηθεί τα νέα που κυκλοφορούσαν, όπως και να βελτιώσει την κοινωνικότητά του. Με το πέρασμα του χρόνου, τα σωματεία άρχισαν να επεκτείνονται σε κάποιους νέους τομείς, όπως τα πολιτιστικά και τα αθλητικά. Οι πρώτες αθλητικές επιτυχίες μεγάλωσαν το ενδιαφέρον, οπότε άρχισε να τίζεται μια ειδική σύνδεση των μελών με το σωματείο και, μέσα στις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες της τότε εποχής, τα σωματεία άρχισαν να διαμορφώνουν το καθένα το δικό του χαρακτήρα.

Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα εξής: Στην Ιταλία π.χ. η Milan ιδρύθηκε από τους υπαλλήλους των σιδηροδρόμων και αντιπροσώπευε την εργατική τάξη, ενώ η Inter την αστική. Στη Σκωτία η διαφορά είναι θρησκευτική. Οι καθολικοί ίδρυσαν την Celtic και οι προτεστάντες τη Rangers. Εδώ, όπως είναι επόμενο, ο φανατισμός είναι και πιο μεγάλος. Στην Ελλάδα, οι λιμενεργάτες του Πειραιά ίδρυσαν τον Ολυμπιακό που ανέκαθεν αντιπροσωπεύει την εργατική τάξη, ενώ ο Παναθηναϊκός την αστική. Στην Ισπανία, η Barcelona, κατά πρωτεύοντα ρόλο, και μετά η Espanyol αντιπροσωπεύουν και ενσαρκώνουν όλα τα ανεκπλήρωτα εθνικά όνειρα των Καταλανών. Στην ίδια χώρα, η Athletic Bilbao, παρόλο που ιδρύθηκε από άγγλους σιδηρουργούς που ζούσαν στην Ισπανία, εν τούτοις ενσαρκώνει τους εθνικούς πόθους των Βάσκων για δικό τους κράτος. Βλέπετε, επειδή την ίδρυσαν Αγγλοι ονομάζεται Athletic κι όχι Athletico, όπως λέγεται στην Ισπανία. Στην Ιρλανδία, επίσης, η διαφορά είναι θρησκευτική. Τα περισσότερα σωματεία είναι καθολικά, όμως είναι μικρές οι ομάδες χωρίς διακρίσεις, ώστε να αναφέρουμε κάποιες ως παράδειγμα. Στην Κύπρο, τα σωματεία έχουν να επιδείξουν μια αξιόλογη εθνική δράση μέσα στους ταραγμένους καιρούς της τελευταίας 90ετίας, ενώ, με το τέλος του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα, έχουν ιδρυθεί το 1948 σωματεία (Ομόνοια, Αλκή, Νέα Σαλαμίνα) τα οποία αντιπροσωπεύουν την αριστερή κομμουνιστική ιδεολογία, με αποτέλεσμα η εξάρτησή τους από το κομμουνιστικό κόμμα να είναι απόλυτη.

Στο μεταξύ, το ποδόσφαιρο, με το πέρασμα του χρόνου, οργανώνεται και συγκροτείται και σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο πολύ καλύτερα. Συγκροτήθηκαν εθνικές ομάδες, οργανώθηκαν διασυλλογικά πρωταθλήματα, πέραν των εθνικών, ιδρύθηκαν ομοσπονδίες στις διάφορες ηπείρους, όπως και Παγκόσμια Ομοσπονδία. Ετσι, φτάσαμε στο σημείο το δεύτερο μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός πάνω στον πλανήτη, μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, να είναι το Παγκόσμιο Ποδοσφαιρικό Κύπελλο.

Τα σωματεία είναι ζωντανοί οργανισμοί που συνεχώς εξελίσσονται και βελτιώνονται, με σκοπό την κατάκτηση της επιτυχίας. Μπορεί η δραστηριότητά τους να επεκτείνεται και σε άλλα αθλήματα, όμως τη μερίδα του λέοντος την κερδίζει το ποδόσφαιρο, το πιο διαδεδομένο άθλημα. Με την πάροδο του χρόνου, τα σωματεία ανέπτυξαν μια τέτοια δυναμική και μια τέτοια δυνατή σχέση με τους υποστηρικτές τους που έγινε εξάρτηση που περνούσε από τον πατέρα στον γιο κι από τον παππού στον εγγονό.

Οι υποστηρικτές ονομάστηκαν φίλαθλοι, με αποτέλεσμα ειδικά οι ποδοσφαιρικές ομάδες vα ακολουθούνται από τεράστιους αριθμούς φιλάθλων, ακόμα και εκτός της δικής τους χώρας. Δυστυχώς, όμως, πάνω σ’ αυτό τον πλανήτη σε ό,τι όμορφο και ωραίο δημιουργείται, όταν κάποια στιγμή υπεισέρχεται το ανθρώπινο συμφέρον, η καταστροφή είναι δεδομένη… Ετσι και στα αθλητικά σωματεία άρχισαν να υπεισέρχονται τα… λεφτά, για να επέλθει μεγαλύτερη βελτίωση και πρόοδος. Μόλις, όμως, ανακαλύφθηκε τι τεράστια κέρδη μπορεί να αποφέρει, επενδύθηκαν τέτοια υπέρογκα ποσά και ακολουθήθηκε τέτοια άκρατη εμπορευματοποίηση, με αποτέλεσμα εκεί που τα σωματεία κυνηγούσαν την επιτυχία, τώρα με αυτό το πρόσχημα κυνηγούν το κέρδος.

Κατά τη διάρκεια του Αυγούστου, κατά πρώτο λόγο, και του Ιανουαρίου, κατά δεύτερο, που είναι η περίοδος των μεταγραφών, δαπανώνται αστρονομικά ποσά για να μπορέσουν οι ομάδες να αποκτήσουν ποδοσφαιριστές παγκόσμιας κλάσης. 94 εκατομμύρια στερλίνες αγόρασε τον Ronaldo η Ρεάλ Μαδρίτης από τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και με ετήσιες απολαβές του παίκτη που έφταναν τα 13,5 εκατομμύρια! Ο ίδιος παίκτης βρέθηκε στην Αραβία με αμοιβή 50 εκατομμύρια τον χρόνο, λίγα χρόνια μετά. Αυτού του βεληνεκούς ποδοσφαιριστές, εκτός του ότι αποτελούν περιουσιακά στοιχεία των σωματείων, απέφεραν και πολλά χρήματα σ’ αυτά. Πρώτα με την παρουσία τους λειτουργούν σαν μαγνήτες για να γεμίζουν τα γήπεδα. Μετά, τα εμπορικά καταστήματα των συλλόγων, οι λεγόμενες μπουτίκ, θησαυρίζουν κυριολεκτικά με την πώληση είτε της ποδοσφαιρικής φανέλας είτε της ποδοσφαιρικής στολής, είτε των διαφόρων αξεσουάρ που τους απεικονίζουν ή τους αφορούν.

Οταν ο David Beckham αγοράστηκε από τη Ρεάλ Μαδρίτης, μέσα σε ένα απόγευμα η μπουτίκ του συλλόγου πούλησε ποδοσφαιρικές φανέλες με το όνομά του, αξίας 80.000 στερλινών! Τα τελευταία χρόνια, στον χορό των εκατομμυρίων μπήκαν και χώρες που δεν είναι ανεπτυγμένες ποδοσφαιρικά, αλλά έχουν δυνατή οικονομία. Για παράδειγμα, αγοράστηκε δέκα χρόνια πριν από κινεζική ομάδα στη Σαγκάη ο Νικολά Ανελκά της Τσέλσι, με εβδομαδιαίες απολαβές 235.000 ευρώ! Στο Καζακστάν ή το Αζερμπαϊτζάν, επίσης, όπου υπάρχουν πετροδολάρια, οι τοπικές ομάδες αγόρασαν ποδοσφαιριστές όπως ο Ριβάλντο, για να δώσουν ερεθίσματα στον κόσμο να αγκαλιάσει το ποδόσφαιρο, αλλά και στους δικούς τους παίκτες το κίνητρο να αγωνιστούν δίπλα σε μεγάλους ποδοσφαιριστές με στόχο τον θετικό επηρεασμό τους.

Σήμερα πολλοί πλούσιοι επιχειρηματίες, Αραβες, Ρώσοι, Αμερικανοί, «αγοράζουν» ποδοσφαιρικές ομάδες σε άλλες χώρες, επενδύουν πάρα πολλά χρήματα και τις καθιστούν πρωταγωνίστριες, ιδίως στην Ευρώπη που είναι η πιο προηγμένη ποδοσφαιρικά ήπειρος. Αυτοί οι επιχειρηματίες δεν ξοδεύουν άδικα τα εκατομμύριά τους. Εχουν πολλαπλά οφέλη, πέρα από τα χρηματικά κέρδη που τους αποφέρει η επένδυσή τους. Ξέροντας ότι η ενασχόληση των ΜΜΕ με το ποδόσφαιρο είναι συνεχής και έντονη, αντιλαμβάνονται ότι η ιδιοκτησία μιας μεγάλης ομάδας είναι η πιο εύκολη έπαλξη αυτοπροβολής, με αποτέλεσμα σε χρόνο-μηδέν να τους γνωρίζει όλος ο κόσμος. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Σίλβιο Μπερλουσκόνι, που έφτασε να γίνει πρωθυπουργός της Ιταλίας. Είχε προηγηθεί η φήμη του σε όλο τον κόσμο ως ιδιοκτήτη της Milan, παρά ως ιδιοκτήτη των περισσότερων ΜΜΕ της Ιταλίας…

Αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι πλέον το ποδόσφαιρο συγκεντρώνει μια τεράστια μάζα ανθρώπων, που τους μετατρέπει σε όχλο που εύκολα κατευθύνεται. Οσο όμως κι αν αυτοί οι οπαδοί είναι διατεθειμένοι ν’ αποδεχτούν αρκετές αλλαγές για να φτάσει η ομάδα τους στην επιτυχία, υπάρχουν κάποια πράγματα που αφορούν την πορεία και την ιστορία της ομάδας, για τα οποία ούτε καν συζητούν! Αυτά είναι «ιερά και απαραβίαστα»…

Οταν π.χ. οι Αμερικανοί αγόρασαν τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και σκέφτηκαν να πουλήσουν το γήπεδο Old Trafford, αυθόρμητα οι φίλαθλοι φόρεσαν τη φανέλα με το πράσινο και το χρυσαφί, τα χρώματα της ομάδας όταν πρωτοϊδρύθηκε, σχημάτισαν ανθρώπινη αλυσίδα γύρω από το γήπεδο και διαμήνυσαν στους ιδιοκτήτες να μη διανοηθούν τέτοια ενέργεια… Δεν μπορώ να φανταστώ ότι ένας Πανιώνιος, που ιδρύθηκε το 1890 στη Σμύρνη και το 1922 με τη Συνθήκη της Λωζάννης εκτοπίστηκε από τους Τούρκους στην Ελλάδα, μια ΑΕΚ ή ένας ΠΑΟΚ, που ιδρύθηκαν αντίστοιχα το 1924 στην Αθήνα και το 1926 στη Θεσσαλονίκη από Κωνσταντινουπολίτες, με την πίκρα και το παράπονο που συνοδεύουν την ιστορία και την πορεία τους, θα μπορούσαν ποτέ να αποδεχτούν έναν τούρκο επιχειρηματία να είναι ιδιοκτήτης της ομάδας τους απλά και μόνο για να επενδύσει λεφτά και να τις οδηγήσει στον δρόμο των επιτυχιών. Και η αλήθεια είναι ότι μπορεί να εξαγοραστεί μια ομάδα, η ιστορία της ποτέ!